Քուենյա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Infoboxforlang.png
Քուենյա
Quenya, Quenya.svg
Quenya Example.svg
Նմուշ
Ա՜հ, ինչպես ոսկի, ընկնում են տերևները քամով, երկար տարիներ անթիվ, ծառերի թևերի պես։
Քուենյական «Namárië» պոեմի սկիզբը տենգվարով և լատինատառ։
Տեսակlanguages constructed by J. R. R. Tolkien?, Էլֆական լեզուներ, fictional language? և արհեստական լեզու[1]
ԵրկրներԷլդամար, Վալինոր
Գրերի համակարգտենգվար,սարատի, քիրթհ
IETFqya
ISO 639-3qya
Middle-earth writing systems Վիքիպահեստում

Քուենյան արհեստական լեզու է՝ ստեղծված Ջոն Թոլքինի կողմից իր Միջերկրի համար՝ որպես էլֆական լեզու։ Թոլքինը սկսել է աշխատել քուենյայի վրա սկսած 1910-ական թվականներից և ժամանակի ընթացքում փոփոխել այն՝ հասցնելով վերջնական կատարելության։

Քուենյան բարձր էլֆերի լեզուն է, որոնք իրենց կոչում են քուենդի՝ նրանք, ովքեր խոսում են։ Քուենյա բառը թարգմանվում է որպես «լեզու», քանի որ էլֆերը առաջին խոսող էակներն էին Միջնաշխարհում, սակայն այն երբեմն թարգմանվում է որպես «էլֆերի լեզու»՝ այլ լեզուներին հակադրվելու համար։ Այս լեզվով խոսում են էլդարները՝ վանյարներն ու նոլդորները, բացառությամբ թելերիների, որոնք խոսում են թելերինով, նանդորինով և սինդարինով։ Քուենյան նաև ամենամեծ և ամենաուսումնասիրված էլֆական երկու լեզուներից մեկն է՝ սինդարինի հետ միասին։

Ամենալայնածավալ տեքստը քուենյայով «Մատանիների տիրակալը» սագայում «Մատանիների տիրակալը։ Մատանու եղբայրությունը» գրքում ներկայացված Namárië պոեմն է։ Մեր օրերում քուենյան զարգացվում է թոլքինամանների կողմից՝ ներառելով նորանոր բառեր ու արտահայտություններ և վերաճելով նեո-քուենյա լեզվի։

քուենյա բառը՝ գրված տենգվարով

Լեզվի ոճերը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քուենյան ունի երեք լեզվական ոճ․

  • Պարմաքուեստա- գրքային ոճն է, որով գրված են էլֆական պոեմները, Այնուլինալեն և այլ դասական գործեր
  • Տարքուեստա- պաշտոնական և ընդհանրական լեզուն՝ երկու տարբերակներով․ Վանյարին քուենյա և Նոլդրորին քուենյա
  • Էքզիլիք քուենյա[2] - էքզիլիք նոլդորի խոսակցական լեզուն, ցածր լեզու

Քուենյայով գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քուենյայով ստեղծված ամենալայնածավալ ստեղծագործությունը՝ գրված Թոլքինի կողմից, Namárië պոեմն է, որը ներկայացնում ենք ստորև։

Ai! laurië lantar lassi súrinen,
yéni únótimë ve rámar aldaron!
Yéni ve lintë yuldar avánier
mi oromardi lisse-miruvóreva
Andúnë pella, Vardo tellumar
nu luini yassen tintilar i eleni
ómaryo airetári-lírinen.

Sí man i yulma nin enquantuva?

An sí Tintallë Varda Oiolossëo
ve fanyar máryat Elentári ortanë,
ar ilyë tier undulávë lumbulë;
ar sindanóriello caita mornië
i falmalinnar imbë met, ar hísië
untúpa Calaciryo míri oialë.
Sí vanwa ná, Rómello vanwa, Valimar!

Namárië! Nai hiruvalyë Valimar.
Nai elyë hiruva. Namárië!


Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. https://iso639-3.sil.org/code/qya
  2. J.R.R. Tolkien, "Words, Phrases and Passages", Parma Eldalamberon 17, p. 128.