Իրավաբանական ընկերություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Իրավաբանական ընկերություն (իրավաբանական ֆիրմա), իրավաբանական պրակտիկայի ձև, կապված իրավաբանական ծառայությունների կազմակերպված փոխհատուցման հիմունքների մատուցման հետ:

Աշխարհի իրավաբանական ընկերություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կազմակերպչա-իրավական ձևեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իրավաբանական ընկերությունները կարող են իրենց գործունեությունն իրականացնել տարբեր կազմակերպչական և իրավական ձևերով։ Համապատասխան երկրում ստեղծվում է կազմակերպություն, որոնք սահմանվում են տվյալ երկրի օրենսդրությամբ։

Օրինակ, կան իրավաբանական ընկերություններ, որոնք ստեղծվել են ընկերության, սահմանափակ պատասխանատվությամբ, բաժնետիրական ընկերությունների տեսքով:

Առանձին երկրների օրենսդրությունում կարող են նախատեսվել հատուկ կազմակերպչական և իրավական ձևեր որակյալ իրավական օգնություն տրամադրող կազմակերպությունների գործունեություն ծավալելու համար: Նման կազմակերպությունները կարող են դասակարգվել որպես «իրավաբանական ընկերություն»:

Իրավաբանական ընկերությունների կառուցվածքը աշխարհում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շատ երկրներում, ներառյալ ԱՄՆ-ում և Անգլիայում, առկա օրենսդրության համաձայն իրավաբանները կարող են լինել ընկերությունների սեփականատերերը և տնօրենները։ Արդյունքում իրավաբանական ընկերությունները հնարավորություն չունեն իրենց շարքերում ներգրավել այլ ներդրողների, պրոֆեսինալ մենեջերների և ֆինանսիստների։ Կառույցը շուկա է դուրս գալիս IPO-ի միջոցով, ինչը խոչընդոտում է իրավաբանական բիզնեսի արագ և ժամանակակից զարգացմանը։

Նման մոտեցման հիմքում ընկած է իրավական համակարգի մրցակցության սկզբունքը, որն իրավաբանին պարտավորեցնում է հավատարիմ մնալ իր աշխատանքին և նրանք հաճախորդից անտեղի գումարներ չեն վերցնում։

Բացի այդ, իրավաբանները պետք է յուրաքանչյուր հարցի բարեխղճությամբ վերաբերվեն և իրավաբանական վատ պատրաստվածության դեպքում չմասնակցեն դատական գործընթացներին։ Այնուամենայնիվ արտասահմանյան բաժնետերերով համալրված ընկերությունները ներկայացնող փաստաբանները, իրենց հաճախորդների շահերը պաշտպանելու և բարոյա֊էթիկական պահանջները բավարարելու համար պետք է հիմնականում առաջնորդվեն սեփականատերերի առևտրային շահերով և հաշվի առնեն իրենց որոշումների ազդեցությունը ընկերության բաժնետոմսերի շուկայական արժեքի վրա[1]։

Ներկայումս անգլո-սաքսոնական օրենքի երկրներում կա միտում դեպի վերափոխված օրենսդրությունը ազատականացման ուղղությամբ: 2007 թվականին Ավստրալիայի իրավաբանական ընկերություններին հնարավորություն է ընձեռվում  IPO-ի միջոցով ներգրավել արտաքին ներդրումներ, որից հետո ավստրալիական «Slater & Gordon» ՍՊԸ-ն հաջողությամբ տեղաբաշխել է Ավստրալիայի ֆոնդային բորսայում: 2009 թվականին ուժի մեջ է մտել «Իրավաբանական ծառայությունների մատուցման մասին» օրենքը, որը կարգավորում է իրավաբանական ծառայությունների շուկայի ազատականացումը և իրավաբանական ընկերություններին հնարավորություն ընձեռում մտնելու Լոնդոնի ֆոնդային բորսա և  իրավաբանական ընկերություններում ներգրավվում են գործադիր գործընկերներին[2]։

