Կոուլրոֆոբիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ծաղրածուները Սանկտ Պետերբուրգում

Կոուլրոֆոբիա (անգլ.՝ «coulrophobia»), վախ ծաղրածուներից: Ծաղրածուների նկատմամբ վախը երբեմն հանդիպում է սպեցիֆիկ վախերի տերմիններում:

Չար ծաղրածուների նախատիպը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծաղրածուների հանդերձները հակված են մեծացնելու դիմագծերը և մարմնի այնպիսի մասեր, ինչպիսիք են ձեռքի վերջույթները, ոտնաթաթերը, քիթը: Մարմնի այսպիսի ձևափոխումը կարելի է ընդունել ինչպես հումորով, այնպես էլ վախի ուղեկցությամբ:

Ծաղրածուի դեմքի զգալի շեղումները կարող է փոխել մարդու արտաքինն այնպես, որ նա հայտնվում է «չարաբաստիկ տարածության» մեջ, որում արտաքին տեսքի փոփոխությունները բավականին անբնական են՝ լինելու անհանգստացնող և ավելի անբնական են, որպեսզի հաճելի լինեն. դրանով իսկ սկսում են այնքան վախեցնել երեխային, որ նա այդ վախը կրում է ամբողջ հասուն կյանքի ընթացքում[1]:

Կալիֆորնիա նահանգի հոգեբանության համալսարանի պրոֆեսոր Ջոզեֆ Դարուինի տվյալներով փոքր երեխաները խիստ զգայուն են անծանոթ դեմքով ծանոթ մարմնի կազմվածքի նկատմամբ[2] [3]: Այս տեսակ ֆոբիա ուսումնասիրած հետազոտողները գտնում են, որ չարաբաստիկ տարածության էֆեկտով կորելացիան գերիշխում է: Բացի այդ լրացուցիչ անհանգստացնող գործոն կարելի է համարել ծաղրածուի «տրանսգրեսիվ» (հակասոցիալ) պահվածքը[4][5]:

«Չար ծաղրածուի» ժամանակակից նախատիպը սկսեց զարգանալ 1980-ական թվականներից, որը զգալի չափով ճանաչում ստացավ Սթիվեն Քինգի «Նա» վեպով, ինչպես նաև, հնարավոր է, Ջոն Ուեյն Գեյսիից՝ իրական սերական մարդասպանից, որին 1978 թվականին կոչեցին Ծաղրածու-մարդասպան: Նմանատիպ օրինակների շարքում է փոփ-մշակույթին պատկանող սարսափ-կատակերգությունը՝ «Ծաղրածու-մարդասպանները տիեզերքից» 1988 թվականին:

Բեթմեն ստեղծագործության Ջոկեր կերպարը ստեղծվեց 1940 թվականին, որը դարձավ փոփ - մշակույթի ամենաճանաչված կերպարներից մեկը՝ 2006 թվականին գլխավորելով Wizard ամսագրի՝ բոլոր ժամանակների 100 ամենաուժեղ չարագործների շքերթը[6]:

Ծաղրածու Կրաստին, երևան եկած 1989 թվականին, համարվում է «Սիմսոններ»ի ծաղրածու Բոզոյի կրկնօրինակումը: Lisas First Word 1982 թվականին էպիզոդներից մեկում ծաղրածուի նկատմամբ մանկական վախը արտահայտվում է Բարտի՝ ծաղրածու Կրաստի տեսքով կեղծ պատրաստված մահճակալից ստացած վնասվածքով, երբ նա անդադար արտաբերում է «չեմ կարող քնել, ծաղրածուն ինձ կուտի» արտահայտությամբ: Այդ արտահայտությունը ոգևորել է Էլիս Քուպերին, որը գրեց Dragontown ալբոմի երգը 2001 թվականին[7] [8]:

