Միխայիլ Պետերսոն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Միխայիլ Պետերսոն
Петерсон, Михаил Николаевич.jpg
Ծնվել էսեպտեմբերի 22 (հոկտեմբերի 4), 1885
ԾննդավայրՎադինսկ, Պենզայի գուբերնիա, Ռուսական կայսրություն
Մահացել էնոյեմբերի 22, 1962(1962-11-22)[1] (77 տարեկանում)
Մահվան վայրՄոսկվա, ԽՍՀՄ[1]
ՔաղաքացիությունՌուսական կայսրություն
Խորհրդային Ռուսաստան
Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg ԽՍՀՄ
ԿրթությունՄոսկվայի պետական համալսարան և Մոսկվայի համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետ
Գիտական աստիճանբանասիրական գիտությունների դոկտոր
Մասնագիտությունլեզվաբան
ԱշխատավայրՄոսկվայի պետական համալսարան, Մոսկվայի կայսերական համալսարան, ՌԱԱ Ռուսաց լեզվի ինստիտուտ և Faculty of Social Sciences of Moscow State University?

Միխայիլ Պետերսոն, (ռուս.՝ Михаи́л Никола́евич Петерсо́н, սեպտեմբերի 22 (հոկտեմբերի 4), 1885, Վադինսկ, Պենզայի գուբերնիա, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 22, 1962(1962-11-22)[1], Մոսկվա, ԽՍՀՄ[1]), ռուս լեզվաբան, պրոֆեսոր, Մոսկվայի լեզվաբանական դպրոցի հիմնադիր։ Ունի աշխատություններ հնդեվրոպական լեզուներով, հայերեն, ֆրանսերեն, լիտվերեն, ռուսաց լեզվի շարահյուսության և դասավանդման մեթոդիկայի վերաբերյալ, վարել է արդյունավետ մանկավարժական գործունեություն։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայրը՝ Նիկոլայ Պավլովի Պետերսոնը (1844—1919), երիտասարդ տարիներին որպես ուսուցիչ է աշխատել Յասնայա Պոլյանայում, անձամբ ճանաչել է Լև Տոլստոյին և Ֆեոդոր Դոստոևսկուն, եղել է հայտնի փիլիսոփա Նիկոլայ Ֆյոդորովի երկրպագուն և նրա աշխատությունների հրատարակիչը, մայրը Օգարյովների ընտանիքից էր։ Սովորել է Աշխաբադի և Վեռնի գիմնազիաներում, որտեղ նրա հայրը աշխատել էր որպես դատավոր։ 1913 թվականին ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետը, մասնագիտացել է համեմատական լեզվաբանության և հնդեվրոպաբանության մեջ՝ Վիկտոր Պորժեզինսկու ղեկավարությամբ։ Աշխատել է սանսկրիտի և պատմահամեմատական լեզվաբանության ամբիոնում։ Մոսկվայի պետական համալսարանում և Մոսկվայի այլ համալսարաններում դասավանդել է հնդեվրոպական լեզուների համեմատական քերականություն, սանսկրիտ, լիտվերեն, ռուսաց լեզվի շարահյուսություն և այլն, 1916 թվականից դոցենտ է, իսկ 1925 թվականից՝ պրոֆեսոր։ 1918-1923 թվականներից Մոսկվայի լեզվաբանական կազմակերպության քարտուղարն է։ Լեզուների դասավանդման ժամանակ օգտագործել է ինքնատիպ մեթոդիկա՝ ուսուցումն սկսելով ոչ թե վարժություններով, այլ միանգամից ընթերցանությամբ և անծանոթ տեքստի վերլուծությամբ։ Առաջին իսկ պարապմունքների ժամանակ Պետերսոնն անց էր կացնում մեկ արտահայտության մի քանի բառերի բազմակողմանի վերլուծություն։ Աստճանաբար տեմպն արագանում էր, լեզվական տեղեկատվության ծավալը մեծանում էր, և շուտով ուսանողներն ինքնուրույն կարողանում էին վերլուծել բարդ տեքստեր։ 1925 և 1931 թվականներին գործուղումների է մեկնել արտասահման։ 1920֊ական թվականների վերջում նրան քննադատում էին և անվանում «կեղծ գիտության ներկայացուցիչ»։ 1931 թվականին դուրս է գալիս Մոսկվայի պետհամալսարանի լեզվաբանության ամբիոնից և աշխատում Մոսկվայի պետական մանկավարժական ինստիտուտում և Գիտահետազոտական ինստիտուտի տարրական դպրոցում, իսկ 1938 թվականից՝ Մոսկվայի փիլիսոփայության, գրականության և պատմության ինստիտուտում։ 1941 թվականից, Մոսկվայի պետական համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետի բացման օրվանից այնտեղ դասավանդում է լեզվաբանություն, հունարեն, լիտվերեն և սանսկրիտ։ 1940֊ական թվականներին աշխատել է նաև ԽՍՀՄ Գիտությունների ակադեմիայի ռուսաց լեզվի ինստիտուտում։ 1940֊ականների վերջին ստիպված թողել է դասավանդումը։ Միայն 1950 թվականից հետո վերադարձել է աշխատանքի Մոսկվայի պետհամալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետում և , չնայած քննադատություններին, հասցրել է ուսանողներին փոխանցել լեզվաբանական դպրոցի ժառանգությունը և բարձր մասնագիտական և էթիկայի նորմեր։ 1952 թվականին ծանր հիվանդացել է և թողել դասավանդումը։

