Արտույտաբազե

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Արտույտաբազե
Falco subbuteo from Kadzidlowo.jpg
Արտույտաբազեի արուն
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Կենդանիներ
Տիպ Քորդավորներ
Դաս Թռչուններ
Կարգ Բազեազգիներ
Ընտանիք Բազեներ
Ցեղ Բազե
Տեսակ Արտույտաբազե
Լատիներեն անվանում
Falco subbuteo
Հոմանիշներ
  • Hypotriorchis subbuteo
Հատուկ պահպանություն

Wikispecies-logo.svg
Դասակարգումը
Վիքիցեղերում

Commons-logo.svg
Պատկերներ
Վիքիպահեստում

ITIS 175654
NCBI 344233

Արտույտաբազե[1] (լատ.՝ Falco subbuteo) բազեների ընտանիքի գիշատիչ թռչուն, որն ապրում է Եվրասիայի հսկայական տարածքում և Հյուսիսային Աֆրիկայում։ Նախընտրում է լուսավոր անտառները` բաց լանդշաֆտների հետ միասին: Լեռնաշղթայի մեծ մասում չվող թռչունները ձմեռում են Աֆրիկայում և արևադարձային Ասիայում: Սնվում է միջատներով և փոքր թռչուններով, որոնք բռնում են ճանճերին: Բավական տարածված տեսակ է: Պատկանում է բազեների ցեղին (Falco):

Արտաքին կառուցվածք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարմնի երկարությունը 30-36 սմ [2] է, թևերի բացվածքը՝ 82-92 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 160-280 գ[3]։ Էգ թռչունը մի փոքր ավելի մեծ է, քան արու թռչունը: Երկու սեռերի թռչունների փետուրի գույնը նման է: Մուգ, գեղակազմ թռչուն է։ Թևերը սրածայր են, երկար, պոչը՝ կարճ, կուրծքը և փորը՝ սպիտակավուն՝ մուգ խայտերով, ներքնապոչը և ոտքերի փետուրները՝ դարչնանարնջագույն[4]։ Դեմքի վերին մասը մուգ է, կոկորդը՝ սպիտակ։ Լավ արտահայտված է այտի բեղանման շերտը։ Արուն վերևից մուգ մոխրագույն է, էգը՝ ավելի դարչնագույն։ Երիտասարդի գագաթը մուգ կապտամոխրագույն է, ճակատը՝ խայտերով, մարմինը վերևից՝ բաց երիզված փետուրներով, ներքևից՝ սևավուն խայտերով։ Սավառնում է՝ թևերն ուղիղ տարածած, պոչը՝ հովհարանման բացած[5]։ Օդում կանգ չի առնում։

Սննդառություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սնվում է միջատներով, մանր թռչուններով[6]։ Բնադրում է ծառերի վրա, ավելի հաճախ՝ այլ թռչունների (առավելապես՝ ագռավի) հին բներում։ Զոհին բռնում է օդում՝ արագ ու ճարպիկ թռիչքով հետապնդելով նրան։ Ավելի գործուն է երեկոյան[7]։ Բնակվում է լեռնալանջերին, լճափերին, անտառներում, պտղատու այգիներում[8]։

Բազմացում և զարգացում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չվող թռչունները իրենց բույն են վերադառնում ապրիլի կեսերից մայիսի սկիզբը, երբ ծառերը սկսում են կանաչել[9]: Զուգավորման ընթացքում զույգերը շատ ակտիվ են. նրանք օդային պտույտներ են կատարում և միմյանց կերակրում: Ավստրալական արտույտաբազեն իր համար սովորաբար բույն չի կառուցում, այլ օգտագործում է այլ գիշատիչ թռչունների բներ, ինչպես օրինակ՝ ագռավների, ճուռակների, լորաճուռակների: Բույնը միշտ գտնվում է ծառի վերին մասում `լավ տեսանելիությամբ, գետնից 8–37 մ բարձրության վրա (միջինում 15 մ) և կարող է օգտագործվել մի քանի սեզոն անընդմեջ: Որպես տարածքային թռչուն, ավստրալական արտույտաբազեն միշտ բույն է անում այլ բազեների բներիցից առնվազն 300-500 մ հեռավորության վրա, սովորաբար 1-2 կմ[10]: Դնում է 42 մմ տրամագծով, դարչնադեղնավուն՝ կարմրադարչնագույն պտերով 3 ձու[11], երբեմն 5 կամ 6 ձու: Թուխս է նստում 28-33 օր, որի ընթացքում արու թռչունը կեր է բերում էգի համար[12]:

Ենթատեսակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավստրալական արտույտաբազեն ունի երկու ենթատեսակ.

