Ռաֆայել Իշխանյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ռաֆայել Իշխանյան
Rafael ishkhanyan.jpg
(լեզվաբան, գրականագետ, մատենագետ)
ԱԱՀ՝ Ռաֆայել Իշխանյան
Բնագիր
ԱԱՀ՝
Ռաֆայել Ավետիսի Իշխանյան
Ծննդյան օր՝ մարտի 9, 1922
Ծննդավայր՝ Երևան (Հայաստան)
Վախճանի օր՝ փետրվարի 6, 1995
Վախճանի վայր՝ Երևան (Հայաստան)

Ռաֆայել Ավետիսի Իշխանյան (1922 մարտ 9, Երևան-1995 փետրվար 6, Երևան), լեզվաբան, գրականագետ, մատենագետ, Բանասիրական գիտությունների դոկտոր 1973, պրոֆեսոր 1978, Հայաստանի գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

Կենսագրությունը[խմբագրել]

Ծնվել է հեղափոխականներ Ավետիս Մելքոնի Կիրակոսյանի (գնդակահարվել է 1937 թ.) և Հայկանուշ Արսենի Իշխանյանի (1900-1933) ընտանքում։ 1939 թ. ավարտել է Կրուպսկայայի անվան (այժմ՝ Նիկոլ Աղբալյան) դպրոցը և ընդունվել Երևանի պետական համալսարաննի բանասիրական ֆակուլտետ։ 1940 թ. զորակոչվում է բանակ, մասնակցում Հայրենական Մեծ Պատերազմին, վիրավորվում և գերի է ընկնում, գերությունից ազատվելուց հետո կրկին մասնակցում է ռազմական գործողություններին։ Պատերազմի ավարտից հետո զորացրվում է։ 1949 թ. ավարտում է Պետհամալսարանը։ 1954 թ. ավարտում է Մոսկվայի գրադարանային ինստիտուտը։ 1962 թ. պաշտպանում է թեկնածուական ատենախոսություն՝ «Ակսել Բակունց»։ 1973 թ. պաշտպանում է դոկտորական ատենախոսություն՝ «Հայ նոր գրականության լեզվի պատմություն»։ 1955-1963 թթ. աշխատել է Հանրային գրադարանում (այժմ Ազգային) ավագ գրադարանավար, ենթաբաժնի վարիչ, ապա բաժնի վարիչ, Մաշտոցի անվան մատենադարանում գիտական գրադարանի տնօրեն։ Դասավանդել է Հայաստանի հեռակա մանկավարժական ինստուտում։ 1963-1992 թթ. աշխատել է Պետհամալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի հայոց լեզվի և հայոց լեզվի պատմության ամբիոններում, դասավանդել է ժամանակակից հայոց լեզու, բարբառագիտություն, հայ գրականության լեզվի պատմություն։ 1991-ից մինչև կյանքի վերջը Հայաստանի ազգային գրադարանի տնօրենն էր և Հայաստանի գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

Հրատարակված գրքերը[խմբագրել]

հայերեն[խմբագրել]

