Սերգեյ Օժեգով

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Սերգեյ Օժեգով
Ծնվել էսեպտեմբերի 9 (22), 1900
Kuvshinovo, Western Oblast, ԽՍՀՄ
Մահացել էդեկտեմբերի 15, 1964(1964-12-15)[1][2] (64 տարեկանում)
Մոսկվա, ԽՍՀՄ[1]
ԳերեզմանՆովոդեվիչյան գերեզմանոց
ՔաղաքացիությունՌուսական կայսրություն
Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg ԽՍՀՄ
Մասնագիտությունբառարանագիր և լեզվաբան
Հաստատություն(ներ)ՌԱԱ Ռուսաց լեզվի ինստիտուտ և ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիա
Գործունեության ոլորտRussian linguistics և Բառարանագրություն
Ալմա մատերՍանկտ Պետերբուրգի համալսարան
Գիտական աստիճանբանասիրական գիտությունների դոկտոր
Տիրապետում է լեզուներինռուսերեն[2]
Գիտական ղեկավարՎիկտոր Վինոգրադով
Եղել է գիտական ղեկավարՆատալյա Շվեդովա, Q4245121? և Լև Սկվորցով
Հայտնի աշակերտներԼև Սկվորցով և Նատալյա Շվեդովա
Sergey Ozhegov Վիքիպահեստում


Սերգեյ Օժեգով[3] (ռուս.՝ Серге́й Ива́нович Óжегов, սեպտեմբերի 9 (22), 1900, Kuvshinovo, Western Oblast, ԽՍՀՄ - դեկտեմբերի 15, 1964(1964-12-15)[1][2], Մոսկվա, ԽՍՀՄ[1]), խորհրդային լեզվաբան, բառարանագիր, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր: Ռուսաց լեզվի բացատրական բառարանի բազմաթիվ հրատարակությունների հեղինակ: Դմիտրի Ուշակովի խմբագրությամբ «Ռուսաց լեզվի բացատրական բառարանի» հեղինակ (1935-1940 թթ.):

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կուվշինովի տունը, որտեղ ծնվել է Սերգեյ Օժեգովը: Աջից տան վրա հուշատախտակ է ի պատիվ Օժեգովի: Ձախից՝ հուշատախտակ ի պատիվ Մաքսիմ Գորկու, ով ապրել է այս տանը, իր բարեկամ Ն. Զ. Վասիլևի մոտ 1897 թվականի հոկտեմբերից մինչև 1898 թ. հունվարի կեսերը

Սերգեյ Օժեգովը ծնվել է  սեպտեմբերի (22) 91900 թ. Տվերի մարզի Կամեննոյե գյուղում (այժմ՝ քաղաք Կուվշինովո) Կամենսկոյի ստվարաթղթե գործարանի ինժեներ-տեխնոլոգի՝ Իվան Օժեգովի ընտանիքում[4] (1871-1931 թթ.): Սերգեյ Իվանովիչը երեք եղբայրներից ավագն էր։

Հոր կողմը ուրալյան արհեստավորներից էին (պապը եղել է մետաղորոշման հիմնարկի աշխատող), մոր կողմից նախնիները հոգևորականներ էին: Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնան (ի ծնե՝ Դեգոժսկայա) եղել է երեց Գ. Պ. Պապովսկու եղբոր աղջիկը, հայտնի Բանասիրական դիտարկումները ռուսաց լեզվի մասին գրքի հեղինակ»[5]:

Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեին ընտանիքը տեղափոխվել է Պետերբուրգ, որտեղ  Սերգեյը ավարտել է գիմնազիան: Այնուհետև նա ընդունվել է Պետրոգրադի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը, սակայն նրա դասերը շուտով ընհատվում են և Օժեգովին ուղարկում են ճակատ։ Նա մասնակցել է Ռուսաստանի արևմուտքի և Ուկրաինայի մարտերին: 1922 թվականին Օժեգովը ավարտել է Խարկովի ռազմական օկրուգի շտաբի զինվորական ծառայությունը և անմիջապես ձեռնամուխ է եղել  Պետրոգրադի համալսարանի լեզվաբանության և նյութական մշակույթի ֆակուլտետում դասերին: 1926 թվականին նա ավարտել է այդ ուսումնական հաստատությունը, ստանալով Լենինգրադի համալսարանի դիպլոմ:  Համալսարանի դասախոսներ Վիկտոր Վինոգրադովը և Լև Շչերբինը խորհուրդ են տալիս նրան ընդունվել  Արևելքի և Արևմուտքի  գրականության և լեզուների համեմատական պատմության ինստիտուտի ասպիրանտուրան: Ասպիրանտուրան ավարտել է 1929 թվականին: Հիշելով Լենինգրադում այն տարիները, Սերգեյ Իվանովիչը գրել է, որ համալսարանում տիրում էր  անսովոր ստեղծագործական վերելքի իրավիճակ[5]:

1936 թվականին Օժեգովը տեղափոխվել է Մոսկվա: 1937 թվականից դասախոսել է Մոսկվայի բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում (Պոտյոմկինի անվան Մոսկվայի քաղաքային մանկավարժական ինստիտուտ, Մոսկովայի  փիլիսոփայության, գրականության և պատմության ինստիտուտը): 1939 թվականից Օժեգովը եղել է Լեզվի և գրերի ինստիտուտի, Ռուսաց լեզվի ինստիտուտի, ԽՍՀՄ ԳԱ  լեզվաբանության ինստիտուտի գիտաշխատող:

