Ալկմենե (Հերակլեսի մայր)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ալկմենե
Virgil Solis - Alcmena.jpg
ՏեսակՀին հունական դիցաբանության կերպար
Սեռիգական
ՀայրԷլեկտրիոն[1]
ԱմուսինAmphitryon?[1][2][3] և Ռադամանտուս[1][4][2]
ԿողակիցԶևս
ԶավակներՀերակլես[1][3], Hercules?, Iphicles?[2][3][5], Laonome?, Erythrus? և Gortys?
Alcmene Վիքիպահեստում
Հերակլեսի ծնունդը, Ջեան Քուսակ Ֆրանսուա Լե Բարբիեի

Ալկմենե (հին հունարեն՝ Ἀλκμήνη, լատ.՝ Alcmena, Alcmene), հին հունական առասպելների կերպար[6]։

Միկեն Էլեկտրիոն թագավորի [7] և Անաքսոյի դուստրը (ըստ Եվրիպիդեսի և Պլուտարքոսի՝ Լիսիդիկայի, Պելոպսի դուստրը)[8][9]։ Ըստ Ասիայի՝ Ամֆիարայի և Էրիֆիլայի դուստրը[10]։

Ամփիտրիոնի կինը, որից նա ծնել է Իֆիկլեսին. Զևսի կերպարանքն ընդունած Ամֆիտրիոնից ծագել է Ալքիդեսը, որը հետագայում վերցրել է Հերակլես անունը[11]։ Զևսը նրա հետ անցկացրել է երկու անընդմեջ գիշեր[12], նաև օր, որը վերածվել է գիշերվա, կամ 3 երեկո[13], կամ 4 գիշեր անընդմեջ [14], կամ 9 գիշեր[15]։ Իֆիկլեսը և Ալքիդեսը երկվորյակներ էին։ Ալկմենեից մահկանացու և աստվածային երեխաների ծննդյան առասպելը, այսպես կոչված, երկվորյակների պաշտամունքի դրսևորում է։ Այդ առասպելներում արտացոլվել է այն հավատալիքը, որ երկվորյակների ծննդյան ժամանակ նրանցից միայն մեկն է բեղմնավորվում մահկանացու հոր կողմից։ Երկրորդը բեղմնավորում է ինչ-որ գերբնական էակներից մեկը։

Ալկմենեն 7 օր ու գիշեր չէր կարող ծնել Հերակլեսին[16]։ Վարկածներից մեկի համաձայն՝ ծնելով Հերակլեսին՝ նա տղային տեղափոխել է Հերակլեսի հովիտ։ Հերան նրան կուրծք է տվել, բայց երեխային հետ է շպրտել։ Աթենասը նրան տարել է մոր մոտ և պատվիրել է կերակրի նրան[17]։ Կամ Զևսից խաբված Հերան կերակրել է երեխային[18]։ Կամ Հերմեսը նրան տարել է երկինք և դրել Հերայի ծծակին, բայց Հերան թափահարել է այն, և կաթից ձևավորել է Ծիր կաթինը[19]։

Ամուսնու մահից հետո նա ամուսնացել է Բեոտիայի Օկամա քաղաքում բնկավող Զևսի որդու՝ Ռադամանտուսի հետ։ Ավելի հին լեգենդի համաձայն՝ Զևսը Հերմեսին պատվիրել է իր դիակը տեղափոխել օրհնյալների կղզի, որտեղ էլ նա ամուսնացած էր Ռադամանտուսի հետ։ Որպես Հերակլեսի մայր և Հերմեսի նախահայր՝ նա բազմիցս գովերգվել է հույն բանաստեղծների կողմից։ Հայտնի սյուժե է նաև այն դեպքը, երբ Իֆիկլեսի որդին՝ (Ալկմենի թոռ) Իոլաուսը, ճակատամարտում ձեռք է գցում Եվրիստեոսի գլուխը, որը երկար տարիներ հետապնդում էր Հերակլեսին։ Երբ գլուխը բերում են Ալկմենեին, վերջինս հանում է նրա (Եվրիստեուսի) աչքերը։

