Լյուցեռնի առյուծ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox architecture.png
Լյուցեռնի առյուծ
Lion of Lucerne.jpg
Մահացող առյուծի արձանը
Լյուցեռնի առյուծը գտնվում է Շվեյցարիաում
Լյուցեռնի առյուծ
դիրք Շվեյցարիա Շվեյցարիա
Կոորդինատներ 47°3′30″ հս․ լ. 8°18′40″ ավ. ե. / 47.05833° հս․. լ. 8.31111° ավ. ե. / 47.05833; 8.31111Կոորդինատներ: 47°3′30″ հս․ լ. 8°18′40″ ավ. ե. / 47.05833° հս․. լ. 8.31111° ավ. ե. / 47.05833; 8.31111
Գտնվում է Լյուցեռն
Կառուցվել է 1818-1821
Կառուցել է Բերտել Տորվալդսեն
Լուկաս Ահորն
Ներկա վիճակը կանգուն

Առյուծի հուշարձան, Լյուցեռնի առյուծ, Մահացող առյուծ (գերմ.՝ Löwendenkmal), առյուծի հուշարձան, որի էսքիզի հեղինակն է Բերտել Տորվալդսենը: Հուշարձանը գտնվում է շվեյցարական Լյուցեռն քաղաքում: Այն նվիրված է շվեյցարական գվարդիայի սխրագործությանը, ովքեր ընկան Թուիլրիի պալատի գրոհի դիմադրության ժամանակ: Այդ օրը պատմությանը հայտնի դարձավ «1792 թվականի օգոստոսի 10-ի ապստամբության օր»:


1792 թվականի դեպքեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1792 թվականի օգոստոսի 10-ի ապստամբությունը Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության վճռական պահերից մեկն է համարվում: Փարիզյան խռովարարները պաշարեցին արքա Լյուդովիկոս XVI-ի պալատը՝ Թուիլրին: Կանոնավոր բանակն այդ ժամանակ արդեն թագավորի ղեկավարության ներքո չէր: Վերջինս անցել էր ապստամբների վաշտերի և գումարտակների կազմ ու պայքարում էր արքայի դեմ: Լյուդովիկոսին հավատարմություն հայտնեց լոկ պալատական պահակախումբը՝ շվեյցարական գվարդիականների գունդը՝ թվով շուրջ հազարի հասնող:

Գվարդիականները համառորեն պաշտպանում էին պալատն ու տալիս արժանի հարված հակառակորդին: Սակայն Լյուդովիկ XVI արքան արգելեց գվարդիային հրանոթներից կրակել ժողովրդի վրա: Ապստամբները ունեին թվային զգալի առավելություն, ուստի պալատը գրավվեց, արքան՝ ձերբակալվեց:

Գրոհի ժամանակ զոհվեցին ավելի քան 600 շվեյցարացի գվարդիականներ: Վաթսունին բարձրացրին կախաղան, ևս 200-ին գերի վերցրին: Վերջինների մեծ մասին, 1792 թվականի սեպտեմբերյան սպանդի ժամանակ, մահապատժի ենթարկեցին: Այդ թվում նաև նույն ճակատագրին արժանացավ շվեյցարական գվարդիայի հրամանատար, մայոր Կառլ Յոզեֆ ֆոն Բախմանը (Karl Josef von Bachmann), ում գլուխը կտրեցին գիլիոտինի օգնությամբ: Ընդամենը 350 զինվորներ ողջ մնացին այդ օրերի դեպքերի հորձանուտում:

Հուշարձանի պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շվեյցարական գվարդիայի լեյտենանտ Կառլ Պֆյուֆեր ֆոն Ալտիսհոֆենը օգոստոսի 10-ի դեպքերի ժամանակ արձակուրդում էր հարազատ քաղաքում՝ Լյուցեռնում: Նա իր պարտքը համարեց, որպեսզի ընկածների համար հիշատակության օր սահմանի: Զինվորական ծառայության ավարտից հետո, 1801 թվականին, նա վերադարձավ Լյուցեռն: Այստեղ նա քաղաքային խորհուրդի և Լյուցեռնյան արվեստի ընկերության անդամ դարձավ:

