Օսերեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Infoboxforlang.png
Օսերեն
Ирон æвзаг/Дигорон æвзаг[1] կամ Ирон æвзаг[2]
Oseta kartvela skribo.jpg
Օսերենով գրված գրքի մեկ թերթիկ, 1940 թ.
Տեսակ լեզու
Ենթադաս Eastern Iranian languages
Երկրներ Ռուսաստան Ռուսաստան
Հարավային Օսիայի Հանրապետություն Հարավային Օսիա
Վրաստան Վրաստան
Թուրքիա Թուրքիա
Շրջաններ Հյուսիսային Օսիա, Հարավային Օսիա
Պաշտոնական կարգավիճակ Հյուսիսային Օսիա Հյուսիսային Օսիա
Խոսողների քանակ 500 000
Լեզվակիրների ընդհանուր թիվը 530 000
Դասակարգում
Հնդեվրոպական ընտանիք
Հնդիրանական ճյուղ
Իրանական խումբ
Արևելաիրանական ենթախումբ
Գրերի համակարգ կիրիլիցա
IETF os
ԳՕՍՏ 7.75–97 օսթ 524
ISO 639-1 os
ISO 639-2 oss
ISO 639-3 oss

Caucasus-ethnic en.svg
Կովկասի էթնիկ լեզուներ
Ossetian language Վիքիպահեստում

Օսերենը (օսերեն՝ ирон æвзаг կամ Иронау, պարսկ.՝ اوسِتی) պատկանում է հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի հնդարիական ճյուղի իրանական ենթաճյուղի հյուսիս-արևելյան խմբին։ Օսերենը Հյուսիսային Օսիայի և Հարավային Օսիայի Ինքնավար Մարզի հիմնական բնակչության՝ օսերի լեզուն է։ Ներկայումս օսերենով խոսում է մոտ 500,000 մարդ։ Օսերենը բաժանվում է երկու հիմնական բարբառների՝ իրոնական և դիգորյան։ Օսերի մեծ մասը խոսում է իրոնական բարբառով։ Այն ընկած է գրական օսերենի հիմքում, որի զարգացման գործում մեծ դեր է խաղացել օս բանաստեղծ և հասարակական գործիչ Կոստա Խեթագուրովի ստեղծագործությունը։

Օսական այբուբեն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օսական լեզվով գրերը գոյություն ունեն 18-րդ դարի վերջից։ Նախապես օսական գիրը ստեղծվեց միսիոներական նպատակներով (օսերի շրջանում քրիստոնեության տարածման), և նրա հիմքում ընկան եկեղեցա-սլավոնական տառերը։ Միայն հետագայում օսական այբուբենի հիմքում ընկան ռուսական քաղաքացիական տառերը։ 1923-1938 թթ. Օսիայում օգտվում էին լատինական հիմք ունեցող այբուբենից։ 1938 թ. Հյուսիսային Օսիայում լատինական հիմքով այբուբենը փոխարինվեց ռուսական հիմքով այբուբենով, որը գործածվում է ցայսօր։ Ռուսերենում բացակայող օսական հնչյունների համար օգտագործվում է տառերի համակցումը։ 1939 թ. Հարավային Օսիայում լատինական հիմքով օսական այբուբենը փոխարինվեց վրացական հիմք ունեցող այբուբենով (մխեդրուլի)։ Հարավային Օսիայում գործածվում է նաև ռուսական հիմքով այբուբենը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Fridrik Thordarson։ «Ossetic Language. History and description»։ Encyclopædia Iranica։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2014-10-24-ին։ Վերցված է 2014-10-24 
  2. В. И. Абаев. Русско-осетинский словарь. Изд. 2-е испр. и доп. Под ред. М. И. Исаева. — М.: «Сов. Энциклопедия», 1970. — С. 577.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]