Դատախազ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Դատախազ Թելֆորդ Թեյլորը մեղադրական ելույթ է ունենում Ալֆրիդ Քրյուփի գործով (ԱՄՆ)

Դատախազ, դատախազության հիմնական օրինական ներկայացուցիչն է: Դատավարության ընթացքում հանցագործություն կատարելու մեջ մեղադրվող անձի դեմ հարուցված փաստարկների համար պատասխանատու կողմ է: Տարբեր երկրներում դատախազների գործառույթները տարբեր են և հիմնականում պայմանավորված են պատմականորեն ստեղծված պայմաններով:

Մայրցամաքային երկրների իրավունք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դատախազները, սովորաբար իրավագիտական բարձրագույն կրթություն ունեցող քաղաքացիական ծառայողներ են, ովքեր լրացուցիչ վերապատրաստվել են արդարադատության ոլորտում:

Ռուսաստան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռուսաստանում դատախազը դատախազության պաշտոնատար անձ է, որի խնդիրները ներառում են դատախազական վերահսկողության, հանցագործության դեմ պայքարի միջոցառումների իրականացման և դատական վարույթին մասնակցություն ունենալու, այդ թվում նաև քրեական դատավարությունում քրեական հետապնդում իրականացնելը: Ռուսաստանում դատախազը՝

  • մասնակցում է դատարանների կողմից քրեական և քաղաքացիական գործերի քննությանը
  • բողոքարկում է դատական որոշումները, դատավճիռները, ինչպես նաև տարբեր մարմինների և պաշտոնատար անձանց կողմից արված գործողությունները, եթե դրանք հակասում են օրենքին
  • նախաձեռնում է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ օրենքներ
  • վերահսկում է օրենքների կատարումը
  • քննարկում է քաղաքացիների բողոքները
  • նախազգուշացնում է օրենքի խախտման դեպքում
  • ներկայացնում է օրենքի խախտումների վերացման վերաբերյալ գաղափարներ
  • ունի հրազենի անընդհատ կրելու, պահելու և կիրառելու իրավունք, «ՌԴ Դատախազության մասին» N 2202-1 օրենք, 17.01.1992 թ.[1].

Բրազիլիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բրազիլիայում դատախազները ստեղծում են ինչպես անկախ դաշնային, այնպես էլ պետական ​​մակարդակով աշխատող անկախ ղեկավարների համակարգ: Դաշնային դատախազները բաժանվում են երեք կարգի: Բրազիլիայում դատախազների հիմնական խնդիրն է նպաստել արդարադատության ամրապնդմանը, ինչը նշանակում է, որ նրանք պահանջվում են ոչ միայն քրեական գործերով քրեական հետապնդում իրականացնել, այլև, եթե դատավարության ընթացքում համոզված են, որ մեղադրյալը անմեղ է, ապա խնդրեն դատավորին արդարացնել: Մեղադրանքները ներկայացնելու վերջին խոսքը միշտ տրվում է դատախազին, բացառությամբ եզակի դեպքերի: Նման դեպքերում դատախազը պաշտոնապես հանդես է գալիս որպես օրենքի գերակայության երաշխավոր, ապահովելով արդարադատության իրականացումը: Չնայած դատախազների համապատասխան լիազորությունների առկայությանը, նրանք հետաքննություն են իրականացնում միայն խոշոր քրեական գործերով (ոստիկանության կամ պետական պաշտոնյաների կողմից կատարված հանցագործություններ):

Ֆրանսիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆրանսիայում դատախազները Վերաքննիչ դատարանում աջակցում են փոխարինողներին: Եթե դատաքննությունը վարում է դատավորը, դատախազը քննությունը չի վարում, այլ պարզապես ձևավորում է դատավորի և իրավապահ մարմինների կողմից հետաքննության ենթարկված հանցագործությունների շրջանակը, նա իրավասու է նմանատիպ փաստաբանների հետ լրացուցիչ հետաքննություն անցկացնել: Քրեական դատավարության ընթացքում դատախազը գործը նախանշում է դատարանի (դատավորների կամ ժյուրիի) առաջ: Որպես կանոն, նա առաջարկում է անցնել որոշակի պատժի, որին դատարանը իրավունք ունի չհետևել, այլ կարող է ավելի խիստ կամ թեթև պատիժ սահմանել: Դատախազը ունի նաև այլ պարտականություններ, որոնք առնչվում են ընդհանուր առմամբ արդարադատության իրականացման հետ:

Գերմանիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գերմանիայում դատախազը ոչ միայն պարտավոր է չխոչընդոտել բացասական տեղեկատվությանը, այլև օրենքով սահամնել այդպիսի հանգամանքներ։

Գերմանիայի դատախազությունը հետաքննում է տարբեր քրեական գործեր։ Դրանք հիմնականում տնտեսական հանցագործությունների, առավել ծանր հանցագործությունների դեպքեր են, որոնք առաջացնում են հրապարակային աղմուկ։ Քրեական հետապնդման գործողությունների իրականացմանը նպաստելու համար դատախազը կարող է դիմել դատախազության կողմից ներգրավված անձի օգնությանը։

Ընդհանուր իրավունքի երկրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դատախազները, որպես կանոն, իրավաբաններ են, որոնք համալսարանն ավարտել են «իրավագիտություն» մասնագիտությամբ (ունեն համապատասխան ակադեմիական աստիճան) և ճանաչվել են որպես պրոֆեսիոնալ փաստաբաններ՝ դատարանում, որտեղ նրանք մտադիր են ներկայացնել պետության շահերը: Սովորաբար մեղադրանք առաջադրելու դեպքում նրանք մասնակցում են քրեական գործին: Որպես կանոն, նրանք աշխատում են պետական բաժնի աշխատակազմում, ովքեր ապահովում են պետական պաշտոնյաների հաջողակ քրեական հետապնդման հնարավորությունը:

Ինստիտուցիոնալ անկախություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շատ երկրներում դատախազությունը ուղղակիորեն ենթարկվում է գործադիր իշխանությանը։ Նման հարաբերությունները տեսականորեն են և լինում են որոշ դեպքեր, երբ գործնականում հանգեցնում են այնպիսի իրավիճակների, ինչպիսիք են՝ դատախազը կեղծ մեղադրանք է առաջադրում կամ ընդհանրապես հրաժարվում է ձերբակալվածների նկատմամբ մեղադրանքներ ներկայացնելուց (երկար ժամանակ պահպանել դրանք իրավական անորոշության վիճակում, ինչպես Գուանտանամոյի դեպքում)։ Սակավաթիվ երկրներում դատախազների հիերարխիկ կառուցվածքը կազմակերպված է այնպիսի ձևով, որոնք ավանդաբար բնորոշ են դատավորներին։ Գործնականում, նման կառույցները հաճախ հանգեցնում են բուռն քաղաքական բանավեճերի, քանի որ նոր կառավարությունները պարբերաբար մեղադրում են գործող նախագահին` քաղաքական ընդդիմությանը «ոչ պաշտոնապես երախտապարտ լինելու» մեջ։

Դատախազի կողմից մեղադրանք ներկայացնելու մերժման դեպքում 2003 թվականին Հունգարիայում նոր կառավարությունը հորինել է «մասնավոր դատավարության» մեթոդը, ինչը նշանակում է, որ անհատները կամ մասնավոր իրավաբանական անձիք կարող են անմիջապես դիմել դատարան այն անձի դեմ, ով իրենց կարծիքով կատարել է հանցագործություն։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. ст. 45 Меры правовой защиты и социальной поддержки прокуроров

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Тихомирова Л. В., Тихомиров М. Ю. Юридическая энциклопедия / Под ред. М. Ю. Тихомирова. — М.: 1997. — 526 с. ISBN 5-89194-004-3
  • Уголовно-процессуальный кодекс РФ от 18.12.2001 № 174-ФЗ.
  • Федеральный закон «О Прокуратуре РФ».
  • Raoul Muhm, Gian Carlo Caselli (Hrsg.). Die Rolle des Staatsanwaltes Erfahrungen in Europa — Il ruolo del Pubblico Ministero Esperienze in Europa — Le role du Magistrat du Parquet Expériences en Europe — The role of the Public Prosecutor Experiences in Europe. — Vecchiarelli Editore Manziana (Roma) 2005 ISBN 88-8247-156-X
  • Raoul Muhm. The role of the Public Prosecutor in Germany // The Irish Jurist | Volume XXXVIII | New Series 2003 , The Law Faculty, University College, Dublin

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wiktionary-logo-hy.png Ընթերցե՛ք «դատախազ» բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։