Վանդա Ժմիելև

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Վանդա Ժմիելև
Ծնվել էապրիլի 5, 1918(1918-04-05)[1]
Վարշավա, Kingdom of Poland
Մահացել էօգոստոսի 27, 1976(1976-08-27)[1] (58 տարեկանում)
Վարշավա, Լեհաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն
բնական մահով
ԳերեզմանKołbiel
ՔաղաքացիությունFlag of Poland.svg Լեհաստան
Մասնագիտությունմաթեմատիկոս
Հաստատություն(ներ)Վարշավայի համալսարան
Գործունեության ոլորտմաթեմատիկա
Ալմա մատերՎարշավայի համալսարան
ՊարգևներԼեհաստանի վերականգնան շքանշանի ասպետ

Վանդա Մոնլակ Ժմիելև (լեհ.՝ Wanda Szmielew z domu Montlak; ապրիլի 5, 1918(1918-04-05)[1], Վարշավա, Kingdom of Poland - օգոստոսի 27, 1976(1976-08-27)[1], Վարշավա, Լեհաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն), մաթեմատիկական տրամաբանության լեհ (հրեական ծագումով) մաթեմատիկոս, որն առաջինն է ապացուցել աբելյան խմբերի առաջին կարգի տրամաբանության ալգորիթմական լուծումը[2]:

Կյանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վանդա Մոնլակը ծնվել է 1918 թվականի ապրիլի 5-ին Վարշավայում: 1935 թվականին ավարտել է ավագ դպրոցը և ամուսնացել` վերցնելով Ժմիելև ազգանունը: Նույն թվականին նա ընդունվել է Վարշավայի համալսարան, որտեղ սովորել է տրամաբանություն Ադոլֆ Լինդեբաումի, Յան Լուկասևիչի, Կազիմեժ Կուրատովսկու և Ալֆրեդ Տարսկու մոտ: Նրա ուսումնասիրությունը ներառում էր ընտրության աքսիոմի աշխատանքը, սակայն այն ընդհատվել է 1939 թվականին՝ Լեհաստանի ներխուժման պատճառով[2]:

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Ժմիելևը դարձել է հողաչափող, որի ընթացքում նա շարունակել է իր հետազոտությունը ինքնուրույն՝ կատարելագործելով աբելյան խմբերի տեսության քվանտային վերացման վրա հիմնված լուծելիության պրոբլեմը: Նա նաև սովորեցնում էր լեհական գաղտնի կազմակերպված խմբերին: Լեհաստանի ազատագրումից հետո Ժմիելևը պաշտոն զբաղեցրեց Լոձի համալսարանում, որը հիմնադրվել է 1945 թվականի մայիսին: 1947 թվականին նա հրապարակեց իր գիտական զեկուցումը ընտրության աքսիոմի վերաբերյալ, Վարշավայի համալսարանի մագիստրոսի կոչման արժանացավ և տեղափոխվեց Վարշավա՝ որպես ավագ օգնական[2][3]

1949 և 1950 թվականներին Ժմիելևը այցելել է Կալիֆոռնիայի համալսարան (Բերկլի), որտեղ Տարսկին մշտական բնակություն էր հաստատել պատերազմի ժամանակ Լեհաստանից աքսորվելուց հետո: Ժմիելևն ավարտել է թեկնածուական ատենախոսությունը 1950 թվականին Բերկլիում, Տարսկու ղեկավարության ներքո իր դիսերտացիայով, որը բաղկացած էր աբելյան խմբերի իր աշխատանքներից[2][3][4]: Այս արդյունքները ամսագրում հրապարակելու համար 1955 թվականին Տարսկին համոզեց Ժմիելևին վերափոխել իր աշխատանքը թվաբանական գործառույթների տեսության տերմինի, որոշում կայացնելով, որ Սոլոմոն Ֆեֆերմանի կողմից բնութագրվի այսպես կոչված «անհետաքրքիր»[5] Ավելի ուշ աշխատանքը Eklof & Fischer (1972)-ի մոտ վերահաստատեց Ժմիելևի արդյունքները, օգտագործելով ավելի ստանդարտ մոդելային տեսության տեխնիկան[5][6]:

Վերադառնալով Վարշավա որպես դոցենտ, նրա հետաքրքրությունները տեղափոխվեցին երկրաչափության հիմունքների բնագավառ: Կարոլ Բուրսուկի հետ նա 1955 թվականին (անգլերեն թարգմանվել է 1960 թվականին) հրատարակեց այդ թեմայով գիտական զեկուցում և մեկ այլ մենագրություն, որը հետմահու տպագրվել է 1981 թվականին և 1983 թվականին (անգլերեն թարգմանությամբ):

Վանդա Ժմիելևը մահացել է 1976 թվականի օգոստոսի 27-ին Վարշավայում քաղցկեղից[2]:

Ընտրված հրատարակություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Szmielew, Wanda (1947), «On choices from finite sets», Fundamenta Mathematicae 34: 75–80 .
  • Szmielew, W. (1955), «Elementary properties of Abelian groups», Fundamenta Mathematicae 41: 203–271 .
  • Borsuk, Karol; Szmielew, Wanda (1955), Podstawy geometrii, Warsawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe . Translated as Borsuk, Karol; Szmielew, Wanda (1960), Foundations of geometry: Euclidean and Bolyai-Lobachevskian geometry; projective geometry, Revised English translation, New York: Interscience Publishers, Inc. .
  • Szmielew, Wanda (1981), Od geometrii afinicznej do euklidesowej, Biblioteka Matematyczna [Mathematics Library], 55, Warsaw: Państwowe Wydawnictwo Naukowe (PWN), p. 172, ISBN 83-01-01374-5 . Translated as Szmielew, Wanda (1983), From affine to Euclidean geometry, Warsaw: PWN—Polish Scientific Publishers, ISBN 90-277-1243-3 .
  • Schwabhäuser, W.; Szmielew, W.; Tarski, A. (1983), Metamathematische Methoden in der Geometrie, Hochschultext [University Textbooks], Berlin: Springer-Verlag, doi:10.1007/978-3-642-69418-9, ISBN 3-540-12958-8 .

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Կաղապար:MacTutor
  3. 3,0 3,1 Kordos, Marek; Moszyńska, Maria; Szczerba, Lesław W. (December 1977), «Wanda Szmielew 1918–1976», Studia Logica 36 (4): 241–244, doi:10.1007/BF02120661 .
  4. Կաղապար:Mathgenealogy
  5. 5,0 5,1 Feferman, Solomon (2008), «Tarski's conceptual analysis of semantical notions», New essays on Tarski and philosophy, Oxford Univ. Press, Oxford, pp. 72–93, doi:10.1093/acprof:oso/9780199296309.003.0004 . See footnote 28, p. 90.
  6. Eklof, Paul C.; Fischer, Edward R. (1972), «The elementary theory of abelian groups», Annals of Pure and Applied Logic 4: 115–171, doi:10.1016/0003-4843(72)90013-7 .