Նիկոլայ Զելինսկի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Նիկոլայ Զելինսկի
Nikolay Zelinsky 1938.jpg
Ծնվել էհունվարի 25 (փետրվարի 6), 1861
Տիրասպոլ, Խերսոնի նահանգ, Ռուսական կայսրություն[1]
Մահացել էհուլիսի 31, 1953(1953-07-31)[1] (92 տարեկանում)
Մոսկվա, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ[1]
ԳերեզմանՆովոդեվիչյան գերեզմանոց
ՔաղաքացիությունՌուսական կայսրություն
Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg ԽՍՀՄ
Խորհրդային Ռուսաստան
Մասնագիտությունքիմիկոս, համալսարանի պրոֆեսոր և գյուտարար
Հաստատություն(ներ)Մոսկվայի պետական համալսարան, Օդեսայի ազգային համալսարան և Մոսկվայի կայսերական համալսարան
Գործունեության ոլորտՕրգանական քիմիա, Նավթաքիմիական արդյունաբերություն և Կատալիզ
ԱնդամակցությունՌուսաստանի գիտությունների ակադեմիա և ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիա
Ալմա մատերՕդեսայի ազգային համալսարան, Գյոթինգենի համալսարան և Լայպցիգի համալսարան
ԿոչումԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս
Գիտական աստիճանդոկտորի աստիճան
Տիրապետում է լեզուներինռուսերեն
Եղել է գիտական ղեկավարԱնտոն Դորոշևսկի, Nikolaĭ Leonidovich Glinka? և Boris Aleksandrovich Kazanskiĭ?
Հայտնի աշակերտներԱնտոն Դորոշևսկի և Nikolaĭ Leonidovich Glinka?
ՊարգևներՍտալինյան մրցանակ Լենինի շքանշան Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան «Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալ և Մոսկվայի 800-րդ ամյակին նվիրված մեդալ
Nikolay Dimitrievich Zelinsky Վիքիպահեստում

Նիկոլայ Դմիտրիևիչ Զելինսկի (ռուս.՝ Николай Дмитриевич Зелинский (1861, հունվարի 25 (փետրվարի 6), Տիրասպոլ - 1953, հուլիսի 31, Մոսկվա), խորհրդային քիմիկոս-օրգանիկ։ ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1929), սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1945

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախնական կրթությունը ստացել է տեղի գավառային գիմնազիայում, ապա Օդեսայի գիմնազիան։ 1884 թ. ավարտել է Օդեսայի համալսարանի ֆիզիկամաթեմատիկական ֆակուլտետի բնագիտական բաժինը։ 1891 թվականին պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն և ապա աշխատանքի անցել Մոսկվայի համալսարանում[2]։ Հիմնականում զբաղվել է օրգանական կատալիզի, ածխաջրածինների և նավթի քիմիայի հարցերով։ Նավթի ծանր ածխաջրածինների կատալիտիկ ճեղքմամբ ստացել է նոր բենզիններ և արժեքավոր արոմատիկ ածխաջրածիններ, որոնք ներկերի, պայթուցիկ նյութերի, սինթետիկ կաուչուկի են սինթեզի համար ելանյութեր են։ Ստեղծել է ածխային հակագազը (1915 թ.)։ Զելինսկին արժանացել է պետական մրցանակի (1942, 1946, 1948 թթ.)։

Անձնական կյանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Առաջին կինը- Ռաիսա (մահվան թվականը 1906 թ.) - ամուսնացած են եղել 25 տարի։
  • Երկրորդ կինը - Եվգենիա Կուզմին Կարավաևա, դաշնակահար - ամուսնացած են եղել 25 տարի։
    • Աղջիկը՝ Ռաիսա Զելինսկի Պլատե (1910-2001 թթ.)։
  • Երրորդ կինը - Նինա Եվգենյովա Ժուկովսկի Բոգ[3], նկարչուհի - ամուսնացած են եղել 20 տարի։
    • Որդի՝ Անդրեյ
    • Որդի՝ Նիկոլայ[4].

Հիշատակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Հուշարձանը Էլեկտրոստալ քաղաքում։ Բացումը կատարվել է 2013 թ. հուլիսին, քիմիա-մեխանիկական գործարանի դիմացը[5].

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ընտիր երկեր - Հ. 1-2, Մ-Լ, 1941։
  • Երկերի ժողովածու - Հ. 1-4, Մ., 1954-1960։

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Академик Николай Дмитриевич Зелинский։ Девяностолетие со дня рождения. Сборник. — М., 1952.
  • Наметкин С. С. Президент Московского общества испытателей природы, академик Николай Дмитриевич Зелинский. К 80-летию со дня рождения. — Б. м., 1941.
  • Николай Дмитриевич Зелинский / АН СССР։ Материалы к биобиблиографии учёных СССР. Серия химических наук. Вып. 1. — М-Л., 1946.
  • Казанский Б. А., Несмеянов А. Н., Платэ А. Ф. Работы академика Н. Д. Зелинского и его школы в области химии углеводородов и органического катализа. / Ученые записки МГУ. Вып. 175. — М., 1956.
  • Фигуровский Н. А. Очерк возникновения и развития угольного противогаза Н. Д. Зелинского. М., 1952.
  • Платэ А. Ф. Николай Дмитриевич Зелинский // Люди русской науки։ Математика — Механика — Астрономия — Физика — Химия. — М., 1961.
  • История появления первого отечественного противогаза примечание к книге Де-Лазари А. Н. Химическое оружие на фронтах Мировой войны 1914—1918 гг. Краткий исторический очерк.

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 Зелинский Николай Дмитриевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1972. — Т. 9 : Евклид — Ибсен. — С. 455–456.
  2. «Պիոներ կանչ», 1961, թիվ 11։
  3. Евгений Нилов Зелинский // Жизнь замечательных людей М. — 1964.
  4. Тираспольчанин № 1
  5. Памятник Николаю Зелинскому открыт

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • A. N. Nesmeyanov, A. V. Tophiev, B. A. Kazansky and N. I. Shuikin (1953)։ «To the memory of academician Nikolai Dmitrievich Zelinsky»։ Russian Chemical Bulletin 2 (5): 683–690։ doi:10.1007/BF01178843 
  • S. F. Birch, Delaby R., Birch S. F. (1954)։ «Obituary notices: ... Nicholas Dimitrivich Zelinsky, 1861–1952»։ Journal of the Chemical Society 2 (5): 4059–4064։ doi:10.1039/JR9540004059 
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 681 CC-BY-SA-icon-80x15.png