Օսերեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Infoboxforlang.png
Օսերեն
Ирон æвзаг/Дигорон æвзаг[1] կամ Ирон æвзаг[2]
Oseta kartvela skribo.jpg
Օսերենով գրված գրքի մեկ թերթիկ, 1940 թ.
Տեսակ լեզու
Ենթադաս արևելաիրանական լեզուներ
Երկրներ Ռուսաստան Ռուսաստան
Հարավային Օսիա Հարավային Օսիա
Վրաստան Վրաստան
Թուրքիա Թուրքիա
Շրջաններ Հյուսիսային Օսիա, Հարավային Օսիա
Պաշտոնական կարգավիճակ Հյուսիսային Օսիա Հյուսիսային Օսիա
Խոսողների քանակ 500 000 մարդ
Լեզվակիրների թիվը 530 000
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի լեզվի կարգավիճակ 2 vulnerable[3]
Դասակարգում
Հնդեվրոպական ընտանիք
Հնդիրանական ճյուղ
Իրանական խումբ
Արևելաիրանական ենթախումբ
Գրերի համակարգ կիրիլիցա
IETF os
ԳՕՍՏ 7.75–97 օսթ 524
ISO 639-1 os
ISO 639-2 oss
ISO 639-3 oss
Կովկասի էթնիկ լեզուներ
Ossetian language Վիքիպահեստում

Օսերենը (օսերեն՝ ирон æвзаг կամ Иронау, պարսկ.՝ اوسِتی) պատկանում է հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի հնդարիական ճյուղի իրանական ենթաճյուղի հյուսիսարևելյան խմբին։ Օսերենը Հյուսիսային Օսիայի և Հարավային Օսիայի Ինքնավար Մարզի հիմնական բնակչության՝ օսերի լեզուն է։ Ներկայումս օսերենով խոսում է մոտ 500,000 մարդ։ Օսերենը բաժանվում է երկու հիմնական բարբառների՝ իրոնական և դիգորյան։ Օսերի մեծ մասը խոսում է իրոնական բարբառով։ Այն ընկած է գրական օսերենի հիմքում, որի զարգացման գործում մեծ դեր է խաղացել օս բանաստեղծ և հասարակական գործիչ Կոստա Խեթագուրովի ստեղծագործությունը։

Օսական այբուբեն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օսական լեզվով գրերը գոյություն ունեն 18-րդ դարի վերջից։ Նախապես օսական գիրը ստեղծվեց միսիոներական նպատակներով (օսերի շրջանում քրիստոնեության տարածման), և նրա հիմքում ընկան եկեղեցա-սլավոնական տառերը։ Միայն հետագայում օսական այբուբենի հիմքում ընկան ռուսական քաղաքացիական տառերը։ 1923-1938 թթ. Օսիայում օգտվում էին լատինական հիմք ունեցող այբուբենից։ 1938 թ. Հյուսիսային Օսիայում լատինական հիմքով այբուբենը փոխարինվեց ռուսական հիմքով այբուբենով, որը գործածվում է ցայսօր։ Ռուսերենում բացակայող օսական հնչյունների համար օգտագործվում է տառերի համակցումը։ 1939 թ. Հարավային Օսիայում լատինական հիմքով օսական այբուբենը փոխարինվեց վրացական հիմք ունեցող այբուբենով (մխեդրուլի)։ Հարավային Օսիայում գործածվում է նաև ռուսական հիմքով այբուբենը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Fridrik Thordarson։ «Ossetic Language. History and description»։ Encyclopædia Iranica։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2014-10-24-ին։ Վերցված է 2014-10-24 
  2. В. И. Абаев. Русско-осетинский словарь. Изд. 2-е испр. и доп. Под ред. М. И. Исаева. — М.: «Сов. Энциклопедия», 1970. — С. 577.
  3. Atlas of the World's Languages in Danger

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]