Յանկա Կուպալա
| Յանկա Կուպալա | |
|---|---|
 գրող, դրամատուրգ, բանաստեղծ |
|
| ԱԱՀ՝ | Յանկա Կուպալա |
| Ծննդյան օր՝ | հուլիսի 7, 1882 |
| Ծննդավայր՝ | Վյազնկա գյուղ, Մինսկի շրջան, Բելառուս |
| Վախճանի օր՝ | հունիսի 28, 1942 |
| Վախճանի վայր՝ | Մոսկվա, ԽՍՀՄ |
| Քաղաքացիություն՝ |  ԽՍՀՄ |
| Ազգություն |  Ռուսական կայսրություն |
| Աշխատանք՝ | 1903-1940 |
| Ամուսին՝ | Վլադիսլավ Ստանկևիչ |
| Կայք՝ | http://csl.bas-net.by/anews1.asp?id= 5578 |
Յանկա Կուպալա (իսկական անուն ազգանունը` Իվան Դոմինիկովիչ Լուցեվիչ, բել. Іва́н Даміні́кавіч Луцэ́віч; 1882—1942), բելառուս բանաստեղծ, դրամատուրգ, հրապարակախոս:
Համարվում է բելառուս գրականության դասականներից մեկը, Բելառուսի ազգային բանաստեղծ, Բելառուսի և Ուկրաինայի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ, Լենինյան և Ստալինյան մրցանակի դափնեկիր:
Բովանդակություն |
Կենսագրություն [խմբագրել]
Ծնվել է 1882 թվականի հուլիսի 7-ին (ըստ որոշ տվյալների հունիսի 25) Վյազինկա գյուղում, (ներկայումս Բելառուսի հանրապետության Մինսկի մարզի Մոլոդեչնենսկի շրջան), Դոմոնիկ Օնուֆրիևիչի և Բենիգնի Իվանովնայի ընտանիքում: Մանուկ հասակում ապագա գրողը ստիխված էր լինում օգնել հորը, ով չնայած իրենց ազնվանական ծագմանը, հասարակ հողագործ գյուղացի էր և մշակում էր հարուստ սեփականատերերի հողատարածքները վճարելով նրանց հողի վարձակալության գումարներ: Հոր մահից հետո 1902 թվականին դառնում է տնային ուսուցիչ և գրագիր:
Այնուհետև սևագործ աշխատանքի է անցնում տեղի գինու գործարանում: Չնայած ծանր աշխատանքը նրանից մեծ ժամանակ էր խլում, նա ժամանակ էր գտնում ինքնադաստիարակման և ուսուցումների համար` հատկապես սիրում էր ընթարցանությունը: 1898 թվականին ավարտում է Բելարուչ քաղաքի ազգային ուսումնարանը:
1908—1909 թթ. ապրելէ Վիլնոյում, որտեղ աշխատում էր բելռուսական առաջին «Наша Ніва» թերթի խմբագրությունում: Այնտեղ էլ ծանոթանում է իր ապագա կնոջ` Վլադիսլավ Ստանկևիչի հետ: Նույն քաղաքքում նա ծանոթանում է նաև դերասանուհի Պավլինա Մյաձելկոյի հետ: Հիացած լինելով դերասանուհու տաղանդով, նրա անունով է կոչում իր առաջին պիեսը` «Պաուլինկա» կատակերգությունը:
1909—1913 թթ. սկսնակ բանաստեղծը սովորում է Սանկտ Պետերբուրգում, իսկ 1915 թվականին ավարտում է ուսումը Մոսկվայի քաղաքային ժողովրդական ինստիտուտը: Ուսումը սակայն կիսատ է մնում և 1916 թվականի նա մեկնում է ռազմաճակատ մասնակցելու Առաջին համաշխարհային պատերազմին, ծառայության անցնելով ճանապարհաշինարարական ջոկատում, որտեղ աշխատում է մինչև Հոկտեմբերյան Սոցիալիստական Հեղափոխությունը:
Նա բնակություն է հաստատում Սմելոնսկում աշխատելով շինարարության ոլորտում: Հեղափոխությունից հետո Յանկա Կուպալան տեղափոխվում է Մինսկ, ուր և ապրում է մինչև իր կյանքի վերջ:
Մահացել է 1942 թվականի հունիսի 28-ին, Մոսկվայի «Մոսկվա» հյուրանոցում: Թաղվել է Մոսկվայի Վագանկովյան գերեզմանատանը, իսկ 1962 թվականին նրա աճյունը տեղափոխվել է Բելառուս և վերահուղարկավորվել Մինսկի Զինվորական գերեզմանատանը մոր գերեզմանի կողքին (ով ի դեպ մահացել էր Մինսկի պաշարման ժամանակ չիմանալով որդու մահվան մասին): Նույն գերեզմանատանն է թաղված նաև բելառուս մեկ այլ հայտնի գրող` Յակուբ Կոլասը, նրանց հիշատակին կագնեցված է մեծ հուշարձան:
Երկեր [խմբագրել]
Բանաստեղծություններ [խմբագրել]
- «Ժալեյկա» (բել. «Жалейка», 1908)
- «Գուսլյար» (բել. «Гусьляр», 1910)
- «Թանկ կյանքին» (բել. «Шляхам жыцьця», 1913)
- «Ժառանգություն» (բել. «Спадчына», 1922)
- «Անանունը» (բել. «Безназоўнае», 1925)
- «Ծաղկում» (բել. «Адцьвітаньне», 1930)
- «Երգ շինարարությանը» (բել. «Песня будаўніцтву», 1936)
- «Բելառուսի շքանշանակրը» (բել. «Беларусі ардэнаноснай», 1937)
- «Սրտից» (բել. «Ад сэрца», 1940)
- «Բելառուս պարտիզաններին» (բել. «Беларускім партызанам», 1940)
Պոեմներ [խմբագրել]
- «Ձմռանը» (բել. «Зімою», 1907)
- «Ոչ մեկին» (բել. «Нікому», 1907)
- «Կալեկա» (բել. «Калека», 1907)
- «Հատուցում սիրով» (բել. «Адплата каханнем», 1907)
- «Պիլիպովկայում» (բել. «У Піліпаўку», 1908)
- «Ինչու՞ համար» (բել. «За што?», 1908)
- «Հավերժական երգ» (բել. «Адвечная песьня ў ХІІ-ці праявах», 1908)
- «Կուրգան» (բել. «Курган», 1910)
- «Երազ կուրգանի վրաе» (բել. «Сон на кургане», 1910)
- «Սուրբ Ծնունդի ժամանակ» (բել. «На Куццю», 1911)
- «Ձյադի վրա» (բել. «На Дзяды», 1911)
- «Բոնդարովնա» (բել. «Бандароўна», 1913)
- «Առյուծի գերեզմանը» (բել. «Магіла льва», 1913)
- «Ես և նա» (բել. «Яна і я», 1913)
- «Հանգստի ժամանակ» (բել. «На папасе», 1913)
- «Անանունը» (բել. «Безназоўнае», 1924)
- «Օրեսսա գետի վրայով» (բել. «Над ракой Арэсай», 1933)
- «Տարասովի բաժինը» (բել. «Тарасова доля», 1939)
Պիեսներ [խմբագրել]
Արտաքին հղումներ [խմբագրել]
- 5578 տվյալների բազա
- Յանկա Կուպալայի ստեղծագործությունները (անգ.)
- Յանկա Կուպալայի ստեղծագործությունները (բելառ.)
- Յանկա Կուպալայի մասին էլեկ. գրադարանում (բելառ.)
Ծանոթագրություններ [խմբագրել]
