Ստեփանոս Ագոնց

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ստեփանոս Ագոնց
Sdepanos Akonzs.jpg
Ծնվել էնոյեմբերի 20, 1740(1740-11-20)
Մահացել էհունվարի 29, 1824(1824-01-29) (83 տարեկանում)
Մասնագիտությունաշխարհագրագետ
ԱնդամակցությունՄխիթարյան միաբանություն

Ագոնց Ստեփանոս Գյուվեր (Ագոնց Ամիրա Գրիգորի, 1740, նոյեմբերի 20, Զուրջով, Տրանսիլվանիա - 1824, հունվարի 29, Վենետիկ), հայագետ, աշխարհագրագետ, Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության անդամ, 1799 թվականից՝ աբբահայր։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ստեփանոս Ագոնցը ծնվել է 1740 թվականի նոյեմբերի 20-ին, Տրանսիլվանիայի Ջուրջով քաղաքում: Ուսանել է Սուրբ Ղազար վանքի դպրոցում: Տիրապետել է մի քանի հին և նոր լեզուների, դասավանդել հայոց լեզու, ճարտասան, արվեստ, աշխարհագրություն, աստվածաբանություն: 1763 թվականից՝ Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության անդամ: 1785-1790 թվականներին եղել է աբբահայր Ստեփաննոս Մելքոնյանի աթոռակալը: 1790-1800 թվականներին դասավանդել և քարոզել է Տրանսիլվանիայի հայկական գաղութներում: 1800 թվականին եղել է Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության աբբահայր: Ագոնցը, Նապոլեոն առաջինի հետ բանակցելով, կարողացել է պահպանել հայկական միաբանությունը, և կայսեր 1810 թվականի օգոստոսի 17-ի հրովարտակով այն ճանաչվել է գիտական հաստատություն՝ «Հայկական ճեմարան» անվանումով:

Կրոնաբարոյախոսական և գիտական երկերի հեղինակ։ Աշխարհագրական աշխատություններում պաշտպանել է Կոպեռնիկոսի արևակենտրոն ուսմունքը և համեմատական երկրագիտության սկզբունքները։ Գրել է պատմաաշխարհագրական ճարտասանական, կրոնաբարոյախոսական երկեր: «Աշխարհագրութիւն չորից մասանց աշխարհի» տասնմեկ հատորանոց (հ. 1, 5, 6-ը գրել է Ղ. Ինճիճյանը) երկում արժեքավոր տեղեկություններ են տրվում աշխարհի բազմաթիվ երկրների և ժողովուրդների աշխարհագրության, պատմության, սովորույթների, քաղաքական, տնտեսական, մշակութային կյանքի մասին:

