Մոզդոկ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Քաղաք
Մոզդոկ
Моздок
Դրոշ Զինանշան
Flag of Mozdok (North Ossetia).png Coat of Arms of Mozdok (North Ossetia).png

Location Mozdok RSO-A.png
Կոորդինատներ: 43°45′0″ հս․ լ. 44°39′0″ ավ. ե. / 43.75000° հս․. լ. 44.65000° ավ. ե. / 43.75000; 44.65000
ԵրկիրՌուսաստան Ռուսաստան
ՀանրապետությունՀյուսիսային Օսիայի Հանրապետություն - Ալանիա
ՇրջանՄոզդոկի շրջան
ՔաղաքապետՍերգեյ Ջանջակով
Հիմնադրված է1763 թ.
Տվյալ կարգավիճակում1785 թվականից
Մակերես17 կմ²
ԲԾՄ131 մետր
Պաշտոնական լեզուՕսերեն, Ռուսերեն
Բնակչություն 39․232 մարդ (2013)
Ազգային կազմՌուսներ, Օսեր, Հայեր
Կրոնական կազմՈւղղափառներ, ՀԱԵ, Մուսուլմաններ
Ժամային գոտիUTC+4
Հեռախոսային կոդ(+7) 86736
Փոստային ինդեքսներ363750
Պաշտոնական կայքrso-a.ru/vlast/mozdok/
##Մոզդոկ (Ռուսաստան)
Red pog.png

Մոզդոկ (օսերեն՝ Мæздæг ; ռուս.՝ Моздок), քաղաք Ռուսաստանի Դաշնությունում, Հյուսիսային Օսիայի Հանրապետություն - Ալանիայի Մոզդոկի շրջանի վարչական կենտրոն։

Քաղաքը գտնվում է Թերեք գետի ափին՝ Վլադիկավկազից 92 կմ հեռավորության վրա։ Բնակչությունը՝ 39 232 մարդ (2010), ազգային կազմը՝ ռուսներ  - 62,73 %, օսեր  - 7,66 %, հայեր  - 6,1 %, կումիկներ  - 4,55 %, չեչեններ  - 4,2 %, կաբարդացիներ  - 3,16 %, կորեացիներ  - 2,39 %[1]։

Արդյունաբերություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • մսի կոմբինատ
  • հացի գործարան
  • փորձարարական մեխանիկական գործարան
  • կարի ֆաբրիկա

Հայտնի մարդիկ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Անատոլի Լենսկի (1938 - 1998)  - սովետական և ռուսական լրագրող
  • Վլադիմիր Գաբուլով (1983)  - ռուս ֆուտբոլիստ, Մախաչկալայի «Անժի» թիմի և Ռուսաստանի ազգային հավաքականի դարպասապահ
  • Էրիկ Կորչագին (1979)  - ֆուտբոլիստ
  • Դենիս Պետրով (1984)  - ռուս երգիչ, «Չելսի» փոփ-խմբի անդամ
  • Յուրի Անդրոպով (1914 - 1984)  - խորհրդային քաղաքական և պետական գործիչ, ԽՄԿԿ ԿԿ Գլխավոր քարտուղար (1982 - 1984), ԽՍՀՄ Պետական անվտանգության կոմիտեի նախագահ (1967 - 1982)
  • Անատոլի Բարանով (1928 - 1988)  - սովետական գրող, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1988)
  • Եպիսկոպոս Գայոզ և Պ. Գենցաուրով - XVIII դարի վերջում կազմել են օսական այբուբենը
  • Գրիգորի Մեդնիկյան (1891 - 1974)  - բժշկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր
  • Վիկտոր Գոկինաև (1937)  - Ռուսաստանի ռազմական նավատորմի փոխ-ծովակալ

Հայերը Մոզդոկում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մոզդոկի հիմնադրումից հետո, Եկատերինա II կայսրուհու հրամանով, այստեղ են տեղափոխվել 2 հազարից ավելի հայեր (հիմնականում Ղզլարից), որոնք և դարձել են քաղաքի հիմնական բնակիչները: Հայկական թաղամասը եղել է ամենամեծը: 1778-ին կառուցվել է առաջին հայկական եկեղեցին, 1849-ին բացվել է հայկական ծխական դպրոց: Մոզդոկահայերին թույլատրվել է ունենալ դատարան, որն առաջնորդվել է Աստրախանի հայոց դատաստանագրքով: Տրվել են նաև առևտրական արտոնություններ: Հայերը զբաղվել են արհեստներով (աչքի են ընկել պղնձագործները, արծաթագործները, կոշկակարները, դերձակները), այգեգործությամբ: Մոզդոկում հայերը եղել են մետաքսի հիմնական արտադրողները, տիրել են մոմաձուլական գործարանների մեծ մասին, կարևոր դեր են խաղացել ամբողջ նախակովկասի տնտեսական զարգացման մեջ: 19-րդ դարի 1-ին կեսին ցարական կառավարությունը սահմանափակել է հայերի իրավունքները (ինչպես Ռուսաստանի բոլոր հայկական գաղութներում), վերացրել դատարանը: 1794-ին Մոզդոկում կային հայկական 2 եկեղեցի, քաղաքային ուսումնարան, նաև մշակութային և հասարակական կազմակերպություններ: 19-րդ դարի վերջին Մոզդոկում բնակվել է 4 հազար հայ:

Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Մոզդոկի ազատագրմանը (1943-ին) մասնակցել է 409-րդ հայկական դիվիզիան:

1980-ական թվականների վերջից Մոզդոկի հայ համայնքը համալրվել է Ադրբեջանից եկած փախստականներով: 2003 թվականի տվյալներով Մոզդոկում բնակվում է շուրջ 5 հազար հայ: Զգալի թվով հայեր են բնակվում նաև Մոզդոկի շրջանի Մալգոբեկ, Վեսելովսկ, Տրոիցկ, Կիզլար գյուղերում[2]:

1804 թվականին Մոզդոկում բնակվում էին 1411 հայեր և 811 վրացիներ, ինչը կազմում էր ողջ քաղաքի բնակչության 63 %-ը։ Ներկայումս հայերը քանակությամբ երրորդ ազգությունն են, որոնց բաժինը կազմում է 6,1 %։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. [http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/mozdok02.html Этнокавказ. Национальный состав Моздокского района по данным переписи 2002(ռուս.)
  2. Հայ սփյուռք հանրագիտարան, Ե., 2003, էջ 467-468: