Ճայ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Անտառային կաչաղակից)


Տաքսոտուփը կենսաբանակն տեղեկաքարտ է, օգտագործվում է կենսաբանական տաքսոնների կարգաբանությունը, նրանց մասին տեղեկատվությունը ցուցադրելու համար:

Template parameters
Parameter Description Type Default Auto value Status
Regnum regnum Թագավորության անվանում unknown empty empty required
Image file image file Պատկերի անվանում, պետք է ունենա example.xyz տեսքը wiki-file-name empty empty suggested
Image size image size Պատկերի չափը, պարտադիր չէ unknown empty empty suggested
Image title image title Պատկերի վերնագիր unknown empty empty optional
Image descr image descr Պատկերի նկարագրություն (հայտնվում է պատկերի տակ) unknown empty empty suggested
Superregnum superregnum Վերնաթագավորություն unknown empty empty optional
Subregnum subregnum Ենթաթագավորություն unknown empty empty optional
Virus_group virus_group Վիրուսի խումբը ըստ Բալտիմորի unknown empty empty optional
Superphylum superphylum Վերնատիպ unknown empty empty optional
Phylum phylum Տիպի անվանում (կենդանիների համար) unknown empty empty suggested
Subphylum subphylum Ենթատիպ unknown empty empty optional
Superdivisio superdivisio Վերնաբաժին unknown empty empty optional
Divisio divisio Բաժնի անվանումը (միայն բույսերի համար) unknown empty empty suggested
Subdivisio subdivisio Ենթաբաժին unknown empty empty optional
Superclassis superclassis Վերնադաս unknown empty empty optional
Classis classis Դասի անվանումը unknown empty empty suggested
Subclassis subclassis Ենթադաս unknown empty empty optional
Infraclassis infraclassis Ինֆրադաս unknown empty empty optional
Superordo superordo Վերնակարգ unknown empty empty optional
Ordo ordo Կարգի անվանում unknown empty empty suggested
Subordo subordo Ենթակարգ unknown empty empty optional
Infraordo infraordo Ինֆրակարգ unknown empty empty optional
Superfamilia superfamilia Վերնաընտանիք unknown empty empty optional
Familia familia Ընտանիքի անվանումը unknown empty empty suggested
Subfamilia subfamilia Ենաընտանիք unknown empty empty optional
Tribus tribus Տրիբա unknown empty empty optional
Subtribus subtribus Ենթատրիբա unknown empty empty optional
Genus genus Ցեղի անվանումը unknown empty empty suggested
Subgenus subgenus Ենթացեղ unknown empty empty optional
Sectio sectio Սեկցիա unknown empty empty optional
Species species Տեսակի հայերեն անվանում unknown empty empty suggested
Subspecies subspecies Ենթատեսակ unknown empty empty optional
Latin latin Տաքսոնի լատիներեն անվանում unknown empty empty required
Author author Տաքսոնի անվան հեղինակը unknown empty empty optional
Arm_syn arm_syn Տաքսոնի հայերեն տարանունները unknown empty empty optional
Syn syn Տաքսոնի լատիներեն անվան հոմանիշներ/տարանուններ unknown empty empty optional
Typus typus Տաքսոնի տիպիկ ներկայացուցիչ (հիմնականում ցեղերի դեպքում) unknown empty empty optional
Iucnstatus iucnstatus IUCN կարգավիճակ unknown empty empty optional
Iucn iucn IUCN համար unknown empty empty optional
Section text section text Լրացուցիչ կարգավորվող դաշտի տեքստ unknown empty empty optional
Section name section name Լրացուցիչ կարգավորվող բաժնի անվանում unknown empty empty optional
Range map range map Արիալի քարտեզի պատկերը, example.xyz օրինակով wiki-file-name empty empty optional
Range legend range legend Արեալի քարտեզի լեգենդ unknown empty empty optional
Wikispecies wikispecies Վիքիցեղերի հղումը unknown empty empty optional
Commons commons Հղումը Վիքիպահեստում unknown empty empty optional
Itis itis ITIS համար unknown empty empty optional
Ncbi ncbi NCBI համար unknown empty empty optional
Ipni ipni IPNI համար unknown empty empty optional
Eol eol EOL համար unknown empty empty optional
Subsectio subsectio Ենթասեկցիա unknown empty empty optional
Supersectio supersectio Վերնասեկցիա unknown empty empty optional
Supertribus supertribus Վերնատրիբա unknown empty empty optional
Range map width range map width no description unknown empty empty optional
վիրուսների խումբ վիրուսների խումբ no description unknown empty empty optional
Range map caption range map caption no description unknown empty empty optional

