Լեոնի կառավարիչների ցանկ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Լեոնի կառավարիչների ցանկ, իրենից ներկայացնում է Լեոնի արքաների և կառավարիչների ցանկը։ Լեոնի թագավորությունը (իսպ.՝ Reino de León) միջնադարան պետություն է, որը գտնվում էր Պիրենեյան թերակղզու հյուսիսարևմտյան մասում, կազմավորվել է 910 թվականին, Աստուրիայի թագավորությունը արքա Ալֆոնսո III-ի որդիների մեջ տրոհումից։ Նրանցից ավագը՝ Գարսիան, ստանում է Լեոնը, երկրորդ որդին՝ Օրդոնյոն, ստանում է Գալիսիան, իսկ կրեսեր որդի Ֆրուելան՝ Աստուրիան։ 914 թվականին Լեոնին միավորվում է Գալիսիան, իսկ 924 թվականին Լեոնի, Գալիսիայի և Աստուրիայի հողերը միաձուլվում են Լեոնի թագավորության մեջ, որի մայրաքաղաքն է դառնում համանուն քաղաքը։

923 թվականին Կաստիլիան, որը մտնում էր Լեոնի թագավորության կազմի մեջ, ստանում է կոմսության կարգավիճակ, իսկ 1035 թվականին դառնում է ինքնուրույն թագավորություն։ 1037—1065 և 1072—1157 թվականներին Լեոնը և Կաստիլիան մտնում են Լեոնի և Կաստիլիայի թագավորության կազմի մեջ, նրանց վերջնական միավորումը կայանում է 1230 թվականին։

X դարի երկրորդ կեսից մինչև XI դարի սկիզբը Լեոնի թագավորութունը, որը հողեր էր զբաղեցնում մինչև Դուերո գետը, հարավից ենթարկվում էր Կորդովայի խալիֆայության ասպատակություններին։

Ռեկոնկիստայի արդյունքում, XI դարի վերջին քառորդում, Լեոնին են միավորվում մինչև Տախո գետն ընկած տարածքները։

1095 թվականին պորտուգալական տարածքնները, որոնք մտնում էին թագավորության կազմի մեջ, առանձնացվում են որպես կոմսություն, իսկ XII դարում Պորտուգալիան անկախություն է ձեռք բերում։

1516 թվականին Լեոնը Կաստիլիայի հետ միասին մտնում է Իսպանիայի թագավորության կազմի մեջ։ Լեոնի արքայի տիտղոսը մինչև 1707 թվականը մտնում էր Իսպանիայի արքաների տիտղոսակարգի մեջ, որից հետո այն վերջնականապես վերանում է։

