Բակտերիալ վագինոզ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բակտերիալ վագինոզ
Vaginose-G15.jpg
Բակտերիալ վագինոզի միկրոնկար սկավառակային բջիջներ ծածկված բակտերիաներով,Գարդերլյան վագինոզ' (սլաքներ).
ՏեսակԳինեկոլոգիա, ինֆեկցիոն հիվանդություն (բժշկական մասնագիտություն)
Ենթադասvaginitis[1]
ՊատճառԲակտերիալանհավասարակշռություն վագինայում [2][3]
Բուն պատճառC116973[4][5] և C116973[1]
Հիվանդության ախտանշաններԱրտահոսք վագինայից, հաճախ գալիս է ձկան հոտ, զգացվում են այրոցներ։[6]
Բժշկական մասնագիտությունգինեկոլոգիա
ՀՄԴ-9616.1
ՀՄԴ-10B96 և N76
MeSHIDD016585 և D016585
Disease OntologyDOID:3385 և DOID:3385
NCI ThesaurusC116973[4][5] և C116973[1]
Ռիսկի գործոններՀոգնա,նոր կամ բազմակի սեռական զուգընկերներ,հակաբիոտիկներ, ներարկիչներ, ներթափանցող սարքեր։ [3]
ԱխտորոշումՎագինալ արտահոսքի թեստ[7]
Տարբերակիչ ախտորոշումՎագինալ խմորիչ ինֆեկցիա, Տրիխոմոնասի ինֆեկցիա[8]
Հաճախություն~ 5%֊70% կանանց մոտ [9]
Bacterial vaginosis Վիքիպահեստում

Բակտերիալ վագինոզ, հիվանդություն, որի պատճառը վագինալ բակտերիաների աճն է հեշտոցում[7][10]։ Ընդհանուր ախտանիշները ներառում են ավելցուկային արտանետումներ, որից հաճախ գալիս է յուրահատուկ ձկան հոտ[6]։ Արտանետումները հաճախ լինում են սպիտակ կամ մոխրագույն[6]։ Բորբոքված հատվածը նման է այրվածքի[6]։ Երբեմն կարող է այս ախտանիշներից ոչ մեկը չլինել։ Բակտերիալ վագինոզը հիմնականում կրկնապատկվում է սեռավարակների հաճախականությունը (ՄԻԱՎ-ՁԻԱՀ)[9][11]։ Այն կանանց մոտ մեծացնում է վաղաժամ հղիության հաճախականությունը[12][13]։

Բակտերիալ վագինոզի առաջացման պատճառը բնական բակտերիաների վագինայի անհավասարակշռության խանգարումն է[3][2]։ Այստեղ փոփոխություն է նկատվում հայտնի բակտերիաների տեսակի և հարյուր հազարավոր ներկա բակտերիաների ընդհանուր քանակի աճի մեջ[7]։ Սովորաբար կան ավելի շատ այլ բակտերիաներ քան հայտնի լակտոբացիլը[14]։ Ռիսկի գործոնները ներառում են բազմակի սեռական պրոցեսները, տարբեր հակաբիոտիկների և ներարկիչների օգտագործումը և այլն[3]։ Այնուամենայնիվ այն համարվում է սեռական ճանապարհով փոխանցվող վարակ[15]։ Ախտորոշումը կասկածի տակ է առնվել ախտանիշների հիման վրա այդ պատճառով այն ստուգվել է վագինային արտանետման փորձարկմամբ և ցույց տվել ավելի բարձր արդյունք քան նորմալ վագինալ pH-ը (թթվայնություն)[15]։ Բակտերիալ վագինոզի ինֆեկցիան հաճախ շփոթում են տրիխոմոնասով վարակված վարակի կամ ինֆեկցիայի հետ[8]։

Հիվանդության բուժումը հակաբիոտիկներով է՝ քլինդամիցինով կամ մետրոնիդազոլով[16]։ Հաճախ այս դեղամիջոցները կարող են օգտագործվել հղիության երկրորդ կամ երրորդ եռամսյակում[16]։ Այնուամենայնիվ պայմանը հաճախ կրկնում է բուժումը[7]։ Պրոբիոտիկները կարող են օգնել հիվանդության կանխարգելմանը[16]։ Սակայն դեռևս պարզ չէ,որ պրոբիոտիկների կամ հակաբիոտիկները ազդում են հղիության վրա[16][17]։