</noinclude> Անտառային կաչաղակ կամ ճայ (լատ.՝ Garrulus glandarius), ագռավների ընտանիքի թռչուն։ Նստակյաց է, տարածված։

Արտաքին կառուցվածք[խմբագրել]

Թևի վերին մեծ ծածկափետուրները երկնագույն են, սև շերտերով, առաջին կարգի թափահարող փետուրները՝ սև։ Մարմնի երկարությունը 34-35 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 52-58 սմ, քաշը՝ 160 գ։ Ճակատը սպիտակավուն է, գագաթը՝ սև, մարմինը՝ բաց մոխրաշիկավուն, պոչը՝ սպիտակ։ Մարմինը խամրած վարդագույն է, գոտկատեղն ու ներքնապոչը՝ սպիտակ։ Գագաթը, բեղաշերտը, թափահարողները և պոչը՝ սև։ Թևերը կարճ են, կլորավուն, երկրորդայինները՝ սև՝ սպիտակ շերտով, թևավերևը՝ կապույտ ու սև զոլավոր հատվածով։ Սպիտակ գոտկատեղն ու թևի կապտավուն հատվածները հատկապես նկատելի են թռիչքի պահին։ Սովորաբար թաքնվում է ծառերի ու թփուտների սաղարթում։ Աղմկոտ է, ձայնը՝ կոպիտ, բարձր, ընդօրինակում է այլ թռչունների ձայները։ Թռչում է թևերի խոր ու անհավասար թափահարումներով։ Ընդունակ է տրամաբանական որոշ գործողությունների։ Ձմռանը կազմում է փոքր երամներ։ Բնակվում է սաղարթավոր անտառներում, ծառածածկ գետահովիտներում։

Ճայի կռնչոց

Սննդառություն[խմբագրել]

Սնվում է անողնաշարավորներով, մանր ողնաշարավորներով, պտուղներով։ Հարսանեկան զույգերը ձևավորվում են ապրիլի ընթացքում։ Էգի ընտրությունը կատարվում է արուների ոչ թեժ կռիվներում։

Բազմացում և զարգացում[խմբագրել]

Բույնը գավաթաձև է՝ բարակ ճյուղերից՝ ծառերի խիտ սաղարթում, կառուցում են էգն ու արուն։ Ձվերը լրիվ քանակով հայտնվում են ապրիլի վերջին, կրկնակի բնադրման դեպքում՝ հունիսի ընթացքում։ Դնում է 31 մմ տրամագծով, կապույտ՝ բաց դեղնադարչնագույն պտերով 3-6 ձու։ Թխսակալում են էգը և արուն՝ 16-17 օր։ Ձագերը հայտնվում են մայիսի 2-րդ կեսից, թռիչքին տիրապետողները բնից հեռանում են հունիսի 1-ին կեսից։ Երիտասարդներն ընտանեկան խմբից բաժանվում են հուլիս-օգոստոսին։ Կրկնակի բնադրման դեպքում բնից նոր դուրս եկած ձագեր են հայտնվում օգոստոսի սկզբին։ Թևի կապույտի և կոպիտ ագռավային ձայների շնորհիվ լավ ճանաչելի է դաշտային պայմաններում։

Տարածվածություն[խմբագրել]

Տարածված է Եվրոպայում, Ասիայում, Աֆրիկայի հյուսիս–արևմուտքում, Ռուսաստանում, Ուկրաինայում՝ հիմնականում Ղրիմի, ինչպես նաև Կովկասյան անտառներում։

Հայաստանի Հանրապետության անտառներում և այգիներում հանդիպում է կովկասյան ճայը։ Սնվում է միջատներով ու թրթուրներով, հատապտուղներով, սերմերով, անտառներում՝ հիմնականում կաղինով, որը ձմռան համար թաղում է հողում և այդպիսով նպաստում կաղնու տարածմանը։

Վնասակար է. ոչնչացնում է այլ տեսակների (օրինակ՝ Խոսրովի անտառ արգելոցում՝ սև ցինի, փոքր շահնարծվի և ճուռակի) ձագերն ու ձվերը։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է Հայկական սովետական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png