Օսերեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Infoboxforlang.png
Օսերեն
Ирон æвзаг/Дигорон æвзаг[1] կամ Ирон æвзаг[2]
Oseta kartvela skribo.jpg
Օսերենով գրված գրքի մեկ թերթիկ, 1940թ.
Երկրներ Ռուսաստան Ռուսաստան
Հարավային Օսիայի Հանրապետություն Հարավային Օսիա
Վրաստան Վրաստան
Թուրքիա Թուրքիա
Շրջաններ Հյուսիսային Օսիա, Հարավային Օսիա
Պաշտոնական կարգավիճակ Հյուսիսային Օսիա Հյուսիսային Օսիա
Լեզվակիրների ընդհանուր թիվը 530 000
Դասակարգում
Կատեգորիա Եվրասիայի լեզուներ
:Հնդեվրոպական ընտանիք
Հնդիրանական ճյուղ
Իրանական խումբ
Արևելաիրանական ենթախումբ
Գրերի համակարգ կիրիլիցա
Լեզվի կոդեր
ԳՕՍՏ 7.75–97 օսթ 524
ISO 639-1 os
ISO 639-2 oss
ISO/DIS 639-3 oss
Քարտեզ
Կովկասի էթնիկ լեզուներ
Կովկասի էթնիկ լեզուներ

Օսերենը (օսերեն՝ ирон æвзаг կամ Иронау, պարսկ.՝ اوسِتی) պատկանում է հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի հնդարիական ճյուղի իրանական ենթաճյուղի հյուսիս-արևելյան խմբին։ Օսերենը Հյուսիսային Օսիայի և Հարավային Օսիայի Ինքնավար Մարզի հիմնական բնակչության՝ օսերի լեզուն է։ Ներկայումս օսերենով խոսում է մոտ 500,000 մարդ։ Օսերենը բաժանվում է երկու հիմնական բարբառների՝ իրոնական և դիգորյան։ Օսերի մեծ մասը խոսում է իրոնական բարբառով։ Այն ընկած է գրական օսերենի հիմքում, որի զարգացման գործում մեծ դեր է խաղացել օս բանաստեղծ և հասարակական գործիչ Կոստա Խեթագուրովի ստեղծագործությունը։

Օսական այբուբեն[խմբագրել]

Օսական լեզվով գրերը գոյություն ունեն 18-րդ դարի վերջից։ Նախապես օսական գիրը ստեղծվեց միսիոներական նպատակներով (օսերի շրջանում քրիստոնեության տարածման), և նրա հիմքում ընկան եկեղեցա-սլավոնական տառերը։ Միայն հետագայում օսական այբուբենի հիմքում ընկան ռուսական քաղաքացիական տառերը։ 1923-1938 թթ. Օսիայում օգտվում էին լատինական հիմք ունեցող այբուբենից։ 1938 թ. Հյուսիսային Օսիայում լատինական հիմքով այբուբենը փոխարինվեց ռուսական հիմքով այբուբենով, որը գործածվում է ցայսօր։ Ռուսերենում բացակայող օսական հնչյունների համար օգտագործվում է տառերի համակցումը։ 1939 թ. Հարավային Օսիայում լատինական հիմքով օսական այբուբենը փոխարինվեց վրացական հիմք ունեցող այբուբենով (մխեդրուլի)։ Հարավային Օսիայում գործածվում է նաև ռուսական հիմքով այբուբենը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Fridrik Thordarson։ «Ossetic Language. History and description»։ Encyclopædia Iranica։ Արխիվացված օրիգինալից 2014-10-24-ին։ http://www.webcitation.org/6TZQKdFx6։ Վերցված է 2014-10-24։ 
  2. В. И. Абаев. Русско-осетинский словарь. Изд. 2-е испр. и доп. Под ред. М. И. Исаева. — М.: «Сов. Энциклопедия», 1970. — С. 577.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]