«Վինչա» միջուկային հետազոտությունների ինստիտուտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
«Վինչա» միջուկային հետազոտությունների ինստիտուտ 
սերբ.՝ Институт за нуклеарне науке „Винча“
Rektorat Beogradskog univerziteta.jpg
Համալսարանի տնօրինության մասնաշենքը Բելգրադում
Տեսակ գիտահետազոտական ինստիտուտ
Հիմնադրված է 1948-08-16 (69 տարի առաջ)
Հիմնադրիր Պաուլ Սավիչ
Տիպ ֆիզիկայի ինստիտուտ
Երկիր Flag of Serbia.svg Սերբիա
Տեղագրություն Բելգրադ
Կայք vin.bg.ac.rs
Կոորդինատներ: 44°45′34.999992100002″ հս․ լ. 20°35′40.999992100005″ ավ. ե. / 44.75972222002777556° հս․. լ. 20.59472222002777997° ավ. ե. / 44.75972222002777556; 20.59472222002777997

«Վինչա» միջուկային հետազոտությունների ինստիտուտ (սերբ.՝ Институт за нуклеарне науке „Винча“), Սերբիայի միջուկային ֆիզիկայի գիտահետազոտական ինստիտուտ, գտնվում է Բելգրադում[1]: Գիտական ինստիտուտը այժմ Բելգրադի համալսարանի մասն է կազմում[2]։

1948 թվականին ստեղծված երկու ռեակտորներից մեկը փակվել է 1984 թվականին (РА), իսկ մյուս ռեակտորը (РБ) գործում է առ այսօր։ Այժմ ինստիտուտում աշխատում է 750 մարդ, որոնցից 250 - ը ՝ գիտությունների դոկտորներ են։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիմնադրվել է 1948 թվականին Հարավլավիայի Սոցիալիստական Դաշնային Հանրապետության միջուկային ծրագրի եւ ֆիզիկայի, քիմիայի և կենսաբանության հետազոտական աշխատանքներ իրականացնելու համար։ Նրա հիմնադիրը դարձել է Պաուլ Սավիչը, որը 1945 թվականից աշխատել է խորհրդային ակադեմիկոս Պիտեր Լեոնիդավիչ Կապիցայի հետ։ Ինստիտուտի աշխատանքները սկսելուց նրա գիտական կոլեկտիվի կորիզը կազմել են երիտասարդ նորաթուխ գիտնականներ։ Սարքավորումների զգալի մասն ինստիտուտը ստացել է արտերկրից` որպես Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիների ընթացքում պատճառված վնասի փոխհատուցում։ 1968 թվականին հարավսլավական միջուկային ծրագիրը փակվել է, և այդ ժամանակից ի վեր «Վինչա» ինստիտուտը գործում է որպես մի քանի մասնագիտացված լաբորատորիաներ, մասնավորապես երկու լաբորատորիաներ մտել են Միխայիլ Պուպինի ինստիտուտի կառուցվածքի մեջ։

Ինստիտուտում գտնվում են երկու ռեակտորներ ՝ РА և РБ[3]։ Ծանր ջրային РА հետազոտական ռեակտորը ձեռք էր բերվել ԽՍՀՄ - ից 1955 թվականին եւ մեկնարկել է 1959 թվականի դեկտեմբերին։ РБ ռեակտորը մշակվել է հարավսլավացի գիտնականների կողմից 1957 թվականին, աշխատել սկսել է 1958 թվականին։ Երկու ռեակտորներից մեծը 6,5 ՄՎ է գնահատվել և օգտագործած հարստացված ուրանի 80%-ը ԽՍՀՄ-ն է մատակարարել[4]։

Վթար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1958 թվականի հոկտեմբերի 15-ին հետազոտական ռեակտորներից մեկում չղեկավարվող միջուկային ռեակցիայի հետևանքով վթար է տեղի ունեցել։ Աշխատակիցներից վեցը ճառագայթային մեծ դոզա են ստացել, որոնցից մեկը շուտով մահացել է[5]։ Ողջ մնացածներին կատարել են Եվրոպայում առաջին ոսկրածուծի պատվաստումները[6]։

1984 թվականի օգոստոսին ռեակտորի աշխատանքը ժամանակավորապես դադարեցվել է։ Աշխատանքի դադարեցման մասին որոշումը ընդունվել է 2002 թվականին։

Ռադիոակտիվ թափոնների հեռացում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Վինչա» միջուկային հետազոտությունների ինստիտուտ

2009 թվականին հայտնի է դարձել ռադիոակտիվ թափոնների պահեստավորման ավազանը, որը պարունակում է մեծ քանակությամբ ճառագայթաակտիվ թափոններ, ծայրահեղ անմխիթար վիճակում[7]։ 2010 թվականին «Վինչա» միջուկային հետազոտական ինստիտուտից Ռուսաստանի «Մայակ» արտադրական միավորում է տեղափոխվել 2,5 տոննա թափոն, այդ թվում 13 կգ 80% հարստացված ուրան[8]։

2010 թվականին ՄԱԳԱՏԷ-ն դրանք հետագա վերամշակման ենթարկելու համար Ռուսաստան առաքելու մասին նախագիծ իրականացրեց։ Ընդ որում, թափոնների պահպանության համար պահակախմբի մեջ ներգրավված են եղել հազարավոր ոստիկաններ։ Սա ՄԱԳԱՏԷ-ի ամենախոշոր տեխնիկական համագործակցության ծրագիրն էր[9]։ Միջուկային թափոնների մաքրումը հնարավորություն է տալիս շահագործումից հանել Վինչայում մնացած ռեակտորը[10]։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]