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Աշխարհագրութիւն չորից մասանց աշխարհի՝ Ասիոյ, Եւրոպիոյ, Ափրիկիոյ, Ամերիկոյ»:
  • Աշխարհագրութիւն չորից մասանց աշխարհի՝ Ասիոյ, Եւրոպիոյ, Ափրիկիոյ և Ամերիկոյ: Ստորագրեալ զիւրաքանչիւր աշխարհաց որ ի նոսա՝ զդիրս, զբերս, զբարս, զվաճառականութիւն, զկառավարութիւն, զկրօնս և այլն: Մասն չորրորդ: Ամերիկա, Ագոնց Ստեփանոս (Գիւվէր), Վէնէտիկ, Ս. Ղազար, 1802:
  • Աշխարհագրութիւն չորից մասանց աշխարհի՝ Ասիոյ, Եւրոպիոյ, Ափրիկիոյ և Ամերիկոյ : Ստորագրեալ զիւրաքանչիւր աշխարհաց որ ի նոսա՝ զդիրս, զբերս, զբարս, զվաճառականուի, զկառավարուի, զկրօնս, և այլն : Մասն երկրորդ: Հատոր Գ: Եւրոպիա, Ագոնց Ստեփանոս (Գիւվէր), Վենետիկ, Ս. Ղազար, 1802:
  • Աշխարհագրութիւն չորից մասանց աշխարհի՝ Ասիոյ, Եւրոպիոյ, Ափրիկիոյ և Ամերիկոյ: Ստորագրեալ զիւրաքանչիւր աշխարհաց որ ի նոսա՝ զդիրս, զբերս, զբարս, զվաճառականուի, զկառավարուի, զկրօնս, և այլն: Մասն երկրորդ: Հատոր Դ: Եւրոպիա, Ագոնց Ստեփանոս (Գիւվէր), Վենետիկ: Ս. Ղազար, 1802:
  • Աշխարհագրութիւն չորից մասանց աշխարհի՝ Ասիոյ, Եւրոպիոյ, Ափրիկիոյ և Ամերիկոյ: Ստորագրեալ զիւրաքանչիւր աշխարհաց որ ի նոսա՝ զդիրս, զբերս, զբարս, զվաճառականուի, զկառավարուի, զկրօնս, և այլն: Մասն երրորդ: Ափրիկէ, Ագոնց Ստեփանոս (Գիւվէր), Վէնէտիկ, Ի վանս սբյն Ղազարու, 1802:
  • Աշխարհագրութիւն չորից մասանց աշխարհի՝ Ասիոյ, Եւրոպիոյ, Ափրիկոյ և Ամերիկոյ: Ստորագրեալ զիւրաքանչիւր աշխարհաց որ ի նոսա՝ զդիրս, զբերս, զբարս, զվաճառականուի, զկառավարուի, զկրօնս, և այլն: Մասն առաջին: Հատոր Դ., Ասիա, Ագոնց Ստեփանոս (Գիւվէր), Վենետիկ: Ի վանս սբյն Ղազարու, 1805:
  • «Պատմութիւն կենաց և վարուց տեառն Մխիթարայ Սեբաստացւոյ րաբունապետի և աբբայի…», Վենետիկ, 1810:
  • «Ճարտասանութիւն բովանդակեալ ի հինգ գիրս…», Վենետիկ, 1775:
  • «Հասարակախօսութիւն աշխարհագրութեան», Վենետիկ, 1817:
  • Տեսութիւն Պատմութեանց Ա[ստուա]ծաշունչ Ս[ուր]բ Գրոց: Հատոր Բ: Դատաւորք, Հռութ, Ա. եւ Բ. Թագաւորութեանց, Ագոնց Ստեփանոս (Գիւվէր), Վենետիկ, Ս. Ղազար, 1819:
  • Տեսութիւն Պատմութեանց Ա[ստուա]ծաշունչ Ս[ուր]բ Գրոց: Հատոր Գ: Գիրք Գ. եւ Դ. Թագաւորութեանց, Ագոնց, Ստեփանոս (Գիւվէր), Վենետիկ, Ս. Ղազար, 1819:
  • «Տեսութիւն պատմութեանց Աստուածաշունչ Սուրբ Գրոց», հատոր 1-4, Վենետիկ, 1819:
  • Տեսութիւն Պատմութեանց Ա[ստուա]ծաշունչ Ս[ուր]բ Գրոց: Հատոր Դ: Յուդիթ, Տովբիթ, Եսթեր, Դանիէլ, Եզրաս եւ Մակաբայեցիք մինչեւ ի Քրիստոս, Ագոնց Ստեփանոս (Գիւվէր), Վենետիկ, Ս. Ղազար, 1819:
  • Տեսութիւն Նոր Կտակարանաց Աստուածաշունչ Սուրբ Գրոց: Հատոր Ա, Ագոնց Ստեփանոս (Գիւվէր), Վենետիկ, Ս. Ղազար, 1824:
  • Տեսութիւն Նոր Կտակարանաց Ա[ստուա]ծաշունչ Սուրբ Գրոց: Հատոր Բ, Ագոնց Ստեփանոս (Գիւվէր), Վենետիկ, Ս. Ղազար, 1824:
  • «Տեսութիւն Նոր կտակարանաց Աստուածաշունչ Սուրբ Գրոց», հ. 1-3, Վենետիկ, 1825:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Նկարագիր վարուց Ստեփաննոսի Ագոնց Գիւէր արքեպիսկոպոսի..., Վնտ., 1825:
  • Շտիկյան Ս., Հայ նոր գրականության ժամանակագրություն (1801-1850), Ե., ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 1973, էջ 202:
  • Ստեփանյան Գ., Կենսագրական բառարան, հատոր Բ, Ե., «Սովետական գրող», 1981, էջ 19:
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 53 CC-BY-SA-icon-80x15.png