Սակայն, որպես կանոն, իրավաբանական ընկերության կառուցվածքը ավանդաբար ներառում է առաջատար գործընկերներ և այլ աշխատողներ: Գործընկերներն ընկերությունում սահմանված աշխատավարձի համար աշխատող իրավաբաններ են։ Աշխատակիցներ` օգնականներ, քարտուղարներ և այլն, ովքեր ընկերությունում կատարում են օժանդակ գործառույթներ: Շատ ընկերությունների համար ավանդական է նաև այն, որ աշխատակցները պետք է դառնան առաջատար մասնագետներ կամ պարզապես լքեն իրենց աշխատանքը[1][3]։

Իրավաբանական ընկերությունների մեծությունը և մասնագիտացումը աշխարհում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իրավաբանական ընկերությունները չափազանց տարբեր են իրենց մեծությամբ։ Գրեթե բոլոր երկրներում մեծամասնություն են կազմում փոքր կազմակերպությունները, որոնք ունեն ընդհանուր գործերով զբաղվող մեկ փաստաբան[4]։

Փոքր ընկերությունները, որպես կանոն, մասնագիտանում են ցանկացած ուղղությամբ (արտոնագրային, աշխատանքային, հարկային, քրեական իրավունքի և այլն)[5]։ Ավելի մեծ ընկերություններ դիվերսիֆիկացնում են հաճախորդների բազան և առաջարկում են ծառայությունների լայն տեսականի, կազմակերպելով մի շարք բաժիններ, որոնք մասնագիտանում են իրավաբանական գործունեության տարբեր ոլորտներում: Նման ընկերություններում, որպես կանոն, կան առանձին դատական և խորհրդատվական բաժիններ: Խորհրդատվական բաժինները խորհուրդ են տալիս պայմանագրեր կնքել, վերլուծել առևտրային գործունեության իրավական ասպեկտները, իսկ «դատախազները» դատարաններում պաշտպանում են հաճախորդների շահերը, պատասխանատու են դատական փաստաթղթերի, ապացույցների բազայի և այլնի համար:

Իրավաբանական ընկերությունները, որոնք միավորում են իրավաբանների խոշոր խմբեր, առաջացել են ԱՄՆ֊ում և այնտեղ մի քանի տասնամյակների ընթացքում տարածվել ամենուր։ Այս պրակտիկան աստիճանաբար ընդունվեց բրիտանացիների կողմից, որոնք նախկինում ևս ունեցել են իրավաբանական ընկերություններ, սովորաբար կազմված էին մեկ կամ երկու իրավաբաններից: Ներկայումս ԱՄՆ-ի և Անգլիայի փոքր ընկերություններում կան նվազագույնը 2-ից 50 իրավաբաններ, միջինը՝ 50-ից մինչև 200[6]։

ԱՄՆ-ում և Անգլիայում խոշոր կամ «մեգաֆիրմաներ» են համարում փոխադրամիջոցային ընկերությունները, որոնք ներառում են ավելի քան 1000 իրավաբան։ Նրանք մասնագիտանում են բարձր շահութաբեր ոլորտներում, ինչպիսիք են բանկերում աշխատելը, լայնածավալ և բարձր մակարդակի արբիտրաժային դատավարություն վարելը[1]։