ԲՎ-ն հայտնի վագինալ ինֆեկցիաներից մեկն է կանանց վերարտադրողական տարիքում[3]։ Ցանկացած ժամանակահատվածում այս հիվանդությամբ տառապող կանաց թիվը տատանվում է 5-70%-ի մեջ[9]։ ԲՎ-ն հայտնի հիվանդություններից մեկն է Աֆրիկայում և քիչ հայտնի Ասիայում և Եվրոպայում[9]։ ԱՄՆ-ում տարածված է կանաց 30%-ը շուրջ 14ից 49 տարեկանների մեջ[18]։ Տարբերությունները զգալիորեն տարբեր են մի երկրի տարբեր էթնիկ խմբերի մեջ[9]։ ԲՎ-ի նման հիվանդությունները պատմության մեջ ունեն ռեկորդային նկարագրություններ, առաջին անգամ նկարագրվել է 1894 թվականին:

Ախտանշաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վագինալ հիվանդության ընդհանուր նախանշաններից է արտանետումների առկայությունը, որը հաճախ նման է ձկան հոտի։ Արտանետուկը ունի սպիտակ կամ մոխրագույն գույներ։ Այն կարող է առաջացնել այրոցի զգացում։ Հաճախ նման ախտանիշները բացակայում են[6]։

Արտահոսքը նստում է վագինի (հեշտոց) պատերին և այն հաճախ ուղեկցվեւմ է առանց զգալի գրգռման ցավի կամ կարմրության չնայած կարող է ուղեկցվել մեղմ քորոցով։ Ընդհակառակը նորմալ հեշտոցային արտանետումները կարող են ուղեկցվել նորմալ դաշտանային ցիկլով և տեղի է ունենում նորմալ օվօգենեզ մոտավորապես երկու շաբաթվա ընթացքում։ Որոշ մասնագետներ պնդում են, որ սա տարբեր կանաց [19]շրջանում հանկարծակի է լինում, բայց այլ մասնագետներ պնդում են որ բերված փաստարկը սխալ է [20]։

Բարդությունները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախկինում այն համարվում էր սարսափելի հիվանդություն,բակտերիալ վագինոզը անբուժելի է և կարող է առաջացնել սեռական ճանապարհով փոխանցվող վարակների ներառյալ ՄԻԱՎ-ի և հղիության բարդություններ[11][21]։

Հետազոտությունը ցույց է տվել, որ ՄԻԱՎ-ով[21] վարակված կանայք ունեն բակտերիալ վագինոզ մեծ հավանականություն կա,որ բվ-ն [11]կփոխանցվի իրենց սեռական զուգընկերոջը։

ՄԻԱՎ-ի և ՁԻԱՀ-ի նման սեռական ճանապարհով փոխանցվող ինֆեկցիաների բարձրացման և բակտերիալ վագինոզի մեջ գոյություն ունի ապացուցված կապ[21]։Բակտերիալ վագինոզը կապված է ՄԻԱՎ-ի տարածման հետ այնքան, որ կարող է բարջրացնել նրա առաջացման հաճախականությունը մոտ 6 անգամ։ Բակտերիալ վագինոզը մեծ ռիսկային գործոն է 2 տիպի ինֆեկցիաների՝ վիրուսային թափոնների և հերպեսի առաջացման։ Բվ-ն մեծ ինֆեկցիոն ռիսկ է առաջացնում մարդկային «Պապիլոմա» (HPV) վիրուսի առաջացման մեջ[21][22]։


Բացի դրանից բակտերիալ վագինոզը հղիության ընթացքում կարող է մեծացնել հիվանդությունների ի հայտ գալուն և մեծացնել հղիության բարդությունները հատկապես վաղաժամ ծննդաբերությունը կամ առաջացնել վիժում[23][24]։ Բակտերիալ վագինոզով հիվանդ կանայք ունեն խորիոամնիոնիտի վաղաժամ ծննդաբերության, մեմբրանների վաղաժամ փափկացման և հետծննդաբերական էնդոմետրիտի[25]։ Բվ-ով կանայք,որոնց ունեն ցածր իմպլանտացիա,in vitro(արհեստական) բեղմնավորում և վաղաժամ ծննդաբերության բարձր ցուցանիշ[21][22]։

Առաջացման պատճառներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առողջ վագինալ միկրոբիոտան բաղկացած է այնպիսի տեսակներից որոնք չեն առաջացնում ախտանիշներ կամ ինֆեկցիաներ կամ բացասական չեն ազդում հղիության վրա։ Այնտեղ գերակշռում են հիմնականում լակտոբացիլ տեսակի բակտերիաները[14][26]։ Բվ-ն որոշում է հեշտոցային միկրոբիոտայի անհավասարակշռություն,և լակտոբացիլի անկումը միկրոբիոտայում։Եթե ինֆեկցիայում ներառված են մի քանի բակտերիաներ կարելի է եզրակացնել որ սկսվում է Գարդներելլա վագինոզ և ստեղծում «բիոֆիլմ», որը հնարավորություն կտա ուսումնասիրել մակերևույթային բակտերիաների զարգացումը[10][27]։


