Խաչակիրներ (վեպ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Խաչակիրներ
Krzyżacy
Krzyzacy-rekopis.jpg
ՀեղինակՀենրիկ Սենկևիչ
Տեսակգրավոր աշխատություն, գիրք և վեպ
Ժանրպատմավեպ
ԹեմաQ55120752?
Բնօրինակ լեզուլեհերեն
Կերպար(ներ)Danusia Jurandówna, Jagienka of Zgorzelice, Jurand of Spychów, Q11772020?, Zbyszko of Bogdaniec, Յագայլո, Յադվիգա Անդեավենսկա, Janusz I of Warsaw, Danutė of Lithuania, Վիտովտ, Ulrich von Jungingen, Siemowit IV, Duke of Masovia, Kuno von Lichtenstein, Zawisza Czarny, Powała of Taczew, Zyndram of Maszkowice, Marcin of Wrocimowice, Alexandra of Lithuania և Q9392768?
Նկարագրում էՏևտոնական միաբանություն
ԵրկիրԼեհաստան
Հրատարակման վայրՎարշավա
Հրատարակման տարեթիվ1900 և 1953
OCLC751659
Krzyżacy (Sienkiewicz) Վիքիպահեստում

«Խաչակիրներ», որոշ թարգմանություններում «Թրակիրներ» ( լեհ.՝ Krzyżacy, kšyžacy), Հենրիկ Սենկևիչի պատմավեպը։ Առաջին անգամ հրատարակվել է «Tygodnik Ilustrowany» ամսագրում 1897-1900 թվականներին, գրքի տեսքով՝ 1900 թվականին։ Գործողությունները ընդգրկում են 1399(թագուհի Յադվիգի մահվան տարին)-1410(Գրյունվալդյան ճակատամարտ) թվականները։

Վեպի հրատարակման ժամանակ ընթանում էին բողոքի ակցիաներ ընդդեմ գերմանականացման, որը կազմակերպվել էր պրուսական կառավարության կողմից։ Սենկևիչը վեպը գրել է լեհերին ոգեշնչելու և խիզախություն հաղորդելու նպատակով։ Նա ցանկանում էր ցույց տալ Լեհաստանը իր վերելքի ժամանակաշրջանում։

Անդրադառնալով լեհ ժողովրդի 15-րդ դարի կյանքին՝ Սենկևիչը ցայտուն կերպով ցույց է տալիս խաչակիրների Օրդենի քաղաքականության ագրեսիվ բնույթը Լեհաստանի և Լիտվիայի վերաբերմամբ, պատմում, թե Օրդենն ինչպես էր կեղեքում իր ժողովրդին և իրեն ենթակա տարածքներում ապրող ժողովուրդներին: Օրդենին հպտակ գյուղացիները մասսաներով փախչում են Պրուսիայից, իսկ Լեհաստանին սահմանակից մի քանի գյուղ բոլորովին ամայացել են:

Սենկևիչը վեպում ստեղծում է մի շարք ցայտուն պատկերներ, որոնք ցույց են տալիս Օրդենի ասպետների անողոք դաժանությունը, նրանց ագահությունը փողի նկատմամբ: Նրանք հարձակվում էին լեհական գյուղերի վրա, կոտորում էին գյուղացիներին, կանանց անարգում էին ամուսինների և եղբայրների աչքի առաջ, իսկ դիմադրողներին կախաղան էին հանում: Սենկևիչը համոզիչ կերպով ցույց է տալիս, որ խաչակիրները կրոնական լոզունգներն օգտագործում էին ուրիշի տարածքները զավթելու համար:

Վեպն ավարտվում է Գրյունվալդի ճակատամարտով (1410), երբ տևտոնական Օրդենը ջախջախվեց սլավոնների միացյալ զորքերի ուժերով:

«Խաչակիրներ» վեպում Սենկևիչն նկարագրում է մանր շլյախտայի կյանքը գյուղերում, ցույց է տալիս նրա ձգտումը՝ ընդարձակելու իր տիրապետությանները: Այսպես, ասպետ Մացկո Բոգդանցին, որը «հող և աշխատող գյուղացինր ձեռք բերելոււ մեծ ագահություն ուներ», երազում է նոր ճորտ գյուղացիներ ձեռք բերել, ամրոց կառուցել իր եղբորորդի Զբիշկոյի համար:

Ժամանակաշրջանը հիանալի պատկերում են՝ ահեղ վրիժառու ասպետ Յուրանդ Սպիխովցին, որի հենց միայն անունը խուճապային սարսափ է հաղորդում թշնամիներին, չունևոր շլախտայական ընտանիքից սերված պատանի Զբիշկոն, որի մեջ ցույց են տրված ատելություն թշնամիների նկատմամբ, երիտասարդական դյուրաբորբոքություն և մենամարտի սեր, Յագենկան, մի խիզախ և ուժեղ աղջիկ, որը որսի մեջ տղամարդկանց չի զիջում, նրա երկրպագուները՝ հարևան գյուղերի շլյախտիչ Չտանն ու Վիլկը, որոնց հրապուրում է ոչ միայն աղջկա գեղեցկությունը, այլև նրա ստանալիք ժառանգությունը:

Հերոսներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գլխավոր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Բոգդանայից Զբիշկոն (լեհ.՝ Zbyszko z Bogdańca)
  • Բոգդանայից Մացկոն (լեհ.՝ Maćko z Bogdańca)
  • Զգոժելեցից Յագենկան (լեհ.՝ Jagienka ze Zgorzelic)
  • Դանուսյա Յուրանդովա (լեհ.՝ Danusia Jurandówna)
  • Սպիխովայից Յուրանդը (լեհ.՝ Jurand ze Spychowa)

Վեպի պատմական կերպարներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Իշխանուհի Աննա Դանուտա (լեհ.՝ Anna Danuta)
  • Հայտնի մագիստրոս Ուլրիխ ֆոն Յունգինգեն (լեհ.՝ Ulrich von Jungingen)
  • Թագավոր Վլադիսլավ II Յագայլո (լեհ.՝ Władysław II Jagiełło)
  • Թագուհի Յադվիգա Անժույսկայա (լեհ.՝ Jadwiga Andegaweńska)
  • Զավիշա Չյոռնի (լեհ.՝ Zawisza Czarny z Garbowa)
  • Տաչևայից Պավալան (լեհ.՝ Mikołaj Powała z Taczewa)
  • Թագավոր Զեմովիտ IV (լեհ.՝ Siemowit IV)
  • Հայտնի թագավոր Վիտովիտ (լեհ.՝ Witold Kiejstutowicz)
  • Մաշկովիցի Զինդրամը (լեհ.՝ Zyndram z Maszkowic)
  • Հայտնի մագիստրոս Կոնդրադ ֆոն Յունգինգեն (լեհ.՝ Konrad von Jungingen)
  • Վրոչիմովիցի Մարցինը (լեհ.՝ Marcin z Wrocimowic)

Էկրանավորում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1960 թվականին Գրյունվալդյան ճակատամարտի 550-րդ տարեդարձին նվիրված նկարահանվել է ռեժիսոր Ալեքսանդր Ֆորդոմի վեպի արկածային ֆիլմ, որը կոչվում է «Խաչակիրներ»։

1971 թվականին թողարկվել է ռեժիսոր Մարիա Կանևսկայի «Իշխանուհի Աննայի մատանին» (Pierscien ksieznej Anny»)մանկական ֆիլմը, որը պատմում էր երեք տղաների ֆանտաստիկ արկածների մասին, որոնք ամառային արձակուրդների ժամանակ որոշել էին ուսումնասիրել հին դղյակի ավերակները։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]