Յոժեֆ Դուդաշ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Յոժեֆ Դուդաշ
հունգ.՝ József Dudás
Ծնվել է սեպտեմբերի 22, 1912({{padleft:1912|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:22|2|0}})
Ծննդավայր Տըրգու Մուրեշ, Mureș County, Ռումինիա
Մահացել է հունվարի 19, 1957({{padleft:1957|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:19|2|0}}) (44 տարեկանում)
Մահվան վայր Բուդապեշտ, Հունգարիա
Քաղաքացիություն Flag of Romania.svg Ռումինիա
Մասնագիտություն քաղաքական գործիչ
Աշխատանք քաղաքական գործիչ
Քաղաքական կուսակցություն Socialist Alliance Party և Independent Smallholders, Agrarian Workers and Civic Party
József Dudás Վիքիպահեստում
Դուդաշի մարտիկները Բուդապեշտի փողոցներում

Յոժեֆ Դուդաշ (հունգ.՝ József Dudás, 22 սեպտեմբերի, 1912, Տիրգու Մուրեշ, Հունգարական թագավորություն (ներկայում գտնվում է Ռումինիայում19 հունվարի, 1957, Բուդապեշտ), հունգարացի և ռումինացի արմատական քաղաքական գործիչ: 1956 թվականի Հունգարական հեղափոխության ժամանակ նրա ղեկավարած խումբը կազմակերպել է պետանվտանգության աշխատակիցների սպանություններ ու զանգվածային կոտորածներ[1]:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երիտասարդ տարիքում անդամակցել է այդ ժամանակ Ռումինիայի կազմում գտնվող Տրանսիլվանիայի ոչ օրինական կումունիստական կուսակցությանը: 1933 թվականին ձերբակալվել է ռումինական իշխանությունների կողմից և դատապարտվել ինը տարվա ազատազրկման: Երբ Վիեննայի երկրորդ արբիտրաժի արդյունքում Տրանսիլվանիան 1940 թվականին անցնում է Հունգարիայի տիրապետության տակ, Յոժեֆ Դուդաշն ազատվել է ու տեղափոխվել Բուդապեշտ: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում եղել է ընդհատակյա կոմունիստական շարժման կապավորը: Կոմունիստների հետ նրա կապի մասին հայտնի է դարձել Միկլոշ Հորթիի՝ հականացիստական տրամադրություններ ունեցող կողմնակիցներին, և Դուդաշն ընդգրկվել է Գեզա Լակատոշի պատվիրակության կազմում, որ Մոսկվայում բանակցություններ է վարել խաղաղության հաստատման համար: Դուդաշը եղել է նաև Հունգարիայի ազգային ապստամբության Ազատագրական կոմիտեի հիմնադիր անդամներից մեկը[2]:

1945 թվականի վերջում Յոժեֆ Դուդաշը դարձել է Մանր սեփականտերերի անկախ կուսակցության անդամ և ընտրվել է Բուդապեշտի ղեկավարության անդամ: Սակայն այն բանից հետո, երբ Հունգարիայի աշխատավորական կուսակցությունն իր ձեռքն է վերցրել երկրի իշխանությունը, Դուդաշը ձերբակալվել է և 1951 թվականին փոխանցվել Ռումինիայի իշխանությանը, որը ձերբակալել է նրան պատերազմի տարիներին սադրիչ գործողություններ իրականացնելու մեղադրանքով: Ազատ է արձակվել 1954 թվականին և վերադարձել է Հունգարիա: 1954-1956 թվականներին աշխատել է որպես սառնարանային տեխնիկայի մասնագետ:

1956 թվականի հոկտեմբերի 23-ին, երբ սկսել են բողոքի առաջին ցույցերը, որոնք հետագայում վերաճել է Հունգարական հեղափոխության, Յոժեֆ Դուդաշը եղել է այն հռետորների շարքում, ովքեր կոչ են արել տապալել կոմունիստական իշխանությունը: Նա կազմակերպել է մոտ 400 մարտիկներից բաղկացած խմբավորումներ, որոնք հարձակվել են Հունգարիայի պետական բանկի վրա[1]՝ հափշտակելով շուրջ մեկ միլիոն ֆորինտ: Այդ գումարը ծախսվել է նոր կողմնակիցների հավաքագրման վրա: Յոժեֆ Դուդաշը նաև գլխավորել է Բուդապեշտի Երկրորդ շրջանի Ազգային կոմիտեն, որ հանդես է եկել 25 կետից բաղկացած ծրագրով՝ պահանջելով Հունգարիայում ներմուծել իսկապես բազմակուսակցական համակարգ և ապահովել քաղաքական չեզոքություն: Յոժեֆ Դուդաշն սկսել է հրատարակել «Հունգարական անկախություն» (հունգ.՝ Magyar Függetlenség) թերթը, որի առաջի խորագրերից մեկը հետևյալն էր. «Մենք չենք ճանաչում ներկայիս իշխանությունը» (վարչապետ Իմրե Նադին): Թերթը տպագրվել է Հունգարիայի աշխատավորական կուսակցության գլխավոր օրգանի՝ «Ազատ ժողովուրդ» (Szabad Nép) թերթի կենտրոնական տպագրատանը, որը գրավվել էր Դուդաշի մարտիկների կողմից:

Dudás József és Szabó János sírja.jpg

Շուտով Յոժեֆ Դուդաշը հեղափոխականների շրջանում ձեռք է բերել բացասական հեղինակություն, քանի որ սկսել է բանակցել խորհրդային զորքերի հետ՝ պնդելով, որ իրեն ճանաչեն Հունգարիայի ղեկավար Իմրե Նադի փոխարեն[2]: Նրա խումբը նա իրականացրել է հունգարակա պետանվտանգության աշխատակիցների մասսայական սպանություններ առանց դատավարության: Հաճախ պետանվտանգության աշխատակիցների՝ Դուդաշին չենթարկվող հեղափոխականների կողմից ձերբակալվելը եղել է Դուդաշի կողմնակիցներից նրանց պաշտպանելու միակ միջոցը:

Յոժեֆ Դուդաշը շարունակել է հրատարակել իր թերթը՝ նրա էջերում քննադատելով Իմրե Նադին, մինչև իր իսկ մարտիկների կողմից իշխանությունից հեռացվելը նոյեմբերի 3-ին: Նույն օրը նա հանձնվում է կառավարական զորքերին: Նոյեմբերի 4-ին նա վիրավորվել է և տեղափոխվել հիվանդանոց:

1956 թվականի նոյեմբերի 21-ին Յոժեֆ Դուդաշը Հունգարիայի խորհրդարանի տարածքում ձերբակալվել է խորհրդային զորքերի կողմից: Նրան մեղադրել են հակախորհրդային դավադրության կազմակերպման մեջ ու դատապարտել են մահվան 1957 թվականի հունվարի 14-ին: Մահապատիժն ի կատար է ածվել 1957 թվականի հունվարի 19-ին:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]