Արշավիր Շավարշյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Արշավիր Շավարշյան
Դիմանկար
Ծնվել էապրիլի 26, 1884(1884-04-26)
ԾննդավայրՆոր Բայազետ, Նոր Բայազետի գավառ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն
Մահացել էսեպտեմբերի 11, 1960(1960-09-11) (76 տարեկան)
Մահվան վայրԵրևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ
Ազգությունհայ
ԿրթությունՆերսիսեան դպրոց, Լայպցիգի համալսարան, Ենայի համալսարան և Գևորգյան Հոգևոր Ճեմարան
Մասնագիտությունգիտնական և մանկավարժ
ԱմուսինԵղիսաբեթ Իսաբեկյան
Պարգևներ և
մրցանակներ
Հայկական ԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ և Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան
Arshavir Shavarshyan Վիքիպահեստում

Արշավիր Մեսրոպի Շավարշյան (ապրիլի 26, 1884(1884-04-26), Նոր Բայազետ, Նոր Բայազետի գավառ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - սեպտեմբերի 11, 1960(1960-09-11), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ մանկավարժ, պրոֆեսոր (1936), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1954

Կրթություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արշավիր Շավարշյանը ծնվել է Իգդիրում (Սուրմալուի գավառ), քահանա Մեսրոպ (Ալեքսանդր) Շավարշյանի ընտանիքում[1]։ Նախնական կրթությունն ստացել է տեղի ծխական դպրոցում, ապա սովորել Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում (1896-1998 թվականներ), որտեղ աշակերտել է Աղայանին և Պռոշյանին, և Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում (1898-1906 թվականներ)։ Ավարտելով Ճեմարանը որպես մանկավարժ աշխատել է Եկատերինոդարի (Կրասնոդար) հայկական ծխական դպրոցում (1906-1910 թվականներ)։ 1910-1914 թվականներին սովորել է Ենայի, ապա՝ Լայպցիգի համալսարաններում, Արշավիր Շավարշյանը ավարտել է փիլիսոփայության ֆակուլտետի մանկավարժություն-հոգեբանություն բաժինը։

Գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1914-1918 թվականներին մանկավարժություն և հոգեբանություն է դասավանդել Գևորգյան ճեմարանում։ 1918 թվականին փոխադրվել է Երևան՝ տարրական դպրոցների տեսուչի պաշտոնով։ Խորհրդային կարգեր հաստատվելուց հետո աշխատել է լուսժողկոմատում որպես դպրոցական կենտրոնական հրահանգիչ (1921 թվական)։ 1921-1922 թվականներին նշանակվել է սոցդասվար Երևանի լուսբաժնում։

1921 թվականին Երևանում եղել է Ն. Կրուպսկայայի անվան դպրոցի հիմնադիրը և առաջին տնօրենը[2]։ 1921-1927 թվականներին լուսժողկոմատում վարել է ուսուցիչների վերապատրաստման, ապա դպրոցական բաժինները։ Երևանի պետական համալսարանի մանկավարժության ֆակուլտետի բազայի վրա, ելնելով ուսուցչական կադրերի մեծ պահանջարկից, հիմնվել է Մանկավարժական ինստիտուտը և առաջին տնօրեն է նշանակվել Արշավիր Շավարշյանը։ Աշխատել է Երևանի պետական համալսարանում (1921-1935 թվականներ)՝ դասավանդելով մանկավարժական դիսցիպլինա, մանկավարժություն, հոգեբանություն, մանկավարժության պատմություն, հայ մանկավարժության պատմություն, թվաբանության մեթոդիկա։ Մինչև կյանքի վերջը՝ Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտում՝ որպես դասախոս (1935-1940 թվականներ), մանկավարժության ամբիոնի վարիչ (1940-1960 թվականներ), միաժամանակ տնօրենի տեղակալ (1943-1948 թվականներ)[3][4]։

1936 թվականին Հայկական ԽՍՀ Լուսժողկոմատի բարձրագույն ատեստացիոն հանձնաժողովի որոշմամբ ստացել է պրոֆեսորի կոչում։ 1954 թվականին ՀՍՍՌ Գերագույն Սովետի նախագահությունը նրան շնորհել է «Գիտության վաստակավոր գործչի» պատվավոր կոչում։ Չորս անգամ ընտրվել Հայկական ԽՍՀ աշխատավորների դեպուտատների Երևանի քաղաքային սովետի դեպուտատ։

Արշավիր Շավարշյանի կիսանդրին Երևանի թիվ 40 դպրոցի դիմաց, քանդակագործ՝ Գաբրիել Եփրոյան

Հիշատակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1963-1964 թվականներին Երևանի թիվ 40 դպրոցը վերանվանվել է Արշավիր Շավարշյանի անունով։ Դպրոցի առջև 1965 թվականիին տեղադրվել է Արշավիր Շավարշյանի կիսանդրին (քանդակագործ՝ Գաբրիել Եփրոյան)[5]։

Ուսումնասիրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շավարշյանը հայ մանկավարժության պատմության գիտական ուսումնասիրության հիմնադիրներից է։ 1932 թվականից զբաղվել է հայ մանկավարժության պատմության առանձին խնդիրների և դեմքերի ուսումնասիրությամբ։ Հեղինակ է «Հայ մանկավարժներ» (գիրք 1-2, 1958-1961) մենագրության, մաեմատիկայի և երկրաչափությանը վերաբերող մի շարք դասագրքերի, խնդրագրքերի, մեթոդական ուղեցույցների և բազմաթիվ գիտական հոդվածների[6][7] ու աշխատությունների[8].