Բվ-ի զարգացման ռիսկերից մեկը hոգնան է, որը փոփոխում է կանացի միկրոբիոտան և առաջացնում Բվ[28]։ Հոգնան հուսահատության մեջ է գցել ԱՄՆ-ի առողջապահության և մարդկային ծառայությունների բաժնին և այլ բժշկական հեղինակություններին այս և այլ պատճառներով[28]։

Բվ-ն ռիսկային գործոն է կոնքի օրգանների բորբոքային հիվանդությունների համար, ՄԻԱՎ, սեռական ճանապարհոՎ փոխանցվող այլ ինֆեկցիաներ, վերարտադրողական և մանկաբարձական այլ խնդիրներ։ Սա հնարաոր է սեռական ճանապարհով վարակված մարդկանց զարգացնել բակտերիալ վագինոզը[10]։

Բակտերիալ վագինոզը սովորաբար կարող է ազդել տղամարդկաց շրջանում՝ կանանցից հետո։ Հաճախ ենթակլինիկական երկաթը կարող է փոխարինվել բակտերիալ վագինոզով վաղ հղիության ժամանակ[29]։ Այս երկարատև ուսումնասիրությունը կատարվել է 2006 թվականի փետրվարին ամերիկյան «Մանկաբարձություն և գինեկոլոգիա» ամսագրի կողմից, հղումը ցույց տվեց հոգեբանակ ստրեսի և բակտերիալ վագինոզի միջև կապը,երբ հաշվի են առնվել այլ ռիսկային գործոններ[30]։ Նոնօսինոլ-9-ի սպերմացիտային ազդեցությունը չի գործում բակտերիալ վագինոզի զարգացման վրա[31]։

Սեռական զուգընկերոջ մոտ բակտերիալ վագինոզի հավանականությունը դառնում է 60%։ Բվ-ի հետ կապված բակտերիաները հաըտնաբերվել և մեկուսացվել են տղամարդկանց սեռական օրգաններում։ Բվ-ի միկրոբիոտան հաըտնաբերվել է առնանդամի պսակաձև ակոսի և միզասեռական համակարգում, ինչի պատճառով վարակվում են իրենց կին զուգնկերները։Այն զուգընկերները որոնք թլպատված չեն առաջացնում են «ջրամբար» սեռական վարակները ավելի հեշտ ձեռք բերելու միջոց։ Փոխանցման այլ մեթոդներ Բվ-ի միկրոբիոտայի հետ կապված փոխանցվում են մաշկ-մաշկի միջոցով։ Բվ-ն կարող է փոխանցել կոնքի շրջանի սեռական օրգանների մաշկի միջոցով, թե տղամարդկանց թե կանաց շրջանում[21]։

Ախտորոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

pH ինդիկատորը հայտնաբերում է վագինալ հիմնայնությունը (այստեղ pH-ը մոտավորպես 8 է ցույց տրված) և առարկայական ապակին՝ մանրադիտակային, թելանման բջիջները գտնելու համար։

Բակտերիալ վագինոզի ախտորոշման համար պետք է հեշտոցի ներսում անցկացնել արագ թեստ։Այս թեստը փորձարկված է։

  • Հատկանիշներից մեկը՝ ձկան հոտի առկայությունը միկրոպրեպառատների վրա։ Այս տեստը որը կատարվում է հոտի հիման վրա միկրոպրեպառատների վրա վրա ավելացնելով կալիումի հիդրօքսիդ։ Այս հատկանիշը դրական պատասխան է տալիս բակտերիալ վագինոզի վերաբերյալ։
  • Թթվայնության կորուստ։ Բակտերիաների աճի համար հարկավոր է նորմալ թթվայնություն pH շուրջ 3.8-4.2։ Այն պետք է լցնել լակմուսի թղթի վրա թթվայնությունը ստուգելու համար։ Եթե թթվայնությունը բարձր է 4.5-ից ապա այն հիմնային է և ապացուցում է բակտերիալ վագինոզի մասին։
  • Բջիջների առկայությունը միկրոպրեպառատի վրա։ Այս տեստը իրականանում է «հոտ»-ի թեստի նման պրեպառատի վրա ավելացնելով մի կաթիլ նատրիումի քլորիդ։ Այդտեղ գտնվող հյուսվածքի բջիջները արտացոլվում են մանրադիտակի տակ։ Սրանք էպիթելային բջիջներ են ծածկված բակտերիաներով։

Ախտորոշման երկու դրական արդյունքը արդեն ապացուցում է բվ-ի առկայության մասին։Եթե չկա արտահոսք երեք չափանիշներ վերցվում են[32]։ Տարբեր ախտանիշներ նկարագրում են բակտերիալ վագինոզի մասին [33]։