Գիլի մահից հետո Ալկմենեն գնում է Թեբե (Հունաստան) և այնտեղ անհետ կորչում և սկսում է աստվածների հետ հավասար պաշտվել թեբեացիների կողմից[20]։ Կամ նա մահացել է դեպի Մեգարա տանող ճանապարհին՝ Արգոսից Թեբե գնալիս, Դելֆիի բանախոսն ասել է, որ ավելի լավ է թաղել նրան Մեգարայում, նրա հուշարձանը ցույց են տալիս Մեգարայում[21]։ Ըստ թեբեացիների՝ երբ նա մահացել է, դարձել է քար[22]։ Հերակլիդեսը ապրում էր Թեբում՝ Էլեկտրայի դարպասի մոտ։ Երբ նա մահացել է, դագաղում հայտնաբերվել է քար։ Հերմեսը այն տարել է Երանության կղզիներ և կնության տվել Ռադամանտին[23]։ Թեբացիները քարը դրել են սուրբ պուրակում, որտեղ գտնվում է Ալկմենեի հերոնը[24]։ Ռալիմանտի և Ալկմենեի գերեզմանները նույնպես Գալիարտում էին[25]։ Ոդիսևսը հանդիպում է նրան Հադեսում[26]։

Էսքիլեսի «Ալկմենե» ողբերգության, Եվրիպիդեսի «Հերակլիդես» և «Ալկմենե» ողբերգությունների գլխավոր հերոսը, Իոն Խիոսացիու, Ասթիմանտ Կրտսերի, Սենեկայի «Հերկուլեսը Էթեի վրա» ողբերգության գործող անձն է։

1864 թվականին հայտնաբերված ստղակերպը անվանվել է Ալկմենեի պատվին։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Любкер Ф. Alcmena (ռուս.) // Реальный словарь классических древностей по Любкеру / под ред. Ф. Ф. Зелинский, А. И. Георгиевский, М. С. Куторга, Ф. Гельбке, П. В. Никитин, В. А. КанскийСПб.: Общество классической филологии и педагогики, 1885. — С. 60.
  2. 2,0 2,1 2,2 Алкмена (ռուս.) // Энциклопедический словарь / под ред. И. Е. АндреевскийСПб.: Брокгауз — Ефрон, 1890. — Т. I. — С. 452.
  3. 3,0 3,1 3,2 Любкер Ф. Amphitruo (ռուս.) // Реальный словарь классических древностей по Любкеру / под ред. Ф. Ф. Зелинский, А. И. Георгиевский, М. С. Куторга, Ф. Гельбке, П. В. Никитин, В. А. КанскийСПб.: Общество классической филологии и педагогики, 1885. — С. 82.
  4. Любкер Ф. Rhadamanthys (ռուս.) // Реальный словарь классических древностей по Любкеру / под ред. Ф. Ф. Зелинский, А. И. Георгиевский, М. С. Куторга, Ф. Гельбке, П. В. Никитин, В. А. КанскийСПб.: Общество классической филологии и педагогики, 1885. — С. 1152.
  5. Любкер Ф. Iphicles (ռուս.) // Реальный словарь классических древностей по Любкеру / под ред. Ф. Ф. Зелинский, А. И. Георгиевский, М. С. Куторга, Ф. Гельбке, П. В. Никитин, В. А. КанскийСПб.: Общество классической филологии и педагогики, 1885. — С. 666.
  6. Мифы народов мира. М., 1991-92. В 2 т. Т.1. С.60
  7. Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека II 4, 5-6 далее
  8. Еврипид. Гераклиды 210
  9. Плутарх. Тесей
  10. Павсаний. Описание Эллады V, 17, 7
  11. Гомер. Илиада XIV 323
  12. Проперций. Элегии II 22, 25; Овидий. Скорбные элегии II 1, 402; Сенека. Геркулес в безумье 24; Нонн. Деяния Диониса XXV 239
  13. Ликофрон. Александра 32
  14. Лукиан. Разговоры богов 10, 1
  15. Климент. Протрептик 33, 3; Арнобий. Против язычников IV 26
  16. Овидий. Метаморфозы IX 292
  17. Диодор Сицилийский. Историческая библиотека IV 9, 6
  18. Павсаний. Описание Эллады IX 25, 2
  19. Псевдо-Эратосфен. Катастеризмы 44
  20. Диодор Сицилийский. Историческая библиотека IV 58, 6
  21. Павсаний. Описание Эллады I 41, 1
  22. Павсаний. Описание Эллады IX 16, 7
  23. Антонин Либерал. Метаморфозы 33, 3
  24. Антонин Либерал. Метаморфозы 33, 4
  25. Плутарх. Лисандр 28
  26. Гомер. Одиссея XI 266