  • Հայ գիրք, 2012։ 1921-1930 թթ.
  • Մաթեմատիկա Գ տարի, Հայպետհրատ, 1933 թ.:
  • Հեքիաթներ, 1937։ տիտղթ. (խմբ.՝ Արշ. Շավարշյան)
  • Հայ մանկավարժներ ։ XIX-XX դդ.(1920 թ.) Գիրք Բ, 1961։ տիտղթ. (կազմ. և խմբ.՝ Արշավիր Մեսրոպի Շավարշյան)
  • Թվաբանական խնդիրների եվ վարժությունների ժողովածու։ Մաս 1, Տարրական դպրոցի յերրորդ դասարանի համար, 1937։ տիտղթ. (թարգմ. Ա. Շավարշյան)
  • Բուգոսլավսկայա, Ն. Մաթեմատիկական գրագիտություն, 1921։ տիտղթ. (Թարգմ.`Ա.Շ.)
  • Կյանք և հաշիվ (1928-1933 թ.)
  • Գրաֆիկ աշխատանքները դպրոցում (1935 թ.)
  • Ղ.Աղայանը որպես մանկավարժ (1939 թ.)
  • Աշակերտների առաջադիմության գնահատման նորմաները մաթեմատիկայից ։ V-VII դաս., 1941: տիտղթ. (Խմբ.՝ Ա.Մ. Շավարշյան)
  • Աշակերտների առաջադիմության գնահատման նորմաները մաթեմատիկայից ։ V-VII դաս., 1941: տիտղթ. (Խմբ.՝ Ա.Մ. Շավարշյան)
  • Իսահակ Հարությունյանը որպես մանկավարժ (1953 թ.)
  • Առաքել Բահաթյանի մանկավարժական հայացքները (1957 թ.)
  • Հովհ.Տեր-Միրաքյան
  • Ուսուցիչը հայ գեղարվեստական գրականության մեջ
  • Երեխայի կամքի դաստիարակումը ընտանիքում
  • Լև Տոլստոյի մանկավարժական գործունեությունը և մանկավարժական հայացքները
  • Կոմպլեքսային թեմաների դասավանդումը (1926 թ.)
  • Ա.Աստիճանի դպրոցի վերամշակված ծրագիրը (1926 թ.)
  • Ժողովրդական կրթությունը սովետական Հայաստանում (1945 թ.)
  • Միահամուռ ջանքերով բարձրացնել դպրոցականների կարգապահությունը (1955 թ.)
  • Դպրոցականի կուլտուրական վարքի դաստիարակումը (1956 թ.)
Aquote1.png Երիտասարդության դաստիարակությունը միշտ էլ եղել է իմ մանկավարժական երկարամյա գործունեության նվիրական սուրբ ասպարեզը և այդպիսին էլ կմնա քանի դեռ աշխատանքի թեկուզ մի կաթիլ ուժ կա իմ մեջ, քանի դեռ բաբախում է իմ սիրտը։ Այս է եղել և մնում է իմ կյանքի խորհուրդը։
- Ա.Մ.Շավարշյան
Aquote2.png

Պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Իսաբեկյան Էդուարդ (1994)։ Իգդիր։ Երևան: Արևիկ։ ISBN 5-8077-0425-8 
  2. «Երևանի Պրոֆեսոր Ա. Շավարշյանի անվան հ.40 հիմնական դպրոց»։ yerevan40.schoolsite.am։ Վերցված է 2018-12-04T17:38:53Z (չաշխատող հղում)
  3. «AV Production - Արշավիր Շավարշյան»։ avproduction.am։ Վերցված է 2018-12-04T17:40:33Z 
  4. Հայկական համառոտ հանրագիտարան, 2003
  5. «Monuments - Հուշարձաններ»։ www.armmonuments.am։ Վերցված է 2018-12-04T17:17:05Z (չաշխատող հղում)
  6. «Կոհա առցանց քարտարան › Հեղինակավորի որոնում › Շավարշյան, Արշավիր Մեսրոպի 1884-1960 (Personal Name)»։ armunicat.nla.am։ Վերցված է 2018-12-04T17:53:41Z 
  7. «ԵՊՀ գրադարան քարտարան, Շավարշյան, Արշավիր Մեսրոպի»։ 89.249.207.20 (hy-Armn)։ Վերցված է 2018-12-04 (չաշխատող հղում)
  8. «Կոհա առցանց քարտարան › Որոնման արդյունքներ համար 'kw,wrdl: շավարշյան'»։ haygirk.nla.am (hy-Armn)։ Վերցված է 2019-07-26 


Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 456 CC-BY-SA-icon-80x15.png