Ներդրումը գիտության մեջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իր բազմակողմանի մանկավարժական գործունեությանը զուգահեռ Պետերսոնը իր ներդրումն է ունեցել լիտվերենի քերականության ասպարեզում։ Նրա նշանակալից աշխատանքներից է ռուսերենի շարահյուսության մասին ակնարկը, որտեղ նա փորձ է արել Ֆորտունատովի քերականության թեորիան հասցնել շարահյուսական մակարդակի՝ շարահյուսության ուսումնասիրման ժամանակ առաջիններից մեկն էր, որ օգտագործեց վիճակագրական մեթոդներ։ Սակայն լեզվի քանակական և տարբեր երևույթների ու միավորների փոխհարաբերությունները հետաքրքրում էր գիտնականին ոչ թե ինքնին, այլ որպես միջոց, որի օգնությամբ կարելի է առանձնացնել լեզվի կենդանի, զարգացող տարրերը հին, անկենդան տարրերից։ Պետերսոնը հայտնի է նաև որպես մեթոդիստ, հեղինակ է ֆրանսերենի և ռուսերենի դասավանդման մասին աշխատանքների, ռուսերենի ուղղագրության և այլ խնդիրների։ Գրել է ուղղագրական բառարան, որի մեջ կա մոտ 50000 բառ։

Հիմնական աշխատությունները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Очерк синтаксиса русского языка. М.; Пг., 1923. (ռուս.)
  • Русский язык: Пособие для преподавателей. М.; Л., 1925. (ռուս.)
  • Лекции по современному русскому литературному языку: Пособие для студентов педагогических институтов. М., 1941. (ռուս.)
  • Современный французский язык. М., 1947 (в соавторстве с К. А. Ганшиной). (ռուս.)
  • Введение в языкознание. М., 1952. (ռուս.)
  • Система русского правописания. М., 1955. (ռուս.)
  • Очерк литовского языка. М., 1955. (ռուս.)

Գրականություն նրա մասին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Кузнецов П. С. Памяти М. Н. Петерсона // Вестник МГУ. Серия VII, филология, журналистика. 1963, № 3. — С. 91—94. (ռուս.)
  • Кочергина В. А. Профессор Михаил Николаевич Петерсон. — М., 1999. (ռուս.)
  • Кочергина В. А. Михаил Николаевич Петерсон // Научные доклады высшей школы: Филологические науки, 1970, 6. (ռուս.)
  • Кочергина В. А. Профессор Московского университета М. Н. Петерсон (1885—1962 г.) // Вопросы сравнительно-исторического изучения индоевропейских языков. Сборник памяти профессора М. Н. Петерсона. М., 1997. — ISBN 5-89209-149-X. — С. 8—13. (ռուս.)
  • Винокур Т. Г. Взгляды М. Н. Петерсона на социальную природу языка в современном освещении // Там же. — С. 14—23. (ռուս.)
  • Нецецкая И. Г. Литуанистическое наследие М. Н. Петерсона // Там же. — С.24—35. (ռուս.)
  • Рапова Г. И. Учение М. Н. Петерсона о частях речи в его отношении к предшествующей грамматической традиции // Там же. — С.36—45. (ռուս.)
  • Боровская М. Г. М. Н. Петерсон и преподавание иностранных языков // Там же. — С.46—53. (ռուս.)
  • Алпатов В. М.  Москва лингвистическая / Научный совет Российской Академии наук по изучению и охране культурного и природного наследия. — М.: Изд-во Института иностранных языков, 2001. — 104 с. — (Природное и культурное наследие Москвы). — ISBN 5-88966-028-4. — С. 25—29. (ռուս.)

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Петерсон Михаил Николаевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

Աղբյուրը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]