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Beme, R. L. (Ri︠u︡rik Lʹvovich) (1994)։ Pi︠a︡tii︠a︡zychnyĭ slovarʹ nazvaniĭ zhivotnykh. Ptit︠s︡y : latinskiĭ, russkiĭ, angliĭskiĭ, nemet︠s︡kiĭ, frant︠s︡uzskiĭ : 11060 nazvaniĭ։ Sokolov, Vladimir Evgenʹevich., Flint, Vladimir Evgenʹevich.։ Moskva: "RUSSO"։ ISBN 5-200-00643-0։ OCLC 32830504 
  2. Груздев А.И. (2014-04-21)։ «Сравнение различных методик контактных и бесконтактных измерений в условиях средней полосы России»։ 10th EAGE Scientific and Practical Conference and Exhibition on Engineering Geophysics 2014 (Netherlands: EAGE Publications BV)։ ISBN 978-90-73834-82-8։ doi:10.3997/2214-4609.20140338 
  3. Ristow D., Feldmann F., Scharlau W., Wink C., Wink M. (1991)։ Species Conservation: A Population-Biological Approach։ Basel: Birkhäuser Basel։ էջեր 199–212։ ISBN 978-3-0348-6428-2 
  4. Coleman Bruce (1990-04)։ «Raptors in the Modern World Edited by B.-U. Meyburg and R. D. Chancellor World Working Group on Birds of Prey and Owls, Berlin, London and Paris, 1989, 611 pp., HB? £25.00 ($45.00, DM75.00). Available from WWGBP, 15b Bolton Gardens, London SW5 6AL, UK (post free)»։ Oryx 24 (2): 115–115։ ISSN 0030-6053։ doi:10.1017/s0030605300034827 
  5. Nittinger F., Haring E., Pinsker W., Wink M., Gamauf A. (2005-11)։ «Out of Africa? Phylogenetic relationships between Falco biarmicus and the other hierofalcons (Aves: Falconidae)»։ Journal of Zoological Systematics and Evolutionary Research 43 (4): 321–331։ ISSN 0947-5745։ doi:10.1111/j.1439-0469.2005.00326.x 
  6. Handbook of the birds of the world։ Hoyo, Josep del., Elliott, Andrew., Sargatal, Jordi., Cabot, José.։ Barcelona: Lynx Edicions։ ©1992-©2013։ ISBN 84-87334-10-5։ OCLC 861071869 
  7. «Либакова Н.М. Управление здравоохранением для коренных народов Центральной Сибири (на материале анализа Красноярского края)»։ Тренды и управление 4 (4): 380–394։ 2015-04։ ISSN 2307-9118։ doi:10.7256/2307-9118.2015.4.16854 
  8. The Birds of Africa : The Malagasy Region։ Christopher Helm։ ISBN 978-0-7136-6532-1 
  9. Окулова Н. М., Балакирев А. Е., Миронова Т. А., Хляп Л. А., Василенко Л. Е. (2017)։ «On the specific composition, distribution and ecology of voles (Mammalia, Cricetidae, Microtina) in the North-Western Caucasus.»։ Povolzhskiy Journal of Ecology 16 (1): 14–23։ ISSN 1684-7318։ doi:10.18500/1684-7318-2017-1-14-23 
  10. Gavrilov, Ė. I. (Ėduard Ivanovich) (2005)։ The birds of Kazakhstan։ Gavrilov, Andrei E. (Abridged ed ed.)։ Almaty: Tethys։ ISBN 9965-9457-9-9։ OCLC 68706231 
  11. Yuzieva Kristina (2019)։ Этнолингвистика. Ономастика. Этимология : материалы IV Междунар. науч. конф. Екатеринбург, 9–13 сентября 2019 г.։ Издательство Уральского университета։ էջեր 364–367։ ISBN 978-5-7996-2700-3 
  12. Vozchikov Dmitry (2016)։ «On the Crossroad of Bestiary Traditions: the Fauna of «Three Indias» in a 15th Century Venetian Traveller’s Account»։ ISTORIYA 7 (6)։ ISSN 2079-8784։ doi:10.18254/s0001509-8-1 
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png