Ցանկ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատկեր Անուն Կյանքի տարիներ Կառավարման տարիներ Մեկնաբանություններ Ծանոթագրություններ
Պերես դինաստիա
García I, rey de León.jpg Գարսիա I մոտ 871914 հունվարի 19 910—914 հունվարի 19 [1][2]
OrdoniusII.jpg Օրդոնյո II մոտ 873924 հունիս[3] 914—924 Նաև Գալիսիայի արքա 910 թվականից [4][5]
Miniatura de Fruela II el Leproso, rey de León.JPG Ֆրուելա II Բորոտ մոտ 875925 հուլիս 924—925 Նաև Գալիսիայի արքա 924 թվականից և Աստուրիայի արքա 910 թվականից։ Կիրկին միավորում է երկիրը ավագ եղբայրների մահից հետո։ [6][7]
Leon Arms.svg Ալֆոնսո Ֆրոյլաս[8] ? — 932-ից հետո 925 Նաև Գալիսիայի արքա 925—926 թվականներին։ Գահընկեց է արվել ոչ հարազատ եղբայրների կողմից։ [9]
Alfonso IV de Leon.jpg Ալֆոնսո IV մոտ 899933 օգոստոս 925—931 Գահը զիջում է իր կրտսեր եղբայր Ռամիրո II-ին և հեռանում է մենաստան։ [10][11]
Ramiro2Leon.jpg Ռամիրո II մոտ 900951 հունվարի 1 931951 հունվարի 1 [12][13]
Ordono III of León.jpg Օրդոնյո III մոտ 926956 օգոստոսի 30-ի և նոյեմբերի 13-ի միջև 951—956 [14][15]
Sancho I el Craso, rey de León.jpg Սանչո I Գեր ? — 966 դեկտեմբերի 19-ից ոչ ուշ 956—958 958 թվականին գահընկեց է արվել Ֆերնան Կաստիլիացու կողմից [16][17][18]
Ordono IV of Leon big.jpg Օրդոնյո IV Չար մոտ 926—962 958—960 Գահ է բարձրացվել իր աներ Ֆերնան Կաստիլիացու կողմից։ Գահընկեցությունից հետո փախչում է նախ Աստուրիա, իսկ այնուհետև Բուրգոս և Կորդովա։ [19][20]
Sancho I el Craso, rey de León.jpg Սանչո I Գեր ? — 966 թվականի դեկտեմբերի 19-ից ոչ ուշ 960—966 Իրեն է վերադարձնում գահը արաբների օգնությամբ։ Թունավորվում է կոմս Գոնսալո Մոնիսի կողմից։
Ramiro III of León.jpg Ռամիրո III Ֆլավիո 961985 հունիսի 26 966—984 Մինչ չափահասությունը երկիրը կառավարել է նրա հորաքույր, դքսուհի Էլվիրա Ռամիրեսը և մայր Թերեզա Անսուրեսը։ Գահընկեց է արվում ապստամբած գալիսիայկան ֆեոդալների կողմից։ [21][22]
Bermudo II of León.jpg Բերմուդո II մոտ 953999 սեպտեմբեր 984999 սեպտեմբեր Նաև Գալիսիայի արքա 982 թվականից։ Արքա է հռչակվել գալիսիական ազնվականների կողմից։ [23][24]
Alfonso V of León.jpg Ալֆոնսո V Ազնվազարմ 9961028 օգոստոսի 7 999 հոկտեմբերի 111028 օգոստոսի 7 Մինչ չափահասությունը թագավորությունը կառավարում էր նրա մայր Էլվիրա Գարսիան և Պորտուգալիայի կոմս Մենենդո II Գոնսալեսը։ Ինքնուրույն սկսել է կառավարել 1007 թվականից։ 1017 թվականին ստեղծում է ազնվականների խորհուրդ, որում հռչակվում է «ազատությունների հրովարտակը»։ Սպանվել է մավրերի վրա արշավանքի ժամանակ։ [25][26]
Bermudo III de León (Ayuntamiento de León).jpg Բերմուդո III 1017/10181037 սեպտեմբերի 4 1028 օգոստոսի 71037 սեպտեմբերի 4 [27][28]
Հիմենես դինաստիա
Հիմենեսների դինաստիան ունի բասկյան ծագում։ Նրա ներկայացուցիչները IX—XIII դարերում կառավարում էին Նավարրայի, Արագոնի և Կաստիլիայի թագավորություններում և առաջինն են կարողանում ժամանակավորես միավորել քրիստոնեական Իսպանիան, ինչպես նաև նրան առաջադրել եվրոպական լայն քաղաքական բեմ։ Հիմենեսների ստեղծած քաղաքական կառուցվածքը պահպանվել է մինչև միջնադարի վերջը։
Ferdinand Leonsky.jpg Ֆերդինանտ I Մեծ 10171065 դեկտեմբերի 27 10371065 դեկտեմբերի 27 Նաև Կաստիլիայի արքա (1035—1065 թվականներ)։ 1037 թվականին միավորում է Լեոնը և Կաստիլիան մեկ պետության մեջ։ 1039 թվականին ընդունում է Իսպանիայի կայսրի տիտղոսը։ Հաջող պատերազմներ էր մղում արաբների դեմ։ [29][30]
