Քրքում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քրքում
Crocus sativus1.jpg
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Բույսեր
Տիպ Ծաղկավոր բույսեր
Դաս Միաշաքիլավորներ
Ընտանիք Հիրիկազգիներ
Ցեղ Սապտուկ
Լատիներեն անվանում
Crocus
L., 1753
Հոմանիշներ

Crociris Schur

Տիպիկ ներկայացուցիչներ

Crocus sativus L., 1753

Wikispecies-logo.svg
Դասակարգումը
Վիքիցեղերում

Commons-logo.svg
Պատկերներ
Վիքիպահեստում





Սապտուկ-(հայ․՝ Սապտուկ,(arab.զաֆրան), (tur.չիգտամ), (լատ.՝ Crocus), հիրիկազգիների ընտանիքի բազմամյա պալարակոճղեզավոր, անցողուն խոտաբույսերի ցեղ։

Տարածվածություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զաֆրան գարուն. Բուսաբանական վկայում է գրքի О. В. Томе «Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz», 1885

Տարածված է գրեթե բոլոր մարզերում (միջին գոտուց մինչև ալպյան մարգագետիններ)։ Աճում է անտառի բացատներում, կանաչապատ լանջերին, թփուտներում, գետահովիտներում, վարելահողերում և այլն։

Բուսաբանական նկարագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տերևները բազմաթիվ են, արմատամերձ, նեղ գծաձև, զարգանում են հիմնականում ծաղկման շրջանում կամ ծաղկումից հետո։ Ծաղիկները մեկական են (հազվադեպ՝ 2-3-ական), հիմքում՝ ձուլված, թաղանթային, երկսեռ, բաց վարդագույն, վարդամանուշակագույն, բաց մանուշակագույն։ Հրաշալի Քրքումը ծաղկում է սեպտեմբեր-հոկտեմբերին, իսկ Ադամի Քրքումը՝ մարտ-մայիսին։ Ծաղկապատը ձագարաձև է, որը վերածվում է խողովակի։ Սպիները վառ նարնջագույնեն (դրանցից ստացվում է «զաֆրան» ներկանյութը)։

Նշանակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գեղազարդիչ և համեմունքային բույս է։

Բազմացում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բազմանում է պալարակոճղեզներով, պալարաբողբոջներով և սերմերով։

Դասակարգում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  ավելի քան 24 ընտանիք (համաձայն APG II Համակարգի)   ևս 30 դաս  
         
  կարգ Ծնեբեկածաղկավորներ     ԵնթաընտանիքCrocoideae     f1
               
  բաժին
Ծաղկավորներ կամ Ծածկասերմեր
    Հիրիկազգիների ընտանիք     դաս Քրքում    
             
  ավելի շատ 44 կարգի ծաղկավոր բույսեր
(համաձայնAPG II Համակարգի)
  ևս 4 նթաընտանիք (համաձայն APG II Համակարգի)   f2
     

Տեսակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայտնի է մոտ 80, ՀՀ-ում՝ 2 տեսակ՝ Քրքում հրաշալի (Crocus speciosus) և Քրքում Ադամի (Crocus adamii)։ Տարածված է գրեթե բոլոր մարզերում (միջին գոտուց մինչև ալպյան մարգագետիններ)։ Երկու տեսակն էլ գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։

Crocus serotinus subsp. clusii
Crocus vernus subsp. vernus
Crocus sativus
Crocus sieberi - tricolor.jpg
Սոխուկները Crocus chrysanthus
1 ենթադաս Crocus
Բաժին ա. Crocus
Շարք Crocus
Շարք Kotschyani
Շարք Longiflori
Շարք Scardici
Շարք Verni
Շարք Versicolores
Բաժին բ. Nudiscapus
 ;Շարք Aleppici
Շարք Biflori
Շարք Carpetani
Շարք Flavi
Շարք Intertexti
Շարք Laevigatae
Շարք Orientales
Շարք Reticulati
Շարք Speciosi
2 ենթադաս Crociris

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Род 306. Шафран — Crocus // Флора СССР. В 30 т. / Гл. ред. и ред. тома акад. В. Л. Комаров. — М.—Л.։ Изд-во АН СССР, 1935. — Т. IV. — С. 499—511. — 760 + XXX с. — 5175 экз.
  • Рукшан Я.Х. Крокусы // Цветоводство ։ журнал. — 1979. — № 4-5. — С. 18-19.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png