Տասնաբանյա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Տասնաբանյա
Moisés con las tablas de la ley, de José Camarón y Meliá (Real Academia de Bellas Artes de San Fernando).jpg
Մովսեսը և Տասը պատվիրաններ
նկարիչ՝ Խոսե Խուան Կամարոն, 1785
Տեսակպատվիրան, պատմվածք և կրոնական գիրք
Կազմված էԻնձնից բացի այլ աստուածներ չպիտի լինեն քեզ համար, Քեզ համար ոչ մի կուռք մի կերտիր, Քո տէր Աստծո անունը զուր տեղը մի արտասանիր, Պահպանիր Շաբաթ օրվա Սուրբ խորհուրդը, Պատվիր քո հորն ու մորը, Մի սպանիր, Մի շնացիր, Մի գողացիր, Քո հարևանի դեմ սուտ վկայութիւն մի տուր, Ուրիշի ունեցածի վրա աչք մի դիր, Մեծ պատվիրաններ և Ես եմ քո Տեր Աստվածը
Հրատարակված էExodus 20?
Ten Commandments Վիքիպահեստում

Տասնաբանյա կամ Դեկալոգ (հին հունարեն՝ δέκα λόγοι՝ տասնաբանյա), Մովսիսական օրենքներ, ըստ Աստվածաշունչ մատյանի՝ Մովսես մարգարեին վերագրվող օրենքները շարադրված են Հնգամատյանում։ Մարգարեն այս օրենքները ստացել է Սինա լեռան վրա, Աստծո կողմից Աստծո ձեռքով գրած քարեղեն տախտակների վրա, որոնք պարունակում էին Տասը պատվիրաններ (Ելից գիրք 20, 2-17, Հին Կտակարան, Երկրորդ օրենք 5, 6-21)[1]։

Մովսիսական օրենքներով նախատեսվում էր «ավետյաց երկիր» Հրեաստանում սուվերեն կրոնապետության հաստատումը՝ գերագույն գլխավոր քրմապետի գլխավորությամբ։ Նրան պարտավոր էին ենթարկվել, կտակարանի պատվիրանները պահպանել և կատարել հոգևոր ու աշխարհիկ ստորադաս իշխանավորներն ու ամբողջ ժողովուրդը։ Զանցանքների համար նախատեսվում էին մարմնական և հոգևոր-եկեղեցական (աշխարհազրկում, բանադրանք, ապաշխարանք) պատիժներ։ Քրեական արդարադատության հիմքում դրվում էր նյութական տալիոնը։

Մովսիսական օրենքները կարգավորում էին նաև քաղաքացիական և ընտանեկան (սեփականատիրական իրավունք, ժառանգություն, կտակ, ամուսնություն, ամուսինների իրավունքներ և պարտավորություններ), հողային իրավահարաբերությունները, մանրամասնորեն՝ կրոնական ծիսակատարություններն ու ժամասացությունները։

Մովսիսական օրենքները կազմել են հին և միջնադարյան բազմաթիվ երկրների աշխարհիկ և եկեղեցական օրենսդրությունների հիմքը։ Որոշակի փոփոխություններով ու լրացումներով (մեղմացում, հարմարեցում) Մովսիսական օրենքները որպես աղբյուր օգտագործվել են հայ օրենսդրական հուշարձաններում (եկեղեցական կանոններ, «Կանոնագիրք Հայոց», «Կանոնական օրինադրություն», Մխիթար Գոշի Դատաստանագիրքը, Սմբատ Սպարապետի դատաստանագիրքը և այլն)։

Տասը պատվիրաններ կամ Տասնաբանյա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Ինձնից բացի այլ աստուածներ չպիտի լինեն քեզ համար։
  2. Վերևում՝ երկնքում, ներքևում՝ երկրի վրայ, և երկրի խորքի ջրերի մէջ եղած որևէ բանի նմանութեամբ քեզ կուռքեր չպիտի կերտես։ Չպիտի երկրպագես ու չպիտի պաշտես դրանց, որովհետև ե՛ս եմ քո Տէր Աստուածը՝ մի նախանձոտ Աստուած. հայրերի մեղքերի համար պատժում եմ որդիներին, ինձ ատող մարդկանց նույնիսկ երրորդ ու չորրորդ սերնդին, իսկ ինձ սիրող ու իմ հրամանը կատարող մարդկանց մինչև հազարերորդ սերնդին ողորմում եմ։
  3. Քո տէր Աստծու անունն զուր տեղը չպիտի արտասանես, որովհետև Տէրը արդար չի համարում նրան, ով իր անունը զուր տեղն է արտասանում։
  4. Յիշի՛ր շաբաթ օրը, որպէսզի սուրբ պահես այն։ Վեց օր պիտի աշխատես և պիտի կատարես քո բոլոր գործերը։ Եօթներորդ օրը քո տէր Աստծու շաբաթ օրն է։ Այդ օրը դու ոչ մի գործ չպիտի անես, ոչ էլ քո տղան ու աղջիկը, քո ծառան ու քո աղախինը, քո էշն ու քո եզը, քո բոլոր անասունները, քեզ մօտ գտնուող օտարականն ու քեզ մօտ բնակուող պանդուխտը, որովհետև Տէր Աստուած վեց օրում ստեղծեց երկինքն ու երկիրը, ծովն ու այն ամէնը, ինչ դրանց մէջ է, իսկ եօթներորդ օրը հանգստացաւ։ Դրա համար էլ Տէրն օրհնեց եօթներորդ օրը և այն սուրբ հռչակեց։
  5. Պատուի՛ր քո հօրն ու քո մօրը, որպէսզի բարիք գտնես, երկար ապրես բարեբեր այն երկրի վրայ, որ Տէր Աստուած տալու է քեզ։
  6. Մի՛ սպանիր։
  7. Մի՛ շնացիր։
  8. Մի՛ գողացիր։
  9. Քո հարևանի դէմ սուտ վկայութիւն մի՛ տուր։
  10. Ո՛չ քո մերձաւորի տան, ո՛չ նրա ագարակի վրայ աչք մի՛ ունեցիր։ Ո՛չ քո մերձաւորի կնոջ վրայ, ո՛չ նրա ծառայի վրայ, ո՛չ նրա աղախնու վրայ, ո՛չ նրա եզան վրայ, ո՛չ նրա էշի վրայ, ո՛չ նրա անասունի վրայ, ո՛չ այն ամենի վրայ, ինչ քո մերձաւորինն է, աչք մի՛ ունեցիր[2]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Տասնաբանյա օրենք կամ սիրո ոսկեշղթա»։ matyan.am։ Վերցված է 2021-08-19 
  2. Ելք, 20, 2-17
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 42 CC-BY-SA-icon-80x15.png