AlfonsoVI of Castile.jpg Ալֆոնսո VI Քաջ 10431109 հունիսի 29 1065 դեկտեմբերի 27—1072 Նաև Կաստիլիայի արքա (1072—1109 թվականներին)։ 1072 թվականին պարտություն է կրում իր եղբայր Սանչո II-ի կողմից Գալպեհարի ճակատամարտում և կալանավորվում է բանտում։ [31]
Sancho II de Castilla (Ayuntamiento de León).jpg Սանչո II Ուժեղ մոտ 10361072 հոկտեմբերի 7 1072 հունվար— 1072 հոկտեմբերի 7 Նաև Կաստիլիայի արքա (1065 թվականի դեկտեմբերի 27 — 1072 թվականի հոկտեմբերի 71072 թվականին գերևարում է իր եղբայր Ալֆոնսո VI-ին և դառնում է Լեոնի արքա։ Սպանվել է ասպետ Վելիդո Դոլֆոսի կողմից Սամորա ամրոցի պաշարման ժամանակ։ [32]
AlfonsoVI of Castile.jpg Ալֆոնսո VI Քաջ 10431109 հունիսի 29 10721109 հունիսի 29 Փախչում է կալանավորումից և իր եղսայր Սանչո II-ի մահից հետո, խաբեությամբ գերևարելով կրտսեր եղբայր Գարսիա Գալիսիացուն, միավորում է Կաստիլիան, Լեոնը և Գալիսիան։
UrracaRegina TumboA.jpg Ուրակա 1081 հունիսի 241126 մարտի 8 1109 հունիսի 291126 մարտի 8 Նաև Կաստիլիայի արքա (1109—1126 թվականներ)։ [33]
Բուրգունդական դինաստիա
Հետևյալ կառավարիչները հանդիսանում են Ուրակայի ամուսին Ռայմունդ Բուրգունդացու ժառանգորդները։
Alfonso VII.jpg Ալֆոնսո VII Կայսր 1105 մարտի 11157 օգոստոսի 21 1126 մարտի 81157 օգոստոսի 21 Նաև Գալիսիայի (1111—1157 թվականներ) և Կաստիլիայի (1126—1157 թվականներ) արքա։ 1135 թվականին Լեոնում թագադրվում է որպես Իսպանիայի կայսր։ [34]
TumboA ferdinand.jpg Ֆերդինանտ II 11371188 հունվարի 22 1157 օգոստոսի 211188 հունվարի 22 Եղել է անվախ ռազմիկ, բայց վատ կազմակերպիչ և թույլ քաղաքագետ։ [35]
Alfons9.jpg Ալֆոնսո IX 1171 օգոստոսի 151230 սեպտեմբերի 23 1188 հունվարի 221230 սեպտեմբերի 23 [36]
Ferdinand III of Castile.jpg Ֆերդինանտ III Սուրբ 1199 օգոստոսի 51252 մայիսի 30 12301252 մայիսի 30 Նաև Կաստիլիայի արքա 1217 թվականից։ 1671 թվականին սրբացվել է պապ Կղեմես X-ի կողմից։ [37]
Բոլոր հետագա միապետները եղել են նաև Կաստիլիայի կառավարիչներ
Alfonso X el Sabio (Ayuntamiento de León).jpg Ալֆոնսո X Իմաստուն 1221 նոյեմբերի 231284 ապրիլի 4 1252 մայիսի 301284 ապրիլի 4 Նաև Սրբազան Հռոմեական կայսրության կայսր 1257—1273 թվականներին։ Զարգացրել է գիտությունը, կատարել է օրենքների միասնականացում, կազմելով «Յոթ մասերի օրենքները» հռոմեական իրավունքի ավանդույթներով։ [38]
Sancho IV de Castilla (Ayuntamiento de León).jpg Սանչո IV Քաջ 1258 մայիսի 121295 ապրիլի 25 1284 ապրիլի 41295 ապրիլի 25 [39]
Fernando IV de Castilla (Ayuntamiento de León).jpg Ֆերդինանտ IV Զինվորագրված 1285 դեկտեմբերի 61312 սեպտեմբերի 7 1295 ապրիլի 251312 սեպտեմբերի 7 [40]
Alfonso XI de Castilla y León.jpg Ալֆոնսո XI Արդար 1311 օգոստոսի 131350 մարտի 26 1312 սեպտեմբերի 71350 մարտի 26 Հաջող պայքարել է Գրանադայի էմիրության մավրերի դեմ։ Մահացել է Ջիբրալթարի պաշարման ժամանակ։ [41][42]
Pedro I de Castilla (Ayuntamiento de León).jpg Պեդրո I Դաժան 1334 օգոստոսի 301369 մարտի 23 1350 մարտի 261369 մարտի 23 Սպանվել է իր խորթ եղբայր Հենրիի կողմից։ [43]
Տրաստամարա դինաստիա
1516 թվականից Իսպանիայի արքաների միությունը ավելի հաճախ անվանվում է Իսպանիա, իսկ Կառլոս V կայսրը համարվում է Իսպանիայի առաջին արքան։

