Գաբրիելա Զապոլսկայա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Գաբրիելա Զապոլսկայա
Gabriela Zapolska.PNG
Ծննդյան անունլեհ.՝ Maria Gabriela Korwin-Piotrowska
Ծնվել էմարտի 30, 1857(1857-03-30)[1][2][3][4]
ԾննդավայրՊոդգայցի, Lutsk County, Վոլինիայի նահանգ, Ռուսական կայսրություն
Վախճանվել էդեկտեմբերի 21, 1921(1921-12-21)[1][2][3] (64 տարեկանում) կամ դեկտեմբերի 17, 1921(1921-12-17)[5] (64 տարեկանում)
Վախճանի վայրԼվով, Լեհաստանի Երկրորդ Հանրապետություն[6]
Մասնագիտությունթարգմանիչ, դրամատուրգ, լրագրող, թատրոնի դերասանուհի և գրող
Լեզուլեհերեն[7]
ԱզգությունԼեհեր
ՔաղաքացիությունԼեհաստան
Ուշագրավ աշխատանքներThe Morality of Mrs. Dulska?
Համատեղ ապրողՄարիան Գավալևիչ և Stanisław Janowski?
Autograph-Gabriela Zapolska.svg
Gabriela Zapolska Վիքիպահեստում

Գաբրիելա Զապոլսկայա (լեհ.՝ Gabriela Zapolska, մարտի 30, 1857(1857-03-30)[1][2][3][4], Պոդգայցի, Lutsk County, Վոլինիայի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - դեկտեմբերի 21, 1921(1921-12-21)[1][2][3] կամ դեկտեմբերի 17, 1921(1921-12-17)[5], Լվով, Լեհաստանի Երկրորդ Հանրապետություն[6]), լեհ բանաստեղծուհի, դրամատուրգ, դերասան: Զապոլսկայան նրա կեղծանունն է, հանդես է եկել նաև Սնեժկո-Զապոլսկայա, Ժոզեֆ Մասկով կեղծանուններով: Նրա իսկական անուն ազգանունը Մարիա Գաբրիելյա Ստեֆանիա Կորվին-Պյոտրովսկայա է[8]:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գաբրիելա Զապոլսկայան ծնվել է 1857 թվականի մարտի 30-ին Պոդգայցի գյուղում (այժմ` Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Լուցկի շրջան)` լեհ ազնվականների ընտանիքում: Զապոլսկայան սովորել է Լվովի մանկավարժական ինստիտուտում: 1876 թվականին ծնողների պահանջով ստիպված ամուսնանում է Ցարական բանակում ծառայող լեյտենանտի հետ (ազգությամբ լեհ): 1881 թվականին արտաամուսնական կապից հղիանում է, մեկ տարի հետո ամուսնալուծվում է[9]:

1879 թվականին Գաբրիելյա Զապոլսկայան առաջին ելույթն է ունեցել Վարշավայի բարեգործական ընկերության թատրոնի բեմում, այնուհետև Կրակովում, Լվովում և Պոզնանում: 1882 թվականից հանդես է եկել Կրակովի թատրոնի բեմում:

Մահացել է 1921 թվականին Լվովում: Թաղված է Լվովի Լիչակովսկի գերեզմանատանը:

Գաբրիելա Զապոլսկայայի դիմանկարը, Յուլիան Ֆալաթ, 1898

Ստեղծագործական ուղի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Որպես բանաստեղծուհի` առաջին անգամ հանդես է եկել 1883 թվականին Գաբրիէլի Զապոլսկայա կեղծանվամբ: Նրա առաջին պատմվածքը կոչվում է «Մեկ օր վարդի կյանքից» (1881): Լվովյան մամուլում հրապարակել է նովելներ և պատմվածքներ: Ավելի ուշ նա գրել է «Փոքրիկը» (1883), «Կասկա-Կարիատիդա» (1885), «Քավարան» (1889), ստեղծագործությունները, որոնք անմիջապես դարձել են բանավեճի առարկա, կապված դրանց չափից դուրս նատուրալիզմի հետ: «Ինչի մասին չեն խոսում» (1909) և «Ինչի մասին նույնիսկ մտածել չեմ ուզում» (1914) վիպակներում բարձրացվում է պոռնկության և հասարակության այլ արատների խնդիրը: Զապոլսկայան համարվում է 41 պիեսների, 23 վեպերի, 177 պատմվածքների, 252 լրագրողական ստեղծագործությունների հեղինակ: Գրել է նաև մեկ ֆիլմի սցենար: Նրա ստեղծագործական ժառանգության մեջ առկա են 1500-ից ավելի նամակներ:

Զապոլսկայան ամենամեծ ճանաչումը ստացավ որպես սոցիալ-երգիծական կոմեդիաների հեղինակ. հատկապես լայն ճանաչում ուներ նրա «Պանի Դուլսկոյի բարոյականությունը» պիեսը, որը համարվում էր իր 100-ամյակը նշող մանրբուրժուական հասարակության մասին ողբերգական կատակերգություն: Զապոլսկայայի պիեսները թարգմանվել են տարբեր լեզուներով և հարմարեցվել ռադիոյի ու կինոյի համար: Լեհական հասարակության մեջ այսօր լայնորեն քննարկվում է այնպիսի երևույթ, ինչպիսին «դուլշիզնան» է, որի հիմքում ընկած են Զապոլսկայայի պիեսի սյուժեները:

Դրամատուրգիայի ընտրանի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Պանի Դուլսկոյի բարոյականությունը»
  • «Նրանք չորսն են». Հիմար մարդկանց տրագեդիա 3 գործողությամբ
  • «Ժաբուսյա»
  • «Պաննա Մալիչևսկայա»
  • «Կասկա-Կարիատիդա»
  • «Երիտասարդ կնոջ հիշողություններից»
Զապոլսկայայի գերեզմանը Լվովի Լիչակովսկի գերեզմանատանը

Ֆիլմեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զապոլսկայայի նովելների ու դրամաների հիման վրա ստեղծված ֆիլմերից են`

  • Carewicz (1918), ռեժիսոր` Մարիան Ֆակս
  • Tamten (1921), ռեժիսոր` Վլադիսլավ Լենչևսկի
  • O czym się nie mówi (1924), ռեժիսոր` Էդվարդ Պուչալսկի
  • Policmajster Tagiejew (1929), ռեժիսոր` Յուլիուս Գարդան
  • Moralność pani Dulskiej (1930), ռեժիսոր` Բոլեսլավ Նյուվոլին, լեհական առաջին ֆիլմը, որտեղ ձայնը հնչում է գրամաֆոնի ձայնագրությամբ
  • O czym się nie mówi (1939), ռեժիսոր` Միեչիսլավ Կրավիչ
  • Morálka paní Dulské (adaption of Moralność pani Dulskiej, 1958), ռեժիսոր` Յիրլ Կեյչիկ, չեխոսլովակյան ֆիլմ

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Encyclopædia Britannica
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 SNAC — 2010.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Discogs — 2000.
  4. 4,0 4,1 filmportal.de — 2005.
  5. 5,0 5,1 5,2 Find A Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  6. 6,0 6,1 6,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #11880829X // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  7. data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  8. БРЭ/Запольская Габриеля
  9. Halina Floryńska-Lalewicz (2004)։ «Gabriela Zapolska» (լեհերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-04-08-ին։ Վերցված է 2013-03-20 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]