Հիվանդությունների վերահսկման կենտրոնը սահմանել է STI հասկացությունը սինդրրոմների և ինֆեկցիաների ձեռք բերման և փոխանցման պատճառները սեռական ակտիվությունն է[35]։ Բայց հիվանդությունների վերահսկման կենտրոնը բվ-ն չի ճանաչել,որպես սեռական ճանապարհով փոխանցվող վարակ[15]։

Ամսելի չափանիշ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գործնականում բվ-ն ախտորոշվել Ամսելի չափանիշով[32]։

  1. Սպիտակ, դեղին, միատարր արտահոսք։
  2. Թելանման բջիջներ մանրադիտակի տակ ։
  3. Վագինալ հեղուկում թթվայնությունը pH բարձր է 4.5-ից։
  4. 10%-անոց կալիումի հիդրոքսիդի լուծույթից զգացվում է ձկան հոտ։

Այս վերջին երեք չորս չափանիշները հաստատում են ախտորոշումը[36]։ Ամսելի չափանիշի մոդիֆիկացիան իր մեջ ներառում է երկուսից երեք գործոններ, որոնք համարվում են հավասարապես ախտորոշից փաստարկներ։

Գրեմի գիծը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այլընտրանքային եղանակներից է Գրեմի գծի օգտագործումը Հեյ/Իսոն-յան[37] և Նուջենտի[25] միջոցով, որը հետազոտում է վագինալ բիծը։ Հեյ/Իսոն-յան չափանիշները սահմանվել են հետևյալ կերպ[36]։

  • 1-ին աստիճան (նորմալ) գերակշռում են լակտոբացիլի մորֆոտիպերը։
  • 2-րդ աստիճան (միջանկյալ) կան շատ Լակտոբացիլներ,սակայն պատահում են նաև Գարդներելլա և Մոբիլւնկուս տեսակի բակտերիաներ։
  • 3-րդ աստիճան(Բակտերիալ վագինոզ)։ Հիմնականում առկա են գարդներելլա և մոբիլունկուս տեսակի բակտերիաների մորֆոտիպեր և շատ չնչին քանակով Լակտոբացիլ (Հայտնաբերվել է Հեյ-ի կողմից 1994թ-ին)։

Բակտերիալ վագինոզի գլխավոր պատճառը գարդներելլա տիպի բակտերիայի առկայությունն է։

Գրդմերելյան վագինոզը կարճ կոկցոբալիլիուսի գոտի է։ Այսպիսով թելանման բջիջների և կոկցոբացիլիուսի առկայությունը բակտերիալ վագինոզի հիմնական ախտորոշիցներից են։

Նյուջենտի հաշիվը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նյուջենսի հաշիվը հիմա կիրառվում է բժիշկների կողմից, այն ժամանակ, երբ անհրաժեշտ է կարդալ տեսադաշտներ և օգտագործել մանրադիտակի միջոցով[2]։ 0-10 թվային համակարգով գրանցվել է երեք տարբեր հաշիվներ։ Հաշիվները հետևյալն են։

  • 0–3 ներառում են բվ-ի բացասական արդյունք
  • 4–6 ներառում է միջանկյալ արդյունք
  • 7+ ցույց է տալիս բվ-ի առկայություն

Հաշվարկվում և միջինացվում են առնվազն 10-20 դաշտեր։

Լակտոբացիլի Մորֆոտիպեր — ըստ բազմացման հաճախականության (1000× նավթային ընկղման)։Դիտենք բազմացման դաշտերը։ Գարդներելլա/ բակտերոիդների — մորֆոտիպեր ըստ բազմացման հաճախականության(1000×նավթային ընկղման)։ Դիտենք բազմացման դաշտերը։ Գրեմի փոփոխական կորը — ըստ բազմացման հաճախականության (1000× նավթային ընկղման)։ Դիտենք բազմացման դաշտերը։ (հաշվի առնելով,որ այս գործոնները քիչ կարևոր են — հնարավոր է միայն 0-2 բալային համակարգ)
  • Միավոր 0>30
  • Միավոր 1 15-30-ի համար
  • Միավոր 2 14-ի համար
  • Միավոր 3 <1-ի համար (սա միջին վիճակագրական ցուցանիշ է, և արդյունքը կարող է լինել >0, կամ <1)
  • Միավոր 4 0-ի համար
  • Միավոր 0 0-ի համար
  • Միավոր 1 <1-ի համար (սա միջին վիճակագրական ցուցանիշ է,որը կարող է լինել >0, կամ <1)
  • Միավոր 2 1–4-ի համար
  • Միավոր 3 5–30-ի համար
  • Միավոր 4 >30-համար
  • Միավոր 0 0-ի համար
  • Միավոր 1 <5-ի համար
  • Միավոր 2 5+-ի համար