Առանձին գույնով նշված են խնամակալները.

Enrique II de Castilla (Ayuntamiento de León).jpg Հենրի II Կաստիլիացի 1334 հունվարի 131379 մայիսի 29 1369 մարտի 231379 մայիսի 29 [44][45]
Juan I de Castilla (Ayuntamiento de León).jpg Խուան I Կաստիլիացի 1358 օգոստոսի 241390 հոկտեմբերի 9 1379 մայիսի 291390 հոկտեմբերի 9 Անհաջող պայքար է վարել պորտուգալական գահի համար։ [46]
Enrique III de Castilla (Ayuntamiento de León).jpg Հենրի III Կաստիլիացի 1379 հոկտեմբերի 41406 դեկտեմբերի 25 1390—1406 [47]
Juan II de Castilla (Ayuntamiento de León).jpg Խուան II Կաստիլիացի 1405 մարտի 61454 հուլիսի 20 1406—1454 [48]
Enrique IV de Castilla (Ayuntamiento de León).jpg Հենրի IV 1425 հունվարի 251474 դեկտեմբերի 11 1454—1474 [49]
Isabel la Católica-2.jpg Իզաբելլա I 1451 ապրիլի 221504 նոյեմբերի 26 1474—1504 [50]
Johanna I van Castilië.JPG Խուաննա I Անմիտ 1479 նոյեմբերի 61555 ապրիլի 12 1504—1555 [51]
Juan de Flandes 004.jpg Ֆիլիպ I Գեղեցիկ 1478 հուլիսի 221506 սեպտեմբերի 25 1504—1506 [52]
Michel Sittow 004.jpg Ֆերդինանտ V 1452 մարտի 101516 հունվարի 23 1506—1516 [53]
Karl V.-Carlos I. 1548 (Tiziano Vecellio?) 066.jpg Կառլոս I Հաբսբուրգ 1500 փետրվարի 241558 սեպտեմբերի 21 1516—1556 [54]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Bernard F. Reilly. The Kingdom of León-Castilla under King Alfonso VI, 1065–1109. — Princeton: Princeton University Press, 1988.
  • Альтамира-и-Кревеа Рафаэль: История Средневековой Испании
  • Корсунский А. Р.: История Испании IX — XIII веков