Հայրենական պատերազմի ժամանակ Օժեգովը  մայրաքաղաքից չի տարհանվել, այլ մնացել է դասավանդելու[6]:

ԽՍՀՄ ԱՆ ռուսաց լեզվի խոսքի մշակույթի ինստիտուտի հիմնադիր և ենթաբաժնի առաջին վարիչ (1952 թ.):

Մատենագիտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ожегов С. И. Лексикология. Лексикография. Культура речи. — М.: Высшая школа, 1974.
  • Ожегов Сергей Иванович. Словарь русского языка / Гл. ред. С. П. Обнорский. 50000 слов. — М.: Гос. изд. иностр. и нац. словарей, 1949. XVIII, 968 с. В сост. словаря принимали участие проф. Г. О. Винокур и В. А. Петросян.
  • 2-е изд., испр. и доп. 52000 слов (так на титуле) или 51533 слова (так на стр. 484). 1952. 848 с. 150000 экз.[7]
  • 3-е изд., «В 3-е издание, отпечатанное со стереотипа, внесены только некоторые необходимые исправления».[8] 1953. 848 с. 400000 экз.
  • 4-е изд., 52 872 слова. 1960. — 900 с.
  • 5-е изд., стереотип., 1963.
  • 6-е изд., 1964. — 900 с.
  • 7-е изд. — М.: Сов. энц., 1968. — 900 с. — 150000 экз.
  • Ожегов Сергей Иванович. «Словарь русского языка». Около 53 000 тысяч слов. — Издание 8-ое, стереотип. — М.: Издательство «Советская Энциклопедия», 1970. — 900 с. — 150 000 экз.
  • 9-е изд., ок. 57 000 слов / Под ред. Н. Ю. Шведовой. — 1972. — 847 с. — 120 000 экз.
  • 10-е изд., 1973. — 846 с.
  • 11-е изд., 1975. — 847 с. — 75 000 экз.
  • 12-е изд., 1978. — 846 с.
  • 13-е изд., испр. — М.: Рус. яз., 1981. — 816 с. 123 000 экз.
  • 14-е изд., стер., 1982. — 816 с. — 105 000 экз.; 1983. — 816 с. — 115 000 экз.
  • 15-е изд., стер., 1984. — 816 с. — 160 000 экз.
  • 16-е изд., испр., 1984. — 797 с. — 120 000 экз.
  • 17-е изд., стер., 1985. — 797 с. — 195 000 экз.
  • 18-е изд., стер., 1986. — 795 с. — 300 000 экз.
  • 18-е изд., стер., 1987. — 795 с. — 220 000 экз.
  • 19-е изд., испр., 1987. — 748 с. — 225 000 экз.
  • 20-е изд., стер. Ок. 57000 слов. — 1988. — 748 с. — 480 000 экз. — ISBN 5-200-00313-X
  • 21-е изд., перераб. и доп. 70000 слов. — М.: Рус. яз., 1989. — 921 с.
  • 22-е изд., стер., 1990. — 921 с. — 200 000 экз.
  • 23-е изд., испр., 1990. — 915 с. — 100 000 экз. Ок. 57000 сл. — Екатеринбург: «Урал-Советы» («Весть»), 1994. — 796 c. Около 53000 слов. 4-е изд., испр. и доп. — М., 1997. 763 с.
  • Ожегов Сергей Иванович, Шведова Наталия Юльевна. Толковый словарь русского языка: 72500 слов и 7500 фразеологических выражений / РАН, Ин-т рус. яз., Рос. фонд культуры. — М.: Азъ, 1992. — 955 с. — 100 000 экз.: 1993. — 955 с.
  • 2-е изд., испр. и доп., 1994. — 908 с. — 100 000 экз.
  • 3-е изд., стереотип., 1995, 1996. — 928 с. — 100 000 экз. 80000 слов и фразеол. выражений.
  • 4-е изд., доп. — М.: Азбуковник, 1997. — 944 с. — ISBN 5-89285-003-X

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Ожегов Сергей Иванович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. Ударение в фамилии О́жегов ставится на первом слоге на букве «о», так как эта фамилия является производной от слова «о́жег», что означало палку, которую в старину окунали в расплавленный металл, чтобы определить степень его готовности к разливке [1].
  4. В настоящее время это градообразующее предприятие города Кувшиново.
  5. 5,0 5,1 Граудина Л. К. С. И. Ожегов — известный и неизвестный // Словарь и культура русской речи. К 100-летию со дня рождения С. И. Ожегова. М., 2001. С.395-401
  6. Никитин О. Сергей Иванович Ожегов. Очерк о судьбе и творчестве автора знаменитого «Словаря русского языка» Московский журнал № 08 Август 1999
  7. Факсимильно переиздавалось за рубежом с уменьшением формата, без выходных данных издателя.
  8. В частности, на стр. 282 расширена статья «лён», сокращена статья «ленинизм»; на стр. 704 убрана статья «сталинец», добавлена статья «ставной»; на стр. 705 сокращена статья «сталинский», добавлены статьи «сталировать» и «станкостроитель». Подобным образом отредактирована и вводная статья «От автора» (стр. 3): «Гениальные труды И. В. Сталина» превратились в «Труды И. В. Сталина», текст «И. В. Сталин учит, что современный русский язык по своей структуре мало чем отличается от языка Пушкина» превратился в «Известно, что современный русский язык…» и далее по тексту, а из фразы «Ныне русский язык — язык вождей всего прогрессивного человечества — Ленина и Сталина — могучее средство общения народов нашей социалистической Родины…» была исключена часть между первым и третьим тире.

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]