Քաջվարդ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քաջվարդ
Paeonia 'Bowl of Beauty'.jpg
Paeonia lactiflora
Գիտական դասակարգում
Միջազգային գիտական անվանում

Paeonia L., 1753

Տիպիկ տեսակ
Արեալ

պատկեր

Wikispecies-logo.svg
Կարգաբանությունը
Վիկիցեղերում
Commons-logo.svg
Պատկերներ
Վիքիպահեստում
GRIN   g:8758

Քաջվարդ (լատ.՝ Paeonia) քաջվարդազգիների ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի, հազվադեպ՝ թփերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 40, ՀՀ-ում՝ 1 տեսակ՝ քաջվարդ նեղատերեվ (P. tenuifolia

Հանդիպում է միայն Սյունիքի մարզում։ Աճում է ցածրաճ արաքսյաև կաղնու լուսավոր անտառեզրերին և թփուտների մացառուտներում։

Այլ անվանումներ. արջվարդ, ճշնարոտ, արեգնազ, խաչափայտ, փենունա, քահանայատակ, ուղտի կակաչ։

Անվանում[խմբագրել]

Իր լատիներեն անանումով պարտական է լեգենդար բժիշկ Պեանին (կամ Պեոնու[2][3] կամ Պեանու[4]), որով բուժում էին մարդկանց վերքերը։

Բույսի լատիրներեն անվանումը հանդիպում է Թեոփրաստեսի[5] «Բուսաբանություն և բույսերի աշխարհագրություն» գրքում։

Կենսաբանական նկարգիր[խմբագրել]

Արմատները կոնանման են։ Ցողունը պարզ է, բարձրությունը՝ մինչև 60 (90) սմ։ Տերևները կրկնակի փետրաձև են, տերևիկները՝ խիստ կտրտված, գծաձև։ Ծաղիկները մեկական են, երկսեռ։ Ծաղկապատը կրկնակի է։ Թերթերի դասավորությունը պարուրաձև է։ Առէջները շատ են, հիմքերով համաճած։ Վարսանդները 2-6 հատ են։ Ծաղկում է մայիս-հունիսին։ Պտուղը բազմատերևապտուղ է։ Պտուղը կազմված է պարկուկներից։

Նշանակություն և կիրառում[խմբագրել]

Գեղազարդիչ է և ներկատու։ Մշակության մեջ տարածված են քաջվարդի բազմաթիվ գեղազարդիչ սորտեր, որոնք ունեն խոշոր, լայն պսակաթերթիկներ (հիմնականում՝ բազմաթերթ)՝ ձյունասպիտակից մինչև վարդագույն, դարչնագույն, մուգ արնակարմիր, հաճելի բուրմունքով ծաղիկներ։ Բազմանում է թփիկների և կոճղարմատների բաժանումով, անդալիսով և սերմերով։ Գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։

Դասակարգում[խմբագրել]

Տաքսոնոմիա[խմբագրել]

  ևս 12 ընտանիք   32 տեսակ  
         
  Կարգ Քարբեկածաղկավորներ     դաս
Քաջվարդ
    Եռմասնյա քաջվարդ
               
  բաժին Ծաղկավոր բույսեր կամ Ծածկասերմեր     մոնոտիպ ընտանիք
Քաջվարդազգիներ
    Նեղատերև քաջվարդ    
             
  ծաղկավոր բույսերի 44 կարգ   Ենթադաս Paeonia lactiflora Pall.   Մլոկոսևիչի քաջվարդ
     

Տեսակներ[խմբագրել]

Paeonia tenuifolia Pioni, tillipioni Dillpion C DSC03045.JPG
Paeonia lactiflora
Paeonia ludlowii (syn. Paeonia lutea var. ludlowii
Paeonia lactiflora
PeonyAnt.jpg
Քաջվարդը մոտիկից

Համաձայն վերջին տեղեկությունների 4 ենթադասում հայտնի է 32 տեսակ և 6 սեկցիաներում[6]։

Ենթադաս Albiflora, ներառում է 1 տեսակ.

Ենթադաս Moutan, 2 սեկցիաներում ներառում է 10 տեսակ.

Սեկցիա Delavayanae
Սեկցիա Moutan

Ենթադաս Onaepia, ներառում 1 տեսակ.

Ենթադաս Paeonia, 4 սեկցիաներում ներառում 22 տեսակ.

Սեկցիա Emodi
Սեկցիա Flavonia
Սեկցիա Paeonia
Սեկցիա Tenuifoliae

Սորտեր[խմբագրել]

Գրանցող մարմինը հանդիսանում է Քաջվարդի Ամերիկյան Միությունը (անգլ.՝ American Peony Society - APS).

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Երկշաքիլավորներ տաքսոնի օգտագործման պայմանական բնույթի մասին տես երկշաքիլավորներ հոդվածի APG համակարգ բաժինը:
  2. Мифы народов мира : в 2 т. — М., 1991—1992. — Т. 2. — С. 300.
  3. Гесиод, фр. 307 М.—У.
  4. Блинова К. Ф. и др. Ботанико-фармакогностический словарь : Справоч. пособие / Под. ред. К. Ф. Блиновой, Г. П. Яковлева. — М.: Высш. шк, 1990. — С. 223. — ISBN 5-06-000085-0
  5. По данным книги «Флора СССР» (см. раздел |Литература).
  6. Hong De-Yuan. Peonies of the world. Kew Publishing, 2010. ISBN 978-1-84246-392-5

Գրականություն[խմբագրել]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png