ԴՆԹ-ի հիբրիդիզացիան տեղի է ունեցել հաստատված VPIII-ի օգնությամբ հաշվի առնվելով Նյուջենտի չափանիշը և Գրեմի գիծը[38]։ Հատատված VPIII-ի տեստը կարող է օգտագործվել բվ-ի ախտորոշումը կրկնելու նպատակով`սիմպտոմատիկ կանաց մոտ,բայց օգտագործվում է թանկարժեք սարքավորումներում և չեն հայտնաբերվում այլ պաթոգեն հիվանդություններ՝ բվ ներառյալ Prevotella spp և Bacteroides spp, & Mobiluncus spp։

Կանխարգելում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջարկվում են որոշ քայլեր ռիսկը նվազեցնելու նպատակով․ չնդունել հոգնա, խուսափել սեռական հարաբերություններից կամ սահմանակափակել սեռական հարաբերությունները սեռական զուգընկերոջ հետ[7]։ Մեկ ակնակրկը եզրափակեց այն փաստը, որ պրոբիոտիկները կարող են կանխել հիավնդության կրկնվելը[7]։ Մեկ այլ ակնարկ հայտնաբերել, որ դրանք այնքան էլ հզոր չեն այդ հիվանդության կանխարգեկման համար[39]։ Վաղ տվյալները վկայում են այն մասին, որ անտիբիոտիկները կարող են տղամարդկանց մոտ վերականգնել նորմալ միկրոբիոտան և կանխարգելել ինֆեկցիայի տարածմանը նրանց ուրոգենիտալ հատվածում[21]։ Այնուամնենայնիվ 2016թ-ին համակողմանի ուսումնասիրությունը գտել է բարձրորակ ապացույցներ,որոնք վերաբերվում են կանաց սեռական զուգընկերներին, որ բակտերիալ վագինոզը չունի ոչ-մի ազդեցություն իր ախտանիշների կլինիկական արդյունքների վրա կամ չի կրճատել տուժած կականց քանակ։Սա նույնպես Հանգեցրել է նրան, որ բուժվող զուգընկերները հաղորդում են կողմնակի բացասական իրադարձությունների մասին[40]։

Բուժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հակաբիոտիկներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուժումը սովորաբար իրականանում է հակաբիոտիկների միջոցով՝ մետրոնիդազոլ կամ կլինդամիցին[41]։ Սրանք երկուսն էլ կարող են կիրառվել թե բերանի միջոցով թե կիրառվել անմիջապես հեշտոցում[41]։ Այնուամենայնիվ մարդկաց 10-15%-ի մոտ հակաբիոտիկների առաջին կուրսի ընդունումը չի բարելավում հիվանդության կրկնությունը և վերարտադրման տոկոսադրույքը հասնում է շուրջ 80%-ի[22]։ Սեռական հարաբերությունների ժամանակ կրկնության մակարդակը բարձրանում է նույն զուգընկերոջ հետ բուժման և պահպանակների անհամապատասխանության դեպքում, սակայն էստրոգեն պարունակող հակաբեղմնավորիչները կրճատում են կրկնության հավանականությունը[42]։ Երբ Կլինդամիցինը տրվում է բվ-ի սիմպտոմով հղի կանանց հղիության 22 շաբաթվանից հետո։ Արդեն 37րդ շաբաթվանից հետո ռիսկը նվազում է[43]։

Այլ հակաբիոտիկներից կարող են աշխատել մակրոլիդները, լինկոսամիդը, նիտրոիմիդազոլը և պենիցիլինը[21]։

Բակտերիալ վագինոզում հաշվի չի առնվում սեքսուալ ճանապարհով փոխանցված ինֆեկցիաները և կնոջ սեռական զուգընկերոջը բուժում չի առաջարկվում[44][45]։

Պրոբիոտիկներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2009թ համակողմանի ուսումնասիրությունը հիմնավորեց,որ պրոբիոտիկները բուժում են բվ-ն[46]։2014թ ուսումնասիրությունը հաստատեց նույն եզրակացությունը[47]։2013թ-ին ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ պրոբիոտիկները կարող են աջակցել հղիության ընթացքում[48]։ Նախընտրելի պրոբիոտիկները պարունակում են բարձր լակտոբացիլի դոզա վագինայում[49]։Միջվագինային կիրառումը ավելի նախընտրելի է քան բերանի միջոցով կիրառումը[49]։ Երկարատև կրկնվող բուժման կուրսերը ավելի խոստումնալից են քան կարճատև կուրսերը[49]։

Համաճարակաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ԲՎ-ն կանաց վերարտադրողական տարիքում ամենահայտնի ինֆեկցիաներից մեկն է[3]։ Կանաց տոկոսը, որոնք ախտահարվում են ցանկացած ժամանակ տատանվում են 5-70%-ի մեջ[9]։ԲՎ-ն հայտնի հիվանդություններից մեկն է Աֆրիկայում և քիչ հայտնի Ասիայում և Եվրոպայում[9]։ ԱՄՆ-ում տարածված է կանաց 30%-ը շուրջ 14ից 49 տարեկանների մեջ[9]։ Տարբերությունները զգալիորեն տարբեր են մի երկրի տարբեր էթնիկ խմբերի մեջ[18]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 Disease Ontology release 2019-05-13 — 2019-05-13 — 2019.
  2. 2,0 2,1 2,2 Bennett John (2015)։ Mandell, Douglas, and Bennett's principles and practice of infectious diseases։ Philadelphia, PA: Elsevier/Saunders։ ISBN 9781455748013 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 «Bacterial Vaginosis (BV): Condition Information»։ National Institute of Child Health and Human Development։ 2013-05-21։ Արխիվացված օրիգինալից 2 April 2015-ին։ Վերցված է 3 March 2015 
  4. 4,0 4,1 Disease Ontology release 2018-07-05 — 2018-07-05 — 2018.
  5. 5,0 5,1 Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 «What are the symptoms of bacterial vaginosis?»։ 2013-05-21։ Արխիվացված օրիգինալից 2 April 2015-ին։ Վերցված է 3 March 2015 
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 Donders GG, Zodzika J, Rezeberga D (April 2014)։ «Treatment of bacterial vaginosis: what we have and what we miss»։ Expert Opinion on Pharmacotherapy 15 (5): 645–57։ PMID 24579850։ doi:10.1517/14656566.2014.881800 
  8. 8,0 8,1 Mashburn J (2006)։ «Etiology, diagnosis, and management of vaginitis»։ Journal of Midwifery & Women's Health 51 (6): 423–30։ PMID 17081932։ doi:10.1016/j.jmwh.2006.07.005 
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 9,6 9,7 Kenyon C, Colebunders R, Crucitti T (December 2013)։ «The global epidemiology of bacterial vaginosis: a systematic review.»։ American Journal of Obstetrics and Gynecology 209 (6): 505–23։ PMID 23659989։ doi:10.1016/j.ajog.2013.05.006 
  10. 10,0 10,1 10,2 Clark Natalie, Tal Reshef, Sharma Harsha, Segars James (2014)։ «Microbiota and Pelvic Inflammatory Disease»։ Seminars in Reproductive Medicine 32 (1): 043–049։ ISSN 1526-8004։ PMC 4148456։ PMID 24390920։ doi:10.1055/s-0033-1361822 
  11. 11,0 11,1 11,2 Bradshaw CS, Brotman RM (July 2015)։ «Making inroads into improving treatment of bacterial vaginosis - striving for long-term cure»։ BMC Infectious Diseases 15: 292։ PMC 4518586։ PMID 26219949։ doi:10.1186/s12879-015-1027-4 
  12. Queena John T. ., Spong Catherine Y, Lockwood Charles J., editors (2012)։ Queenan's management of high-risk pregnancy : an evidence-based approach (6th ed.)։ Chichester, West Sussex: Wiley-Blackwell։ էջ 262։ ISBN 9780470655764 
  13. «What are the treatments for bacterial vaginosis (BV)?»։ National Institute of Child Health and Human Development։ 2013-07-15։ Արխիվացված օրիգինալից 2 April 2015-ին։ Վերցված է 4 March 2015 
  14. 14,0 14,1 Nardis C., Mastromarino P., Mosca L. (September–October 2013)։ «Vaginal microbiota and viral sexually transmitted diseases»։ Annali di Igiene 25 (5): 443–56։ PMID 24048183։ doi:10.7416/ai.2013.1946 
  15. 15,0 15,1 15,2 «Bacterial Vaginosis – CDC Fact Sheet»։ Centers for Disease Control and Prevention։ March 11, 2014։ Արխիվացված օրիգինալից 28 February 2015-ին։ Վերցված է 2 Mar 2015 
  16. 16,0 16,1 16,2 16,3 Donders GG, Zodzika J, Rezeberga D (April 2014)։ «Treatment of bacterial vaginosis: what we have and what we miss»։ Expert Opinion on Pharmacotherapy 15 (5): 645–57։ PMID 24579850։ doi:10.1517/14656566.2014.881800 
  17. Patterson J. L., Stull-Lane A., Girerd P. H., Jefferson K. K. (12 November 2009)։ «Analysis of adherence, biofilm formation and cytotoxicity suggests a greater virulence potential of Gardnerella vaginalis relative to other bacterial-vaginosis-associated anaerobes»։ Microbiology 156 (2): 392–399։ PMC 2890091։ PMID 19910411։ doi:10.1099/mic.0.034280-0 
