Իլենի եվրոպական

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Իլենի եվրոպական
Իլենի եվրոպական
Իլենի եվրոպական
Դասակարգում
Թագավորություն  Բույսեր (Plantae)
Վերնաբաժին Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta)
Տիպ/Բաժին Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta)
Ենթատիպ Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytina)
Կարգ Իլենածաղկավորներ (Celastrales)
Ընտանիք Իլենազգիներ (Celastraceae)
Ցեղ Իլենի (Euonymus)
Տեսակ Իլենի եվրոպական (E. europaeus)
Միջազգային անվանում
Euonymus europaeus
Կարգավիճակ
Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝ Status iucn3.1 LC hy.svg
Քիչ մտահոգող տեսակ

Իլենի եվրոպական (լատ.՝ E. europaea), իլենազգիներ ընտանիքի, իլենի ցեղի բույս։

Նկարագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Փոքր ծառ է` մինչև 7 մ բարձրությամբ և 5—10 սմ բնի տրամագծով։ Երբեմն աճում է թփանման։ Երիտասարդ ճյուղերը քառանկյունի են, կանաչ, 4 գորշավուն խցանային թմբիկներով։ Բնի և բազմամյա ճյուղերի կեղևը գորշամոխրավուն է, երբեմն` գրեթե սև։ Տերևները հակառակ ձվաձև են կամ երկարավուն էլիպսաձև, 2—11 սմ երկարությամբ և 1-6 սմ լայնությամբ, սրածայր, մանր, սղոցաեզր, թեթևակի կաշվեկերպ, վերևի կողմից` մերկ, ներքևից` ջղերի երկարությամբ մազմզուկապատ։ Ծաղկաբույլը իսահովանոց է, կազմված 3—15 ծաղիկներից, որոնք դեղնավուն են, կամ սպիտակականաչավուն։ Պտուղը 4 բլթականի է` 1—13 սմ լայնությամբ և 0,7—1 սմ բարձրությամբ, անթև, մուգ կարմրավուն, կամ վարդագույն։ Ծաղկում է մայիս, հունիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են օգոստոս-հոկտեմբերին։

Տարածվածություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարածված է Կովկասում, ԽՍՀՄի Եվրոպական մասում, Ղրիմում, հարավային Եվրոպայում, Փոքր Ասիայում: Հայաստանի տարածքում հանդիպում է հյուսիսարևելյան և կենտրոնական շրջաններում, Զանգեզուրում, խառն անտառներում, ծովի մակերևույթից մինչև 1800—1900 մ բարձրությունների վրա։

Կիրառություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աչքի է ընկնում բարձր ձմեռնադիմացկունությամբ, երաշտադիմացկունությամբ, արագ աճով։ Բավականին լուսասեր է։ Լավ է աճում քաղաքի յուրահատուկ պայմաններում, քանի որ բավականին գազադիմացկուն է։ Լավ է տանում խուզումը։ Արմատակեղևում պարունակում է մինչև 20 % բարձր որակի գուտապերչ, իսկ սերմերում՝ 45 % չչորացող ճարպ, որը լայն կիրառում ունի արդյունաբերության բնագավառում։ Փայտը շատ ամուր է, օգտագործում են կոշկակարային մեխեր, իլիկներ, ստեղներ պատրաստելու համար։ Ածուխից տուշային մատիտներ են պատրաստում։ Պտուղներն ունեն դեղագործական նշանակություն։ Հայտնի են այս տեսակի մոտ 20 այլատեսակներ, որոնք աչքի են ընկնում լացող սաղարթով, թզուկ աճով, խայտաբղետ, նեղ նշտարաձև տերևներով և տարբեր գույնի պտուղներով։ [1]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. (2), Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ (182)։