Թոմաս Ստարզլ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox med.png
Թոմաս Ստարզլ
ֆր.՝ Thomas Earl Starzl
Starzl thomas.jpg
Ի ծնե ֆր.՝ Thomas Earl Starzl
Ծնվել է մարտի 11, 1926({{padleft:1926|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:11|2|0}})[1]
Ծննդավայր Լե Մարս, Փլիմունտ շրջան, Այովա, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Մահացել է մարտի 4, 2017({{padleft:2017|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:4|2|0}})[2] (90 տարեկանում)
Մահվան վայր Փիթսբուրգ, Փենսիլվանիա, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Քաղաքացիություն Flag of the United States.svg Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Կրթություն Հյուսիսարևմտյան համալսարան, Feinberg School of Medicine, Westminster College և Օստինի Տեխասի համալսարան
Մասնագիտություն բժիշկ և վիրաբույժ
Աշխատավայր Պիտսբուրգի համալսարան
Անդամակցություն ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Ամերիկական փիլիսոփայական ընկերություն և Ազգային բժշկական ակադեմիա
Ծնողներ հայր՝ Ռոման Ֆրեդերիկ Ստարզլ
Պարգևներ
Կայք stiresearch.health.pitt.edu

Թոմաս Ստարզլ (անգլ.՝ Thomas Earl Starzl, մարտի 11, 1926, Լե Մարս, Այովա, ԱՄՆ - մարտի 3, 2017, Փիթսբուրգ, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ), ամերիկացի վիրաբույժ-փոխպատվաստող, գիտնական, ժամանակակից փոխպատվաստման հիմնադիր։ Առաջինն է կատարել մարդու լյարդի փոխպատվաստումը, մշակել է իմունաճնշիչ թերապիայի մեթոդները, դոնորից օրգանների՝ բազմաօրգանային վերցման մեթոդիկան։ Հայտնի է որպես «ժամանակակից փոխպատվաստման հայր»[3]։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թոմաս Ստարլզը ծնվել է 1926 թվականի մարտի 11-ին Այովայի Լե Մարս քաղաքում՝ թերթի խմբագիր, ֆանտաստ գրող Ռոման Ֆրեդերիկ Ստարլզլի ընտանիքում։ Մանուկ հասակում երազում էր քահանա դառնալ, սակայն կաթնագեղձի քաղցկեղից մոր մահվանից հետո որոշում է բժիշկ դառնալ։ Ընդունվում է Միսսուրիի Վեսթմինսթերյան քոլեջ, որտեղ ստանում է կենսաբանության բակալավրի աստիճան։ Այնուհետև ավարտում է Չիկագոյի Նորթվեսթերն համալսարանի բժշկական դպրոցը, որտեղ 1950 թվականին ստանում է անատոմիայի մագիստրոսի, իսկ 1952 թվականին՝ նյարդաֆիզիոլոգիայի մագիստրոսի և գիտությունների թեկնածուի աստիճան։

Կոլորադոյի համալսարանում, այնուհետև Փիթսբուրգի համալսարանում (1962-1981) զբաղվել է փորձարարական և կլինիկական փոխպատվաստման հարցերով։ Հեղինակ կամ համահեղինակ է ավելի քան 2130 գիտական աշխատությունների, 4 գրքերի, ժողովածուներում 292 գլուխների, որի շնորհիվ նա համարվում է աշխարհի արդյունավետ գիտնականներից մեկը։ Կլինիկական բժշկության ոլորտում աշխարհի ամանաշատ մեջբերվող գիտնականներից մեկն է։

Հիմնական ձեռքբերումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Մարդու լյարդի առաջին փոխպատվաստումը 1963 թվականին, մարդու լյարդի առաջին հաջող փոխպատվաստումը 1967 թվականին[4]
  • 1982 թվականին ցիկլոսպորինի և 1991 թվականին տակրոլիմուսի կլինիկական կիրառման մշակումը
  • Դոնորական օրգանների վերցման, պահպանման և փոխպատվաստման տեխնիկական հնարքների մշակումը
  • Բնածին նյութափոխանակային հիվանդությունների գենային թերապիայի սկզբունքների մշակումը
  • Հետվիրահատական բարդությունների առաջացման վրա իմունաճնշիչ թերապիայի ազդեցության ուսումնասիրումը
  • Վեցամյա աղջկան լյարդի և սրտի առաջին միաժամանակյա փոխպատվաստում[5]
  • Իմունային հանդուրժողականության համար գենետիկական խիմերիզմի գաղափարը

Անձնական կյանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամուսնացել է Բարբարա Ջուն Բրազերսի հետ, ում հետ ունեցել է 3 երեխա՝ Թիմոթին, Ռեբեկան և Թոմասը։ 22 տարվա ընտանեկան համատեղ կյանքից հետո զույգը 1980 թվականին ամուսնալուծվում է։ Մեկ տարի անց Ստարլզն ամուսնանում է իր գործընկերուհու՝ Ջոյ Քոնգերի հետ։ Վերջին տարիներին միայնակ էր։

Մրցանակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թոմաս Ստարլզի փողոցը Փիթսբուրգի համալսարանի կամպուսում
  • Լասկերի մրցանակ (2012)
  • Gustav O. Lienhard Award (2009, National Institute of Medicine)[6]
  • ԱՄՆ ազգային գիտական մեդալ (2004)
  • Physician of the Year Award for Lifetime Achievement (2009)[7]
  • Ջոն Սքոթի մեդալ (2004)[8]
  • David M. Hume Memorial Award (National Kidney Foundation)
  • Brookdale Award in Medicine (American Medical Association)
  • Bigelow Medal (Boston Surgical Society)
  • City of Medicine Award
  • Distinguished Service Award (1991, American Liver Foundation)
  • Ուիլյամ Բոմոնթի մրցանակ (1991)
  • Peter Medawar Prize (The Transplant Society)
  • Jacobson Innovation Award (American College of Surgeons)
  • Lannelongue International Medal (1998, Academie Nationale De Chirurgie)
  • Ֆեյսալ արքայի միջազգային մրցանակ

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. SNAC
  2. Thomas Starzl, father of organ transplantation, dies at 90
  3. Cronin Mike (2010-01-29)։ «Starzl, Tribune-Review reporters claim Carnegie Science Awards»։ Pittsburgh Tribune-Review։ Վերցված է 2011-05-21 
  4. Milestones in Organ Transplantation National Kidney Foundation
  5. New York Times. February 20, 1990. New Liver for Stormie Jones. Retrieved on July 2, 2007.
  6. Roth Mark (2009-10-12)։ «Starzl receives national award»։ Pittsburgh Post-Gazette (Pittsburgh, PA)։ Վերցված է 2009-10-12 
  7. Associated Press, Transplant pioneer Starzl to receive award, 2009-03-18, Pittsburgh Post-Gazette, accessdate=2009-03-18
  8. Anderson Maria W. (2004-11-25)։ «2004 John Scott Awards - Thomas Starzl and Barry Trost recognized in awards that aim to reward contributions to mankind»։ The Scientist (Philadelphia, PA)։ Վերցված է 2009-11-16 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]