Չար ծաղրածուներին և նրանց նկատմամբ վախին նվիրված էլեկտրոնային էջերը հայտնվել են 90-ական թվականներին[9]: 1980-ական թվականների վերջից ստեղծվում են այդ թեմային վերաբերվող բազմաթիվ ֆիլմեր: Բացի վերը նշված Ծաղրածու-մարդասպանները տիեզերքից ֆիլմից վաղ ժամանակվա օրինակներում են «Out of the dark» «Clownhouse» «Նա» սարսափ ֆիլմերը:

1990-ական թվականների վերջում նկարահանվեցին «Հոգիների պարահանդեսը», «Ուրվականի դիմակը», «Արյան ճամբարը», «Ծաղրածու-մարդասպանը», «Ծաղրածուների վախը», «Անտառում», «Կոուլրոֆոբիա» (կարճամետրաժ), «Ծաղրածուի գաղտնիքները», «Կլոունստրոֆոբիա» ֆիլմերը և այլն[10]:

Ամերիկյան Insane Clown Posse ռեպ-դուետը 1989 թվականից արծարծում է այս թեման: Հետագայում նրանք իրենց ազդեցությունն ունեցան Twistid և ուրիշ խմբերի վրա հիմնականում Psychopathic Records Լեյբլի օգնությամբ:

2006 թվականին Բրիտանական Bestival փառատոնը հետաձգեց նախապես ծրագրավորած ծաղրածուական թեման այն բանից հետո, երբ տոմսերի մեծահասակ տերերի հոծ բազմությունը կապնվեց կազմակերպիչների հետ և հայտնեց ծաղրածուների նկատմամբ վախը[11]:

1990-ական թվականներին ըմբիշ Մետտ Օսբորնը ստեղծեց ծաղրածու Դոյնկի կերպարը WWF և WWE-ում: Նա ռինգ էր դուրս գալիս կրկեսային երաժշտության տակ և սկսում էր կատակել, երբեմն զվարճալի, երբեմն չար, ինչպես հանդիսատեսի, այնպես էլ ուրիշների նկատմամբ: Փոփ - մշակույթում 2008 թվականին Ջոկերի վերածննդից հետո («Սև ասպետը») Օսբորնը վերափոխեց իր կերպարը, որպեսզի հիշեցներ սարսափելի այլանդակված ֆիլմի Ջոկերին:

Հետաքննություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարբեր ժամանակներում WWE-ում ուրիշ ըմբիշներ նույնպես օգտագործել են այս կերպարը: «Spaceto Care»-ի հետազոտություններում, որոնք ուղղված էին բարելավվելու մանկական հիվանդանոցի իրավիճակը, Շեֆֆիլդի համալսարանի գիտնականները հարցում են կատարել 250 երեխաներից հիվանդանոցի ապագա դիզայնի մասին[12]: Բոլոր 250 երեխաները (4-16 տարեկան) հայտնել են, որ իրենց դուր չեն գալիս հիվանդանոցի դիզայնի մաս կազմող ծաղրածուները[13][14]: Նրանցից շատերը, ներառյալ որոշ ավելի մեծ երեխաներ, հարցման ընթացքում հայտնվել են, որ իրականում վախում են ծաղրածուներից: Մեկ այլ հետազոտություններում թերապետիկ ծաղրածուների խաղը նվազեցրել է երեխաների մոտ առկա անհանգստությունը և բարելավվել երեխաների ռեսպիրատոր հիվանդությունների վերականգնումը[15]:

«Ծայրահեղ ծաղրածուների» համաճարակը 2016 թվականին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2016 թվականի ամռան վերջում և աշնան սկզին ԱՄՆ-ի որոշ քաղաքներում հայտնվում են իրենցից վտանգ ներկայացնող ծաղրածուներ՝ մասնավորապես անտառների ծայրերին[16]: Այդ ծաղրածու-մարդասպաններից առաջինին օգոստոսի 19-ին Գրինվիլում՝ Հարավային Կարոլինա նկատում է մի փոքրիկ տղա, որը հայտնում է իր ծնողներին, թե երկու ծաղրածու փորձում էին իրեն անտառ տանեն:

