Թագավորի նոր զգեստը

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox book.png
Թագավորի նոր զգեստը
Keiserens nye Klæder
Vilhelm Pedersen, Kejserens nye klæder, ubt.jpeg
Վիլհելմ Պեդերսենի նկարազարդում
Ժանր literary fairy tale
Հեղինակ Հանս Քրիստիան Անդերսեն
Երկիր Flag of Denmark.svg Դանիա
Բնագիր լեզու դանիերեն
Հրատարակություն ապրիլի 7, 1837[1]
The Emperor's New Clothes

Թագավորի նոր զգեստը (դան․՝ Keiserens nye Klæder), դանիացի գրող Հանս Քրիստիան Անդերսենի հեքիաթներից։ Առաջին անգամ տպագրվել է 1837 թվականի ապրիլի 7-ին «Հեքիաթներ, որ պատմվել են երեխաներին» (դան․՝ «Eventyr fortalte for Børn») մանկական պատմությունների ժողովածուում։

Սյուժեն փոխառնվել է Խուան Մանուելի՝ 1335 թվականին տպագրված «Կոմս Լուկանոր» գրքի առաջին մասում տպագրված նովելից։ Այդ փաստը նշված է Անդերսենի օրագրի մեջ, որտեղ նա Կարլ ֆոն Բյուլովի նովելների ժողովածուն հիշատակում է որպես այս պատմության աղբյուր։

Սյուժե[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թագավորը (բնագրում՝ կայսրը) շատ էր սիրում նոր զգեստներ հագնել և ամբողջ փողը հագուստի վրա էր ծախսում։ Նա վարձում է երկու խաբեբաների, որոնք խոստանում են թագավորի համար զգեստ կարել այնպիսի նուրբ կտորից, որ հիմարները չեն կարող տեսնել։ Որոշ ժամանակ անց խաբեբաները ջուլհակի դատարկ հաստոցից թագավորին են հանձնում «անտեսանելի զգեստը»։

Թագավորը և իր պալատականները նկատում են, որ իրենք չեն կարողանում տեսնել նոր զգեստը, բայց հիմար չթվալու համար վախենում են դա խոստովանել։ Այսպիսով, թագավորը քայլում է մերկ, և բոլորը հիանում են նրա հոյակապ նոր զգեստով։ Միայն մի փոքրիկ տղա է խաբեությունը մերկացնում՝ գոռալով մի նախադասություն, որը հետագայում դարձել է թևավոր․

«Թագավորը մե՜րկ է։» (դան․՝ «Men han har jo ikke noget paa.»)

Նմանատիպ պատմություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համանման, բայց ավելի ծավալուն սյուժե է հիշատակվում 14-րդ դարի ժողովրդական բանահյուսության դրական հերոս Թիլ Ուլենշպիգելի մասին հոլանդական ժողովրդական լեգենդներում։ Ըստ լեգենդի՝ հմուտ գեղանկարիչ Ուլենշպիգելը վարձվում է մի լանդգրաֆի կողմից, որպեսզի նկարի վերջինիս անվանի մերձավորներին։ Սակայն բոլոր այն մարդիկ, ում պետք է նկարեր և որոնք ունեին ֆիզիկական արատներ, Ուլենշպիգելին սպառնում են մահացու պատիժներով, եթե նա իրենց գեղեցկացված չնկարի, այն դեպքում, երբ լանդգրաֆն էլ իր հերթին խոստանում է Ուլենշպիգելին մահապատժի ենթարկել, եթե նա նույնիսկ մի փոքր խեղաթյուրի խմբային նկարը։ Արդյունքում Ուլենշպիգելը, 60 օր անցկացնելով խնջույքներում ու շքեղության մեջ և այդպես էլ ոչինչ չնկարելով, դիմում է մերկ թագավորի մասին հեքիաթից հայտնի խորամանկության։ Ուլենշպիգելն ասում է, որ նկարը կարող են տեսնել միայն ազնվազարմները։ Արդյունքում բոլորը ազնվազարմ պարոնները և տիկինները հիանում են դատարկ պատերով, իսկ Ուլենշպիգելին հաջողվում է իրեն տրված պարգևներով անհետանալ[2]։ Վերջում կատակը բացահայտվում է․ բոլորը, հասկանալով իրենց «հիմարությունը», հայտարարում են, որ ոչինչ չեն տեսնում, և այդ ժամանակ Ուլենշպիգելը գերադասում է վարվել հետևյալ կերպ․ «Երբ խոսում են հիմարները, խելացիներն ավելի լավ է թաքնվեն»։

Էկրանավորումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հետաքրքիր փաստեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Թագավորի նոր զգեստը» արձանախումբը Օդենսեում
  • Տղայի՝ թագավորի «զգեստը» բացահայտող «Թագավորը մե՜րկ է։» արտահայտությունը դարձել է թևավոր խոսք։ Այն օգտագործում են, երբ բացահայտվում է քննարկվող անձի կամ օբյեկտի ինչ-որ անդուրեկան կամ անհամապատասխան գործունեության բնույթը։
  • Անգլերենում կա նույն ծագմամբ համանման դարձվածք՝ «The emperor has/wears no clothes»[3]։
  • Պորտուգալերենում կա նույն ծագմամբ համանման դարձվածք՝ «O rei está nu e a rainha é louca» (Թագավորը մերկ է, իսկ թագուհին՝ խենթ։)[3]։
  • Եվգենի Շվարցը գրական հեքիաթը վերափոխել է պիեսի, որտեղ խաբեբաները ներկայացված են որպես դրական կերպարներ[4]։
  • Շախմատում թագավորին մերկ կամ միայնակ են անվանում, երբ նա ուրիշ ոչ մի խաղաքար չի ունենում։
  • Հեքիաթը վերամշակվել է Լեոնիդ Ֆիլատովի կողմից[5]։
  • Անդերսենի հայրենիքում՝ Օդենսեում, տեղադրվել է հեքիաթը պատկերող արձանախումբ։
  • Մեջբերում «Երկնային դատարան» ռուսական սերիալի երկրորդ մասից․ «1334 թվականի փետրվարի 12։ Երկնային դատարանի մանկական սենյակ։ Քննվում է Խուան Ռամիրեսի գործը, որի վերջին արարքը եղել է "Թագավորը մե՜րկ է։" բացականչելը (Հեքիաթում դա տղայի համար լավ է վերջանում, իսկ իրականում երեխային մեղադրել են սրբերին ծաղրելու համար)»։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]