Հայկանուշ Մառք

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Հայկանուշ Մառք
Ծնվել է1884
ԾննդավայրՍտամբուլ, Օսմանյան կայսրություն
Վախճանվել է1966
Վախճանի վայրՍտամբուլ, Թուրքիա
Մասնագիտությունգրող
Ազգությունհայ

Հայկանուշ Մարգարի Մառք (Հայկանուշ Թոփուզյան, 1884, Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն - 1966, Ստամբուլ, Թուրքիա), հայ գրող, հասարակական գործիչ։ Մառք գրական անունը ստացել է հոր անվան առաջին վանկից:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայկանուշ Թոփուզյանը ծնվել է Կոստանդնուպոլսի Այազփաշա թաղամասում[1], Մարգար և Եպրաքսե Թոփուզյանների ընտանիքում: 1898 թվականին ավարտել է Եսայան միջնակարգ վարժարանը, այնուհետև մասնավոր դասեր է առել գրաբարագետ Հակոբ Գուրգենից, միաժամանակ դասավանդել Ազգային վարժարանի գիշերօթիկ որբանոցում: Երկար տարիներ ուսուցչություն է արել Կ. Պոլսի հայկական դպրոցներում։ Այնուհետև ութ տարի դասավանդել է Նշանթաղի Նիկողոսյան աղջկանց բարձրագույն վարժարանում: 1903 թվականին Հայկանուշ Մառքն արժանացել է «Մասիս» գրական թերթի երկրորդ մրցանակին: Նույն թվականին տպագրել է «Աղջկան մը հոգին» վիպակը: 1905 թվականին իր ամուսնու՝ «Մանզումեի էֆքյար» թերթի խմբագիր Վահան Թոշիկյանի հետ երկու տարի հրատարակել է «Ծաղիկ» հանդեսը։ Քանի որ ամուսինը հրավիրված էր խմբագրելու «Արշալույս» և «Արձագանք» թերթերը, 1907 թվականին մեկնել է Զմյուռնիա, աշխատակցել «Արշալույս» և «Արձագանք» թերթերին։ 1909 թվականին ամուսինները վերադարձել են Կ. Պոլիս: Սիպիլը Մառքին հրավիրել է Ազգանվեր հայուհյաց ընկերություն, որտեղ վերջինս վարել է ատենադպիրի պաշտոնը: Հետագայում նույն պաշտոնը վարել է նաև Հայ կանանց, Հայ տիկնանց ընկերություններում, Ազգային հիվանդանոցի օժանդակ հանձնախմբում և այլուր: Արձակ ու չափածո գործերով հանդես եկել «Բյուրակն», «Հայաստանի կոչնակ», «ժամանակ», «Երիտասարդ հայուհի» և այլ պարբերականներում։ 1919-1932 թվականներին հրատարակել է «Հայ կին» կիսամսյա հանդեսը[2]։ 1921 թվականին լույս է տեսել նրա «Ծուլության պահերես» արձակ բանաստեղծությունների ժողովածուն[3][4]։ 1936 թվականին աշխատակցել է ամուսնու հրատարակած «Նոր լուր» թերթին, վարել կանանց բաժինը: Թղթակցել է «Բյուրակն», «Հայաստանի կոչնակ», «Երիտասարդ հայուհի» պարբերականներին: 1954 թվականին Կ․ Պոլսում մեծ շուքով տոնվել է Մառքի գրական գործունեության հիսնամյակը, որի առիթով հրատարակվել է նրա բանաստեղծական և հրապարակագրական գործերը՝ «Հայկանուշ Մառք. կեանքն ու գործը» խորագրով։

Հայ գրականության և հրապարակախոսության կնոջ ձայնը շնչավորող և հայ կանանց շարժումը ժողովրդականացնող նվիրյալը ապրեց մինչև խոր ծերություն[5][6]: Կյանքի վերջին տարիներին Մառքի առողջական վիճակը վատթարանում է, և նա տեղափոխվում է Պոլսի ազգային հիվանդանոց, որտեղ վախճանվում է 1966 թվականի մարտի 7-ին։ Մառքն իր գրադարանը և բոլոր իրերը կտակել է Սուրբ Խաչի դպրեվանքին[7]։

Ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Աղջկան մը հոգին», 1903
  • «Ծաղիկ կանանց», 1905–1907
  • «Հայ կին», 1919–1932
  • «Ծուլութեան պահերէս», 1921
  • «Կեանքը ու գործը», Ստամբուլ, 1954

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «İstanbul Kadın Müzesi - Hayganuş Mark (Markar)»։ www.istanbulkadinmuzesi.org։ Վերցված է 2019-02-14 
  2. «Հայ­կա­նուշ ­Մառք .- ­Հայ Կնոջ Հա­սա­րա­կա­կան Զար­թօն­քին Ար­ժա­նա­ւոր Պատ­գա­մա­բե­րը | Hairenik Weekly Newspaper»։ hairenikweekly.com։ Վերցված է 2019-02-14 
  3. «AV Production - Հայկանուշ Մառք»։ avproduction.am։ Վերցված է 2018-03-02 
  4. «Հայկանուշ Մառք - ՍՈՑԻԱԼԻԶՄ.am»։ Վերցված է 2018-03-02 
  5. LLC VIP Studio։ «Հայկանուշ Մառք. Հայ կնոջական շարժման դրօշակիրը»։ arevelk.am։ Վերցված է 2019-02-14 
  6. maik1970 (2017-02-14)։ «­Հայ­կա­նուշ ­Մառք 1881-1966»։ Azat Or (հայերեն)։ Վերցված է 2019-02-14 
  7. «Հայկանուշ Մառք - ՍՈՑԻԱԼԻԶՄ.am»։ socialism.am։ Վերցված է 2019-02-14 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 265 CC-BY-SA-icon-80x15.png