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Garcias I» (գերմաներեն)։ Genealogie Mittelalter։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-03-14-ին։ Վերցված է 15.3.2012 
  2. García I Վերցված է 2012-07-1
  3. По другим данным, король Ордоньо II скончался в январе 924 года.
  4. «Ordogno II.» (գերմաներեն)։ Genealogie Mittelalter։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-03-14-ին։ Վերցված է 18.3.2012 
  5. Ordonius II Վերցված է 2012-07-1
  6. «Fruela II» (անգլերեն)։ Encyclopædia Britannica։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-06-27-ին։ Վերցված է 2012-06-27 
  7. Fruela II Վերցված է 2012-07-1
  8. Froilaz является его отчеством, на галисийском языке оно означает сын Фруэла (գալ.՝ Froila)
  9. «ORDOÑO II 914-924, ALFONSO IV 925-931, ORDOÑO IV 958-960» (անգլերեն)։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-06-ին։ Վերցված է 2012-06-27 
  10. «Alfonso IV» (անգլերեն)։ Encyclopædia Britannica։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-06-26-ին։ Վերցված է 2012-03-22 
  11. Alfonso IV Վերցված է 2012-07-1
  12. «Ramiro II» (անգլերեն)։ Encyclopædia Britannica։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-06-26-ին։ Վերցված է 2012-03-22 
  13. Ramiro II Վերցված է 2012-07-1
  14. «Ordogno III» (գերմաներեն)։ Genealogie Mittelalter։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-06-26-ին։ Վերցված է 2012-03-22 
  15. Ordono III Վերցված է 2012-07-1
  16. «Sancho I» (անգլերեն)։ Encyclopædia Britannica։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-06-26-ին։ Վերցված է 2012-03-22 
  17. «Sancho I» (գերմաներեն)։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-06-ին։ Վերցված է 2012-06-27 
  18. Sancho I Վերցված է 2012-07-1
  19. «Ordogno IV» (գերմաներեն)։ Genealogie Mittelalter։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-06-26-ին։ Վերցված է 2012-03-22 
  20. Ordono IV Վերցված է 2012-07-1
  21. «Ramiro III.» (գերմաներեն)։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-02-27-ին։ Վերցված է 22.3.2012 
  22. Ramiro III Վերցված է 2012-07-1
  23. «Bermudo II. der Gichtige» (գերմաներեն)։ Genealogie Mittelalter։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-06-26-ին։ Վերցված է 2012-03-23 
  24. Bermudo II Վերցված է 2012-07-1
  25. «Alfons V» (գերմաներեն)։ Genealogie Mittelalter։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-03-27-ին։ Վերցված է 2012-03-23 
  26. Alfonso V Վերցված է 2012-07-1
  27. «Bermudo III» (գերմաներեն)։ Genealogia Mittelalter։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-03-27-ին։ Վերցված է 2012-03-23 
  28. Bermudo III Վերցված է 2012-07-1
  29. Книга:Рыжов К.: Все монархи мира. Западная Европа|Фердинанд I Кастильский|422
  30. Ferdinand I Վերցված է 2012-07-1
  31. «Alfonso VI» (անգլերեն)։ Encyclopædia Britannica։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-06-26-ին։ Վերցված է 2012-03-24 
  32. Книга:Рыжов К.: Все монархи мира. Западная Европа|САНЧО II|422
  33. «Urraca» (անգլերեն)։ Encyclopædia Britannica։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-06-26-ին։ Վերցված է 2012-03-25 
  34. «Alfonso VII» (անգլերեն)։ Encyclopædia Britannica։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-06-26-ին։ Վերցված է 2012-03-25 
  35. «Ferdinand II» (անգլերեն)։ Encyclopædia Britannica։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-06-26-ին։ Վերցված է 2012-03-25 
  36. «Alfonso IX» (անգլերեն)։ Encyclopædia Britannica։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-06-26-ին։ Վերցված է 2012-03-25 
  37. «St. Ferdinand III» (անգլերեն)։ Catholic Encyclopedia։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-06-26-ին։ Վերցված է 2012-03-26 
  38. «Альфонс X»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907 
  39. «Sancho IV» (անգլերեն)։ Encyclopædia Britannica։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-06-26-ին։ Վերցված է 2012-03-27 
  40. «Ferdinand IV» (անգլերեն)։ Encyclopædia Britannica։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-06-ին։ Վերցված է 2012-06-27 
  41. «Alfonso XI» (անգլերեն)։ Encyclopædia Britannica։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-06-ին։ Վերցված է 2012-06-27 
  42. «ALFONSO XI 1312-1350, PEDRO I 1350-1369» (անգլերեն)։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-06-ին։ Վերցված է 2012-06-27 
  43. «Peter of Castile» (անգլերեն)։ Encyclopædia Britannica։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-06-ին։ Վերցված է 2012-06-27 
  44. Энрике II был незаконнорожденным сыном Альфонсо XI и стал графом Трастамарским.
  45. «Henry II» (անգլերեն)։ Encyclopædia Britannica։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-06-ին։ Վերցված է 2012-06-27 
  46. Книга:Рыжов К.: Все монархи мира. Западная Европа|Хуан I Кастильский|422
  47. «Heinrich III. der Kränkliche» (գերմաներեն)։ Genealogie Mittelalter։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-06-27-ին։ Վերցված է 2012-06-27 
  48. «Johann II.» (գերմաներեն)։ Genealogie Mittelalter։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-06-27-ին։ Վերցված է 2012-06-27 
  49. «Heinrich IV. der Impotente» (գերմաներեն)։ Genealogie Mittelalter։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-06-27-ին։ Վերցված է 2012-06-27 
  50. «Isabella I. die Katholische» (գերմաներեն)։ Genealogie Mittelalter։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-06-27-ին։ Վերցված է 2012-06-27 
  51. «Johanna I. die Wahnsinnige» (գերմաներեն)։ Genealogie Mittelalter։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-06-27-ին։ Վերցված է 2012-06-27 
  52. «Philip I» (անգլերեն)։ Encyclopædia Britannica։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-06-ին։ Վերցված է 2012-06-27 
  53. «Ferdinand II» (անգլերեն)։ Encyclopædia Britannica։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-06-ին։ Վերցված է 2012-06-27 
  54. «Charles V» (անգլերեն)։ Encyclopædia Britannica։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-06-ին։ Վերցված է 2012-06-27