  • Ակսել Բակունց. կենսագրություն և մատենագիտություն, «ՀՍՍՌ Ալ. Մյասնկիյանի անվ. պետական ռեսպուբլիական գրադարան»։ Երևան, 1960
  • Բակունցի լեզվական արվեստը։ «Միտք», Երևան 1965
  • Հայ հնատիպ գիրքը։ «Գիտելիք», Երևան, 1968
  • Արդի հայերենի հոլովումը և խոնարհումը։ «Երևանի համալսարան», Երևան, 1971
  • 500 բառ, որոնք ուղղագրության տեսակետից դժվարություններ ունեն։ «Լույս», Երևան, 1971
  • Տերյանի լեզվական արվեստը, Դասախոսություն, մաս 1։ «Երևանի համալսարան», Երևան, 1972
  • Բակունցի կյանքն ու արվեստը։ «Հայաստան», Երևան, 1974
  • Հայ գրքի պատմություն, հատոր 1. Հայ տպագիր գիրքը 16-17-րդ դարերում։ «Հայաստան», 1977
  • Արևելահայ բանաստեղծության լեզվի պատմություն (17-րդ դարից մինչև 1920թ.)։ «Երևանի համալսարան», Երևան, 1978
  • Նոր գրական հայերենը 17-18-րդ դարերում։ «Երևանի համալսարան», Երևան, 1979
  • Ակնարկ հայերենի տերմինաշինության։ «Լույս», Երևան, 1981
  • Հայ գիրքը. 1512-1920։ ՀՍՍՀ ԳԱ, Երևան, 1981
  • Հակոբ Մեղապարտ։ «Հայաստան», Երևան, 1982
  • Մեր ուղղագրության հիմնահարցը։ Նոր Ջուղա, 1983
  • Հայերի ծագումն ու հնագույն պատմությունը։ Բեյրութ, 1984
  • Արդի հայերենի շարահյուսություն. պարզ նախադասություն։ «Երևանի համալսարան», Երևան, 1986
  • Մայրենին։ «Լույս», Երևան, 1986
  • Հայ ժողովրդի ծագման ու հնագույն պատմության հարցեր։ «Հայաստան», Երևան, 1988
  • Պատկերազարդ պատմություն հայոց. գիրք առաջին։ «Արևիկ», Երևան, 1990 ISBN 5-8077-0478-9 գիրք առաջին, ISBN 5-8077-0246-8
  • Բնիկ հայերեն բառեր և հնագույն փոխառություններ։ «Երևանի համալսարան», Երևան, 1989
  • Տերյանն ինչպես որ կա։ «Գիտելիք», 1990
  • Երրորդ ուժի բացառման օրենքը (հոդվածներ)։ «Ազատ խոսք», Երևան, 1991 ISBN 5807902505
  • Դասական ուղղագրության կանոններ։ «Արևիկ», Երևան, 1991
  • Մեր ինքնության գլխավոր նշանը (գրականագիտական հետազոտություններ)։ «Նաիրի», Երևան, 1991 ISBN 5-550-00429-1
  • Պատկերազարդ պատմություն հայոց. գիրք երկրորդ։ «Արևիկ», Երևան, 1997 ISBN 5-8077-0174-7 գիրք երկրորդ)ISBN 5-8077-0246-8
  • Պատկերազարդ պատմություն հայոց. գիրք երրորդ։ «Հայաստան», Երևան, 2004 ISBN 5-540-01728-5
  • Իրական պատմություններ (պատմվածքներ)։ «Վան Արյան», Երևան, 2004, ISBN 99941-38-09X

ռուսերեն[խմբագրել]

  • Создание библиографии армянской печати. Советская библография, Москва, 1959
  • Аксел Бакунц։ Жизнь и вопросы творчества (Автореферат дисс. соиск. уч. ст. канд. филол. наук). Ереван, 1962, 19ст
  • Книгопечатание в Армении - В кн. 400 лет русского книгопечатания. Москва, исд. АН СССР, 1964, с. 125-129, 240-246, 328-331, 454-457, 585-587
  • Очерки по истории языка новой армянской литературы (Автореф. дисс. на соиск. уч. ст. докт. филол. наук). Ереван, 1972, 58с.
  • Армянская книга. Ереван, Советакан грох, 1978, 44с (соавтор Сен Аревшатян)
  • Вопросы происхождения и древнейшей истории армянского народа, издательство «Грааль», Москва, 2002 ISBN 5946880152

անգլերեն[խմբագրել]

  • On the Origin and Earliest History of the Armenian People, trans. N. Ouzounian, Montreal, 1989
  • Questions of origin and earliest history of Armenian people, Yerevan 1988

լեհերեն[խմբագրել]

Հղումներ[խմբագրել]