  18. 18,0 18,1 «Bacterial Vaginosis (BV) Statistics Prevalence»։ cdc.gov։ September 14, 2010։ Արխիվացված օրիգինալից 22 February 2015-ին։ Վերցված է 3 March 2015 
  19. Schwebke JR (2000)։ «Asymptomatic bacterial vaginosis: response to therapy»։ Am. J. Obstet. Gynecol. 183 (6): 1434–9։ PMID 11120507։ doi:10.1067/mob.2000.107735 
  20. «The vaginal flora of healthy women is not always dominated by Lactobacillus species»։ Journal of Infectious Diseases 194 (10): 1468–9։ 2006։ PMID 17054080։ doi:10.1086/508497 
  21. 21,0 21,1 21,2 21,3 21,4 21,5 21,6 21,7 Amaya-Guio Jairo, Martinez-Velasquez Mercy Yolima, Viveros-Carreño David Andres, Sierra-Barrios Eloisa Mercedes, Grillo-Ardila Carlos F, Amaya-Guio Jairo (2015)։ «Antibiotic treatment for the sexual partners of women with bacterial vaginosis»։ Protocols։ doi:10.1002/14651858.CD011701 
  22. 22,0 22,1 22,2 Senok Abiola C, Verstraelen Hans, Temmerman Marleen, Botta Giuseppe A, Senok Abiola C (2009)։ «Probiotics for the treatment of bacterial vaginosis»։ Cochrane Database Syst Rev (4): CD006289։ PMID 19821358։ doi:10.1002/14651858.CD006289.pub2 
  23. Bacterial vaginosis Archived 9 February 2014 at the Wayback Machine. from National Health Service, UK. Page last reviewed: 03/10/2013
  24. Hillier Sharon L., Nugent Robert P., Eschenbach David A., Krohn Marijane A., Gibbs Ronald S., Martin David H., Cotch Mary Frances, Edelman Robert, Pastorek Joseph G., Rao A. Vijaya, McNellis Donald, Regan Joan A., Carey J. Christopher, Klebanoff Mark A. (1995)։ «Association between Bacterial Vaginosis and Preterm Delivery of a Low-Birth-Weight Infant»։ New England Journal of Medicine 333 (26): 1737–1742։ ISSN 0028-4793։ PMID 7491137։ doi:10.1056/NEJM199512283332604 
  25. 25,0 25,1 «Reliability of diagnosing bacterial vaginosis is improved by a standardized method of gram stain interpretation»։ J. Clin. Microbiol. 29 (2): 297–301։ 1991։ PMC 269757։ PMID 1706728 
  26. Petrova Mariya I., Lievens Elke, Malik Shweta, Imholz Nicole, Lebeer Sarah (2015)։ «Lactobacillus species as biomarkers and agents that can promote various aspects of vaginal health»։ Frontiers in Physiology 6: 81։ ISSN 1664-042X։ PMC 4373506։ PMID 25859220։ doi:10.3389/fphys.2015.00081 
  27. Patterson J. L., Stull-Lane A., Girerd P. H., Jefferson K. K. (12 November 2009)։ «Analysis of adherence, biofilm formation and cytotoxicity suggests a greater virulence potential of Gardnerella vaginalis relative to other bacterial-vaginosis-associated anaerobes»։ Microbiology 156 (2): 392–399։ PMC 2890091։ PMID 19910411։ doi:10.1099/mic.0.034280-0 
  28. 28,0 28,1 Cottrell BH (2010)։ «An Updated Review of Evidence to Discourage Douching»։ MCN, the American Journal of Maternal/Child Nursing 35 (2): 102–107; quiz 107–9։ PMID 20215951։ doi:10.1097/NMC.0b013e3181cae9da 
  29. «Subclinical iron deficiency is a strong predictor of bacterial vaginosis in early pregnancy»։ BMC Infect. Dis. 5 (1): 55։ 2005։ PMC 1199597։ PMID 16000177։ doi:10.1186/1471-2334-5-55։ Արխիվացված օրիգինալից 20 July 2012-ին 
  30. «The association of psychosocial stress and bacterial vaginosis in a longitudinal cohort»։ Am. J. Obstet. Gynecol. 194 (2): 381–6։ February 2006։ PMC 2367104։ PMID 16458633։ doi:10.1016/j.ajog.2005.07.047 
  31. Wilkinson D, Ramjee G, Tholandi M, Rutherford G (2002)։ «Nonoxynol-9 for preventing vaginal acquisition of sexually transmitted infections by women from men.»։ The Cochrane Database of Systematic Reviews (4): CD003939։ PMID 12519623։ doi:10.1002/14651858.CD003939 
  32. 32,0 32,1 «Nonspecific vaginitis. Diagnostic criteria and microbial and epidemiologic associations»։ Am. J. Med. 74 (1): 14–22։ 1983։ PMID 6600371։ doi:10.1016/0002-9343(83)91112-9 