Այն բանից հետո, երբ այս լուրը տարածվեց լուրերում, ծաղրածուներին հանդիպելու դեպքեր դիտարկվեցին ամբողջ երկրով մեկ: Ծաղրածուներին տեսնում են մի քանի նահանգներում:

«Չար ծաղրածուներ» գրքի հեղինակ Բեն Ռեդֆորդը ասում է, որ ծաղրածուները ավելի հաճախ երևում են սոցիալական ճգնաժամի ընթացքում, և այդպիսի փաստը կարող է կապված լինել պահի ֆիքսման հոգեբանական էֆեկտի հետ:

2016 թվականի հոկտեմբերի սկզբին չար ծաղրածուին տեսել են Նյոքասլ-ապոն-Թայնում Անգլիա 13-ամյա երեխան ոստիկանությունից նախազգուշացում է ստանում այն բանից հետո, երբ նա փողոցում հետապնդում էր 17-ամյա աղջկան[17]:

2016 թվականի հոկտեմբերի 4-ին Բլեյկլոուում նա ձերբակալվում է՝ կապված մարդկանց մասին հայտարարությունների, որոնք հագնվում էին, ինչպես ծաղրածու և վախեցնում անցորդների[18]:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Why Are Some People Afraid Of Clowns?»։ Zidbits։ October 20, 2011 
  2. «Trinity.edu»։ Trinity.edu։ Վերցված է 2011-07-05 
  3. «Why Are Some People Afraid Of Clowns?»։ Zidbits։ 2011-10-20 
  4. «Fear Of Clowns: Yes, It's Real»։ npr.org։ Վերցված է 30 March 2017 
  5. McAndrew Frank T. (September 28, 2016)։ «Here's Why You Are Terrified of Creepy Clowns»։ The Daily Beast։ Վերցված է September 29, 2016 – via Yahoo 
  6. «Top 100 Greatest Villains»։ Wizard 1 (177)։ July 2006 
  7. «Some pop culture creations demonize the red-nosed men»։ Atlanta Journal-Constitution։ 2007-02-15։ Վերցված է 2008-01-19 
  8. Rohrer Finlo (2008-01-16)։ «Why are clowns scary?»։ BBC News։ Վերցված է 2008-01-19 
  9. "Coulrophobia has spread to the Web, where sufferers can vent on sites such as ihateclowns.com and clownz.com.
  10. Eric Myford, Coulrophobia (2015), «Оно» (2017), user-created IMDb list.
  11. Sherwin Adam (July 8, 2006)։ «Don't send in the clowns: they scare the crowd»։ London: Times Online։ Վերցված է September 29, 2008 
  12. Curtis Dr. Penny (March 21, 2007)։ «Space to Care: Children's Perceptions of Spatial Aspects of Hospitals»։ University of Sheffield 
  13. «Clowns 'Too Scary' For Children's Wards In Hospitals – Sky News»։ News.sky.com։ Վերցված է December 8, 2011 
  14. Holden Michael (January 16, 2008)։ «Don't send in the clowns – Reuters Oddly Enough»։ Reuters.com։ Վերցված է December 8, 2011 
  15. Rodriguez McRobbie, Linda (July 31, 2013)։ «The History and Psychology of Clowns Being Scary»։ Smithsonian.com։ էջ 3։ Վերցված է 12 October 2014 
  16. «'Creepy clown' epidemic comes to Upstate NY, several sightings reported»։ newyorkupstate.com։ Վերցված է 30 March 2017 
  17. Carlson, Adam (30 September 2016)։ «Why You Shouldn't Panic About This Year's 'Clown Panic'»։ People Magazine։ Time Inc։ Վերցված է 2 October 2016 
  18. Graham Hannah (4 October 2016)։ «Clown prank: teenager arrested for allegedly carrying a "bladed article"»։ chroniclelive.co.uk։ Վերցված է 30 March 2017