Խոշորագույն իրավաբանական ընկերությունները հիմնականում ԱՄՆ-ում և Անգլիայում են: Ամենաբարձր շահույթը ստացվում է ամերիկյան ընկերությունների կողմից, սակայն աշխարհում խոշորագույն ընկերությունները գտնվում են Լոնդոնում: ԱՄՆ-ում իրավաբանական բիզնեսի ընդհանուր շրջանառության (մոտավորապես 120 միլիարդ ԱՄՆ դոլար) նման աշխարհում չկա: 2003 թվականին ԱՄՆ-ում ավելի քան 900 ընկերություններում եղել են ավելի քան 50 իրավաբաններ, Կանադայում` 58, Անգլիայում` 44, Ֆրանսիայում` 14, Գերմանիայում` 9[7]։ ԱՄՆ-ը և Անգլիան լիովին տիրապետում են համաշխարհային իրավունքին: Վերլուծական ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ այլ երկրները պարզապես վերցնում են այն, ինչ ընկել է անգլո-ամերիկյան սեղանից՝ «ավստրալիական, կանադական, նորզելանդիական և այլ իրավաբանական ընկերություններ պայքարում են այն բանի համար, ինչից ամերիկացիներն ու բրիտանացիները հրաժարվում են»[8]։

Իրավաբանական ընկերությունների վարկանիշներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

The American Lawyer ամսագիրը 1985 թվականից ի վեր ներկայացնում է խոշորագույն իրավաբանական ընկերությունների վարկանիշը: 2015 թվականին ընդհանուր եկամուտների գծով առաջատարներից միայն չորսն են եղել՝ Baker & McKenzie, DLA Piper, Skadden, Arps, Slate, Meagher & Flom և Latham & Watkins[en][9].

Ամսագիրը նշում է, որ անցյալ տարվա ընթացքում 100 խոշորագույն ընկերություններից 80-ը մեծ աճ է գրանցել, որոնցից 27-ը գերազանցել է մեկ միլիարդ դոլարը: Ամենամեծ աճը (19%-ով) գրանցել են ԱՄՆ-ում ՏՏ ընկերություններում մասնագիտացած երկու իրավաբանական ընկերությունները՝ Fenwick & West[en] և Cooley LLP[en][9]։

Ընկերություն 2014 թվականի եկամուտներ
(մլն $)
2014 թվականին զբաղեցրած հորիզոնական 2013 թվականին զբաղեցրած հորիզոնական Փոփոխություն
Latham & Watkins[en] 2612 1 3 14,3%
Baker & McKenzie 2540 2 2 5%
DLA Piper 2481 3 1 0%
Skadden, Arps, Slate, Meagher & Flom 2315 4 4 3,6%
Kirkland & Ellis[en] 2150 5 5 6,6%
Jones Day[en] 1850 6 7 4,8%
Norton Rose Fulbright[en] 1815 7 6 -4,7%
Hogan Lovells[en] 1780 8 8 3,6%
Sidley Austin[en] 1754 9 9 9,5%
White & Case?! 1503 10 10 4,1%

Իրավաբանների եկամուտը, ինչպես նշել է The American Lawyer֊ը, իրավաբանական ընկերության արդյունավետության առավել ճշգրիտ չափանիշն է: Ամսագիրը գրում է, որ 2014 թվականին 100 ընկերություններից 84-ը կարողացել են բարձրացնել իրենց վարկանիշը միջինում միչև 3,4% (2013 թվականի համեմատ զգալի աճ, այդ ժամանակ ցուցանիշը նվազել էր 0.4%-ով): Ամենաշատ աճ գրանցվել է ավելի քան հարյուրամյակների պատմություն ունեցող Jenner & Block[en] [9]։

10 ամենախոշոր միջազգային իրավաբանական ընկերությունները ըստ իրավաբանների քանակի[9]
Ընկերություն 2014 թվականի եկամուտներ
(մլն $)
2014 թվականին զբաղեցրած տեղ 2013 թվականին զբաղեցրած տեղ Փոփոխություն
Wachtell, Lipton, Rosen & Katz[en] 2,630 1 1 13,9%
Sullivan & Cromwell[en] 1,585 2 2 -0,3%
Quinn Emanuel Urquhart & Sullivan[en] 1,555 3 3 7,6%
Cravath, Swaine & Moore[en] 1,465 4 4 2,4%
Skadden, Arps, Slate, Meagher & Flom 1,400 5 6 4,1%
Kirkland & Ellis[en] 1,365 6 7 5,4%
Simpson Thacher & Bartlett[en] 1,340 7 5 4,3%
Williams & Connolly[en] 1,300 8 9 7,4%
Latham & Watkins[en] 1,245 9 17 12,2%
Milbank, Tweed, Hadley & McCloy[en] 1,240 10 13 3,8%