1814 թվականին, երբ Շվեյցարիան անկախություն ձեռք բերեց, իսկ հարևան Ֆրանսիայում գահ բարձրացան Բուրբոնները, Պֆյուֆերը կարողացավ իրագործել իր երազանքը: Նա մտածում էր այնպիսի հուշարձան կառուցել, որտեղ պատկերված լինի մահացող առյուծ՝ խոցված նիզակով: Նա դիմեց շվեյցարացի շատ քանդակագործների, սակայն ոչ մեկի էսքիզը չհավանեց[1]: 1818 թվականին Կառլ Պֆյուֆերը գրեց հայտնի Տորվալդսենին, ով այդ ժամանակ աշխատում էր Հռոմում: Դանիացի քանդակագործը հետաքրքրվեց առաջարկով: Սակայն որոշեց հուշարձանը կերտել ժայռի մեջ՝ հարթաքանդակի տեսքով:

Հուշարձանի էսքիզները վերցրեց շվեյցարացի քանդակագործ Լուկաս Ահորնը և ինքն էլ աշխատեց դրա վրա: 1821 թվականի օգոստոսի 7-ին աշխատանքներն ավարտվեցին: Երեք օր անց, օգոստոսի 10-ին, Թուիլրիի առման քսանիննամյակի օրը, կատարվեց հուշարձանի հանդիսավոր բացման արարողությունը: Հրավիրյալների թվում էին նաև ողբերգական օրերին մասնակցած վետերանները: Տորվալդսենն անձամբ հուշարձանը տեսավ միայն քսան տարի անց՝ 1841 թվականին: Նա գոհ էր հարթաքանդակով և բարձր գնահատեց շվեյցարացի քանդակագործի աշխատանքը: Կոմպոզիցիան Եվրոպայում դարձավ առաջինը, որը ներառեց միան կենդանու կերպար[2]: Հուշարձանի կրկնօրինակներ ավելի ուշ տեղադրվեցին նաև Հունաստանում և ԱՄՆ-ում:

Հուշարձանի նկարագիր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առյուծը

Այլաբանական կոմպոզիցիան իրենից ներկայացնում է հարթաքանդակ՝ փորագրված ուղղաձիգ ժայռի վրա: Արձանի դիմաց փոքրիկ լճակ կա: Ստեղծման պահին հուշարձանի վայրը դուրս էր գտնվում քաղաքից: Այնտեղից Լյուցեռնի կառուցապատման համար ավազաքար էին արդյունահանում միջին դարերում: Այսօր այն Լյուցեռնի կենտրոնում է գտնվում: Արձանի երկարությունը ինը մետր է, որը փորագրված է տասներեքմետրանոց նիշայի մեջ: Բարձրությունը վեց մետր է: Մահացող առյուծը պառկած դիրքով է, որի գլուխը աջ թաթի վրա է: Վահանի վրա, որը գլխի և թաթի տակ է, պատկերված է շուշան՝ Ֆրանսիայի արքաների խորհրդանիշը, ում պաշտպանում էին շվեյցարացի գվարդիականները: Առյուծի գլխավերևում ևս մեկ վահան կա, որի վրա էլ պատկերված է Շվեյցարիայի դրոշը: Մահացող առյուծի դիմախաղերը կարծես մարդկային դիմախաղեր լինեն, որոնք արտահայտում են մեծ տառապանք: Ձախ ուսը խոցված է գեղարդով:

Հարթաքանդակի վերևի մասում լատիներենով գրված է՝ «HELVETIORUM FIDEI AC VIRTUTI » («Վասն շվեյցարացիների հավատարմության և անվեհերության»): Հարթաքանդակի ներքևում լատինական 760 և 350 թվերն են փորագրված՝ համապատասխանաբար ընկածների և ողջ մնացածների թիվը: Ամենաներքևում սպաների անուններն է փորագրված, ովքեր կյանքը չխնայեցին պարտքը կատարելիս:

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Алексей Малинин. Швейцарский лев. Новый Акрополь № 7 — 2005
  2. Майя Дробинская В Люцерне есть удивительный памятник // Филокартия. — 2013. — № 2. — С. 39.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]