Ուպուաուտ (աստված)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ուպուաուտի արձանիկը Բրիտանական թանգարանում
wp N31
t Z2ss
E18
հիերոգլիֆներ
Ուպուաուտ

Ուպուաուտ (հին եգիպտ. «Ճանապարհ բացող», հուն. Օֆոիս), պատերազմի աստվածը եգիպտական դիցաբանությունում: Ուպուաուտը գայլ - աստված էր, ով ուղեկցում էր մահացածներին Դուատում: Պաշտամունքի կենտրոնական քաղաքը Ասյուտն է (հունահռոմեական ժամանակաշրջանում՝ Լիկոպոլիս): Որոշ գիտնականները կարծում են, որ Ուպուաուտը հետախույզ էր, ով մաքրում էր ճանապորհը՝ զորքերի հետագա առաջխաղացման համար[1]:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ի սկզբանե Ուպուաուտը դիտարկվում էր, որպես գայլ - աստված, ում անունով և կոչվել է Լիկոպոլիսը, այսինքն «գայլերի քաղաք»: Նաև հավանական է, որ Ուպուաուտով թագավորական դրոշը ի սկզբանե եղել է փարավոնի խորհրդանիշ, ում նույնացնում էին գայլերի հատկանիշների հետ: Ավելի ուշ նրան սկսեցին սրբացնել և օգտագործել, որպես թալիսման փարավոնին ուղեկցելու համար: Բացի այդ, Ուպուաուտը պետք է ուղեկցեր փարավոնին որսի ժամանակ, այդ պատճառով նա կրում էր «սուր նետ» տիտղոսը, ավելի սուր քան աստվածների նետերը:

Այս նկարում փարավոն Դենը ջախջախում է ասիական գերիներին, կողքին պատկերված է Ուպուաուտով թագավորական դրոշը:

Ժամանակի ընթացքում Ուպուաուտի կապը պատերազմների ու մահվան հետ հանգեցրեց նրան, որ Ուպուաուտին սկսեցին դիտարկել, որպես մահացածների հոգիների համար Դուատում ճանապարհ բացող:

Ուպուաուտի մասին պատմող առասպելներից մեկում խոսվում է, որ նա ծնվել է Ուաջիթ սրբավայրում, որը գտնվում է Ստորին Եգիպտոսի սրտում: Դրանից հետևում է, որ Ուպուաուտը մինչև հիմա համարվում է Վերին Եգիպտոսի աստվածներից մեկը և դարձել է Եգիպտոսի միավորումը խորհրդանշող թագավորական ծեսերի անբաժանելի մասը: Ուպուաուտը ճանապարհ էր բացում թագավորի առաջ ոչ միայն կենդանության ժամանակ, այլ նաև մահացածների ճանապարհին:

Ուպուաուտով թագավորական դրոշը

Գայլի ու շնագայլի արտաքին տեսքի նմանության պատճառով, Ուպուաուտին սկսեցին նույնացնել Անուբիսի հետ, ում պաշտում էին Ասյուտ քաղաքում: Արդյունքում նրան սկսեցին դիտարկել, որպես Անուբիսի տղա: Շնագայլը հաճախ հանդես էր գալիս, որպես Սեթի որդի, ինչի պատճառով Ուպուաուտին հաճախ շփոթում էին Անուբիսի հետ: Այս աստվածը առաջին անգամ հայտնվել է Սեթի I - ի Աբիդոսում գտնվող վանքում[2]:

Ուշ Բուրգերի տեքստերում Ուպուատին կոչում էին «Ռա» աստված, ով բարձրացավ հորիզոնի նկատմամբ, հնարավոր է, որպես «երկինք բացող»: Ավելի ուշ թաղման տեքսերում Ուպուաուտը օգնում է «Շուրթերի կտրման» արարողությանը և ուղեկցում է մահացածին հանդերձյալ աշխարհ[2]:

Պատկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հին եգիպտական արվեստում Ուպուաուտին պատկերում էին կամ գայլի կամ շնագայլի տեսքով կամ էլ մարդու տեսքով և գայլի կամ շնագայլի գլխով: Նույնիսկ, եթե նրան պատկերում էին շնագայլի տեսքով, նա ուներ մոխրագույն ու սպիտակ մորթի, որը ակնարկում էր նրա նմանությունը գայլին: Ինչպես նաև Ուպուաուտին պատկերում էին զինվորի հագուստով և այնպիսի ռազմական ատրիբուտների տարրերով, ինչպիսիք են՝ աղեղը և բուլավան:

Կենդանական ծագում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Եգիպտական գայլ

Եգիպտոսի կենդանական աշխարհի զանազանության մասին գիտելիքների բացակայության պատճառով, եվրոպացի եգիպտագետներին հանգել են սխալ համեմատման՝ Ուպուաուտին համեմատել են շնագայլի հետ, իսկ եգիպտացիները հստակ իմացել են, որ նա գայլ է:

Եգիպտական գայլը (անգլ.՝ Canis aureus lupaster) հայտնի է նաև, որպես աֆրիկական գայլ, ներկայումս այն ընդգրկված է ոսկե շնագայլերի ենթատեսակի մեջ, բայց մոլեկուլային ու ոսկրաբանական տվյալները ցույց են տվել, որ այս տեսակը միակն է իր ցեղում: Նա միակ կենդանին է Եգիպտոսի, Լիբիայի և Եթովպիայի համար, չնայած ուշ պլեյստոցենում նրանց արեալը հասնում էր մինչր Պաղեստին:

Նրա ամենամոտ ազգականներն են եթովպական շնագայլերը, նաև հայտնի է, որպես կարմիր շնագայլ կամ թագավորական շնագայլ և հնդկական գայլերը: Հին եգիպտացիների շները եղել են այդ առեղծվածային կենդանիներից մեկի կամ մի քանիսի ընտանի ենթատեսակները:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Pat Remler, Egyptian Mythology A to Z: A Young Readers Companion, Facts on File Inc., 2000. p. 170 Note: Remler's reference only states that Wepwawet's name means 'Opener of the ways'.
  2. 2,0 2,1 Remler, p. 170

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]