Աշխատավարձն իրավաբանական ֆիրմաներում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ԱՄՆ֊ում անցկացվում է իրավաբանների եկամուտների վիճակագրություն։ Ամերիկյան խոշոր քաղաքներում իրավաբանների գործունեության առաջին տարում միջին աշխատավարձը կազմում է 160 հազար ԱՄՆ դոլար, հետագայում հասնում է նաև 280 հազար դոլարի[1]։

Անգլո-ամերիկյան զարգացում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջին բազմաբնույթ իրավաբանական ընկերություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միացյալ Նահանգները առաջին անգամ  «մեծ իրավաբանական ընկերության» հասկացությունը ներկայացնում է որպես ձեռնարկատիրական անձ, որը բաղկացած է մի քանի իրավաբաններից: Առաջին իրավաբանական ընկերությունները, որոնք բաղկացած էին 2 կամ ավելի փաստաբաններից, ԱՄՆ-ում հայտնվեցին Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմից հետո (1861-1865): Այս գաղափարը աստիճանաբար տարածվում է Անգլիայում, չնայած այն բանին, որ մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը անգլիացի իրավաբանները մնացել էին անհատական աշխատողներ կամ գործունեություն էին ծավալում փոքր խմբերով։ Այսօր Միացյալ Նահանգներում և Մեծ Բրիտանիայում կան երկու փոքր ընկերություններ (2-ից մինչև 50 փաստաբաններ) և միջին ընկերություններ (50-ից 200 փաստաբաններ):

Իրավաբանական բուտիկ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Փոքր քաղաքների և գյուղերի իրավաբանները դեռևս ունեն հին սովորական պրակտիկա, սակայն քաղաքային փաստաբանների մեծամասնությունը բարդության պատճառով ունի նեղ մասնագիտական որակավորում։ Այսպիսով, քաղաքների փոքր ընկերությունները մասնագիտանում են միայն մեկ տեսակի օրենքում (օրինակ` աշխատանքային իրավունք, հակամենաշնորհային օրենսդրություն, մտավոր սեփականության կամ հաղորդակցության օրենսդրություն) և, հետևաբար, կոչվում են օրինական բուտիկ:

Մեգաֆիրմաներ կամ Biglaw[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խոշորագույն իրավաբանական ընկերություններն ունեն ավելի քան 1000 իրավաբան: Այս ընկերությունները խոսակցական լեզվով հաճախ անվանում են «մեգաֆիրմաներ» կամ «biglaws»: Դրանք մայրցամաքներում սովորաբար ունենում են մի քանի  մասնաճյուղեր։ Ընկերությունների տեղայման և տարածաշրջանային բնույթից կախված ընկերությունը փոխում է հարաբերական չափը:

«Սպասարկման լիարժեք փաթեթով» ընկերություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծառայությունների բաժնի ողջ տեսականին ունեցող բոլոր տեսակի իրավաբանական ընկերությունները ունեն աշխատանքների բաժիններ, որոնց համար վճարում են, ինչը ԱՄՆ֊ում սովորաբար անվանում են ձեռքբերումներ։ Այս ընկերությունները անհատների պահանջներով հազվադեպ են աշխատում: Այնուամենայնիվ, նույնիսկ խոշորագույն իրավաբանական ընկերությունները խոշոր ձեռնարկություններից չափազանց մեծ չեն։ 2008 թվականին աշխարհում ամենախոշոր իրավաբանական ընկերություններից մեկը ճանաչվել է բրիտանական Clifford Chance ընկերությունը, որի եկամուտները կազմել են ավելի քան 2 մլրդ դոլար: Համեմատության համար, աշխարհի խոշորագույն Exxon Mobil ընկերության համաշխարհային շրջանառությունը կազմել է շուրջ 404 մլրդ դոլար, իսկ PricewaterhouseCoopers խոշորագույն խորհրդատվական ընկերությանը` 28 մլրդ դոլար:

Իրավաբանական ընկերությունները կազմակերպվում են առևտրային գործունեություն իրականացնելու, հաճախորդների (քաղաքացիներ և կազմակերպություններ) իրավունքների և պարտականությունների նորմերը պահպանելու, գործարքներ կնքելու, քրեական և վարչական դատավարությունների ընթացքում հաճախորդների իրավունքները և շահերը պաշտպանելու, ինչպես նաև իրավաբանական խորհրդատվության և աջակցության համար։

Հայաստանի իրավաբանական ընկերություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էյ Էմ իրավաբանական ընկերությունը հանդիսանում է Հայաստանի խոշորագույններից մեկը։ Այն հիմնադրվել է 2012 թվականին երկու իրավաբանական ընկերության միավորման արդյունքում։ Ընկերությունը մասնագիտացված է ոլորտի բոլոր ուղղություններով։ Էյ Էմ ընկերությունը ունի գործընկերներ Վրաստանում, Իրանում և մի շարք Եվրոպական երկրներում։ Ծավալած գործունեության ընթացքում հասել է մի շարք հաջողությունների, որոնցից ակնառու են՝

  • Դատական գործերով հաղթանակներ - 560
  • Վեճերի արտադատական լուծում - 140
  • Ապրանքային նշանների գրանցում - 73
  • Իրավաբանական եզրակացությունների տրամադրում - 247
  • Պայմանագրերի կազմում - 1760
  • Իրավաբանական անձանց պետական գրանցում - 220 [10]

Երևանում կան բազմաթիվ այլ իրավաբանական ընկերություններ, օրինակ՝

  • «ԼԻԳԼ ԸԼԱՅԸՆՍ» իրավաբանական ընկերություն
  • Այլեքս իրավաբական գրասենյակ
  • Համար մեկ փաստաբանական գրասենյակ ՍՊԸ
  • Ջասթիս իրավաբանական ընկերություն
  • Սիրունյան իրավաբանական գրասենյակ
  • Ձեր իրավախորհրդատու ՍՊԸ
  • ՎԻՏ Օ իրավաբանական ծառայություն և այլն[11]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 en:Law firm
  2. Как коррупция мешает нормальному становлению юридического бизнеса в России / Антикоррупционер / Авторские блоги / Главная - liberty.ru
  3. Законные миллионы. Российские юристы не догнали иностранных конкурентов по числу клиентов. Зато догнали по доходам | Forbes.ru
  4. Different types of law firm in the UK
  5. Wayne L. Anderson and Marilyn J. Headrick, The Legal Profession: Is it for you? (Cincinnati: Thomson Executive Press, 1996), 111.
  6. Michael H. Trotter, Profit and the Practice of Law: What’s Happened to the Legal Profession (Athens, GA: University of Georgia Press, 1997), 83.
  7. Eliane Botelho Junqueira, "Brazil: The Road of Conflict Bound for Total Justice, " in Legal Culture in the Age of Globalization: Latin America and Latin Europe, eds. Lawrence M. Friedman and Rogelio Pérez-Perdomo, 64-107 (Stanford: Stanford University Press, 2003), 92
  8. Ashly H. Pinnington & John T. Gray, "The global restructuring of legal services work? A study of the internationalisation of Australian law firms, " 14 Int’l J. Legal Prof. 147, 151—152 (2007).
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 «The 2015 Am Law 100: Revenues Rising, Profits Popping, And A New #1 Firm» (անգլերեն)։ The American Lawyer։ 2015-04-27։ Վերցված է 2016-08-11 
  10. «AM» իրավաբանակն ընկերություն
  11. Իրավաբանական ընկերություններ