Հայնրիխ Հյուբշման

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Հյուբշման (այլ կիրառումներ)
Picto Info sciences exactes.png
Հայնրիխ Հյուբշման
HeinrichHübschmann
Johann Heinrich Hübschmann.jpg
Ծնվել է հուլիսի 1, 1848({{padleft:1848|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:1|2|0}})[1]
Էրֆուրտ
Մահացել է հունվարի 21, 1908({{padleft:1908|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:21|2|0}})[1] (59 տարեկանում)
Ֆրայբուրգ իմ Բրայսգաու
Քաղաքացիություն Flag of Germany.svg Գերմանիա
Մասնագիտություն լեզվաբան, հայագետ և համալսարանի պրոֆեսոր
Հաստատություն(ներ) Լայպցիգի համալսարան
Ալմա մատեր Ենայի համալսարան
Գիտական աստիճան բանասիրական գիտությունների դոկտոր
Տիրապետում է լեզուներին գերմաներեն[1]
Ինչով է հայտնի Հայերենի ճիշտ դիրքի տեղադրումը Հնդեվրոպական լեզուների շարքում
Քաղվածքներ Վիքիքաղվածքում
Johann Heinrich Hübschmann Վիքիպահեստում

Հայնրիխ Հյուբշման (գերմ.՝ Johann Heinrich Hübschmann, հուլիսի 1, 1848, Էրֆուրտ - հունվարի 21, 1908, Ֆրայբուրգ) (Յոհան Հայնրիխ), գերմանացի լեզվաբան, հայագետ, իրանագետ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1872

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատմահամեմատական լեզվաբանության մեջ երիտքերականական ուղղության Լայպցիգի դպրոցի ներկայացուցիչ։ 1868 թվականին Ենայի համալսարանում աշակերտել է Ա. Շլայխերին, ապա՝ հայագիտական բնագավառում Ենայի և Տյուբինգենի համալսարանների պրոֆեսոր Ա. Մերքսին։ Ավարտել է Մյունխենի համալսարանի արևելագիտության բաժինը (1872)։ «Զրադաշտական մի երգ» (1872) ուսումնասիրության մեջ նրա ուշադրությունը գրավել է նաև հայերենը։ 1873-1875 թվականներին Վիեննայի Մխիթարյան միաբանությունում ուսումնասիրել է այն և հետագայում հիմնականում զբաղվել միայն հայերենով։ 1875 թվականին Լայպցիգի համալսարանում դասախոսի պաշտոն ստանալու համար ներկայացրել է «Հայոց պատմության և արաբների առաջին պատերազմների մասին՝ ըստ Սեբեոսի հայերենի (բնագրի)» աշխատությունը, որը ներառնում է Սեբեոսի պատմության որոշ հատվածներ՝ գերմաներեն թարգմանությամբ և ծանոթագրություններով։ Հայոց լեզվի զարգացման մեջ մեծ տեղ է հատկացրել ոչ լեզվական երևույթներին՝ մշակույթին, մշակութային փոխազդեցություններին, տարածքային նվաճումներին։

Գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լեզուների համեմատական ուսումնասիրության համար կարևոր է համարել բացառություններ չճանաչող հնչյունական օրենքների, ինչպես նաև լեզվի պատմության մեջ համաբանության գործոնի ազդեցության բացահայտումը։ Հնդեվրոպական լեզուների փոխհարաբերության հարցում Հյուբշմանն ընդունել է Յոհան Շմիդտի «ալիքների տեսությունը»։ «Հնդեվրոպական լեզուների շրջանում հայերենի դիրքի մասին» (1875) հոդվածում, հայերենը համեմատական քննության ենթարկելով մյուս հնդեվրոպական լեզուների հետ, Հյուբշմանն ապացուցել է, որ հայերենին իրանական բնույթ տվող բառերը պարսկական փոխառություններ են, իսկ հայերենը իր բնիկ բառապաշարով, հնչյունական և քերականական կառուցվածքով անկախ դիրք է գրավում հնդեվրոպական լեզվաընտանիքում։ Հետագայում Հյուբշմանն ավելի մանրամասն քննության է ենթարկել հայերենի հնչյունական, քերականական համակարգերը և բառապաշարը։

Հիմնական աշխատությունները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Zur Casuslehre», Münch., 1875
  • Über die Stellung des Armenischen im Kreise der indogermanischen Sprachen, «Zeitschrift fur vergleichende Sprachforschung der indogermanischen Sprachen», 1877, Bd 23
  • Iranische Studien, 1879, Bd 24
  • «Armenische Studien», 1883
    «Հայագիտական ուսումնասիրություններ»
  • «Das indogermanische Vokalsystem», Stras., 1885
  • «Etymologie und Lautlehre der ossetischen Sprache», Stras., 1887
  • «Persische Studien», Stras., 1895
  • «Armenische Grammatik», 2 Aufl., Lpz., 1897
    «Հայերենի քերականությունը»
  • «Altarmenische Ortsnamen», 1904
    «Հին հայոց տեղվո անունները

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb16175483f Ստուգված է հոկտեմբերի 10-ին 2015:

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է Հայկական համառոտ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png