  33. «Diseases Characterized by Vaginal Discharge»։ cdc.gov։ Centers for Disease Control and Prevention։ Արխիվացված օրիգինալից 11 July 2017-ին 
  34. Donders GG. Definition of a type of abnormal vaginal flora that is distinct from bacterial vaginosis: aerobic vaginitis. Br J Obstet Gynecol 2002;109:1–10
  35. Workowski Kimberly A., Bolan Gail A. (2015)։ «Sexually Transmitted Diseases Treatment Guidelines, 2015»։ MMWR Recomm Rep 64 (3): 1 
  36. 36,0 36,1 «National guideline for the management of bacterial vaginosis (2006)»։ Clinical Effectiveness Group, British Association for Sexual Health and HIV (BASHH)։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 3 November 2008-ին։ Վերցված է 16 August 2008 
  37. «Validation of a simplified grading of Gram stained vaginal smears for use in genitourinary medicine clinics»։ Sex Transm Infect 78 (6): 413–5։ 2002։ PMC 1758337։ PMID 12473800։ doi:10.1136/sti.78.6.413 
  38. «Use of DNA hybridization test for diagnosing bacterial vaginosis in women with symptoms suggestive of infection»։ APMIS 114 (11): 784–7։ 2006։ PMID 17078859։ doi:10.1111/j.1600-0463.2006.apm_485.x 
  39. Mastromarino Paola, Vitali Beatrice, Mosca Luciana (2013)։ «Bacterial vaginosis: a review on clinical trials with probiotics»։ New Microbiologica 36 (3): 229–238։ PMID 23912864։ Արխիվացված օրիգինալից 18 May 2015-ին 
  40. Amaya-Guio J, Viveros-Carreño DA, Sierra-Barrios EM, Martinez-Velasquez MY, Grillo-Ardila CF (2016)։ «Antibiotic treatment for the sexual partners of women with bacterial vaginosis»։ Cochrane Database of Systematic Reviews (10)։ doi:10.1002/14651858.CD011701.pub (inactive 2018-08-19) 
  41. 41,0 41,1 Oduyebo Oyinlola O, ed. (2009)։ «The effects of antimicrobial therapy on bacterial vaginosis in non-pregnant women»։ Cochrane Database Syst Rev (3): CD006055։ PMID 19588379։ doi:10.1002/14651858.CD006055.pub2 
  42. «Recurrence of bacterial vaginosis is significantly associated with posttreatment sexual activities and hormonal contraceptive use.»։ Clinical Infectious Diseases 56 (6): 777–86։ Mar 2013։ PMID 23243173։ doi:10.1093/cid/cis1030 
  43. Lamont Ronald F., Nhan-Chang Chia-Ling, Sobel Jack D., Workowski Kimberly, Conde-Agudelo Agustin, Romero Roberto (2011)։ «Treatment of abnormal vaginal flora in early pregnancy with clindamycin for the prevention of spontaneous preterm birth: a systematic review and metaanalysis»։ American Journal of Obstetrics and Gynecology 205 (3): 177–190։ ISSN 0002-9378։ PMC 3217181։ PMID 22071048։ doi:10.1016/j.ajog.2011.03.047 
  44. Mehta SD (October 2012)։ «Systematic review of randomized trials of treatment of male sexual partners for improved bacteria vaginosis outcomes in women»։ Sex Transm Dis 39 (10): 822–30։ PMID 23007709։ doi:10.1097/OLQ.0b013e3182631d89 
  45. Potter J (November 1999)։ «Should sexual partners of women with bacterial vaginosis receive treatment?»։ Br J Gen Pract 49 (448): 913–8։ PMC 1313567։ PMID 10818662 
  46. Senok AC, Verstraelen H, Temmerman M, Botta GA (7 October 2009)։ «Probiotics for the treatment of bacterial vaginosis.»։ The Cochrane Database of Systematic Reviews (4): CD006289։ PMID 19821358։ doi:10.1002/14651858.CD006289.pub2 
  47. Huang H, Song L, Zhao W (June 2014)։ «Effects of probiotics for the treatment of bacterial vaginosis in adult women: a meta-analysis of randomized clinical trials»։ Archives of Gynecology and Obstetrics 289 (6): 1225–34։ PMID 24318276։ doi:10.1007/s00404-013-3117-0 
  48. VandeVusse L, Hanson L, Safdar N (2013)։ «Perinatal outcomes of prenatal probiotic and prebiotic administration: an integrative review»։ The Journal of Perinatal & Neonatal Nursing 27 (4): 288–301; quiz E1–2։ PMID 24164813։ doi:10.1097/jpn.0b013e3182a1e15d 
  49. 49,0 49,1 49,2 «Bacterial vaginosis: a review on clinical trials with probiotics»։ New Microbiol. 36 (3): 229–38։ 2013։ PMID 23912864