Միացյալ Թագավորության տնտեսություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Միացյալ Թագավորության տնտեսությունը խիստ զարգացած սոցիալական շուկա է[1][2] և շուկային ուղղվածություն ունեցող տնտեսություն է[3][4]։ Այն աշխարհում վեցերորդ խոշորագույն ազգային տնտեսությունն է, որը չափվում է անվանական համախառն ներքին արդյունքի (ՀՆԱ) հաշվով, իններորդը ՝ խոշորագույն գնողունակության պարիտետով, իսկ մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ի քսաներկուերորդ ամենամեծը ՝ կազմելով համաշխարհային ՀՆԱ-ի 3,3% -ը[5]։ == 2016թ․ Միացյալ Թագավորությունը տասներորդ արտահանողը և հինգերորդ խոշորագույն ներմուծողն էր աշխարհում։ Միացյալ Թագավորությունը ունի ամենամասշտաբային տնտեսությունը և այն կազմված է Անգլիայից, Շոտլանդիայից, Ուելսից և Հյուսիսային Իռլանդիայից։ Իր ներմուծման և արտահանման 52% -ով Եվրամիությունը՝ ներառյալ իր 27 անդամ պետությունները, մնում է 2020 թ.-ին Մեծ Բրիտանիայի նշանավոր առևտրային գործընկերը:

Ծառայությունների ոլորտը գերակշռում է ՝ նպաստելով ՀՆԱ-ի շուրջ 80% -ին[6], հատկապես կարևոր է ֆինանսական ծառայությունների արդյունաբերությունը, և Լոնդոնը երկրորդ խոշոր ֆինանսական կենտրոնն է աշխարհում[7]։ Բրիտանիայի ավիացիոն տիեզերական արդյունաբերությունը երկրորդ խոշորագույն ազգային օդատիեզերական արդյունաբերությունն է [8]։ Իր դեղագործական արդյունաբերությունը ՝ աշխարհում տասներորդ խոշորը[9], մեծ դեր է խաղում տնտեսության մեջ։ Աշխարհի 500 խոշորագույն ընկերություններից 26-ը կենտրոնացած են Մեծ Բրիտանիայում[10]։ Լոնդոնի տնտեսության չափը այն դարձնում է Եվրոպայում ՀՆԱ-ի ամենամեծ քաղաքը:

18-րդ դարում Մեծ Բրիտանիան առաջին երկիրն էր, որը զբաղվում էր արդյունաբերությամբ [11][12][13], և 19-րդ դարի ընթացքում այն գերակշռող դեր ունեցավ համաշխարհային տնտեսության մեջ[14], 1870թ-ին կազմելով աշխարհի ՀՆԱ-ի 9.1% -ը [15]։ Երկրորդ արդյունաբերական հեղափոխությունը նույնպես արագորեն տեղի ունեցավ Միացյալ նահանգներում և գերմանական կայսրությունում, որը մեծ տնտեսական մարտահրավեր էր Բրիտանիայի համար։ Առաջին աշխարհամարտի և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի դեմ պայքարի ծախսերը ավելի թուլացրին Մեծ Բրիտանիայի հարաբերական դիրքը: 21-րդ դարում Մեծ Բրիտանիան վերականգնում է ամբողջ աշխարհում ուժի և ազդեցության նախագծման ունակությունը[16][17][18][19][20]։

Անգլիայի Բանկը Մեծ Բրիտանիայի կենտրոնական բանկն է, և 1997 թվականից նրա դրամավարկային քաղաքականության հանձնաժողովը պատասխանատու է տոկոսադրույքների, քանակական թեթևացման և առաջխաղացման համար:

Մեծ Բրիտանիայի արժույթը ֆունտ ստեռլինգն է, որը Միացյալ Նահանգների դոլարից, եվրոյից և ճապոնական իենից հետո աշխարհում չորրորդ ամենամեծ պահուստային արժույթն է, և այն նաև հանդիսանում է աշխարհի 10 ամենաթանկ արժույթներից մեկը:

Մեծ Բրիտանիան հանդիսանում էԱրժույթի միջազգային հիմնադրամի, Եվրոպայում անվտանգության և համագործակցության կազմակերպության, ՆԱՏՕ-ի, ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի, Համաշխարհային բանկի, Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության, Ասիայի ենթակառուցվածքների անդամ:

Պատմությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1945-ից 1979[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո աշխատանքային նոր կառավարությունը ամբողջովին ազգայնացրեց Անգլիայի Բանկը, քաղաքացիական ավիացիան, հեռախոսային ցանցերը, երկաթուղիները, գազը, էլեկտրականությունը և ածուխի, երկաթի և պողպատե արդյունաբերությունները ՝ ազդելով 2.3 միլիոն աշխատողների վրա[21]։ Հետպատերազմյան շրջանում՝ 1950-1960-ականներին բարգավաճման արագ աճ գրանցվեց, ընդ որում գործազրկությունը ցածր էր և չէր գերազանցում 3.5% -ը մինչև 1970-ականների սկիզբը[22] ։ 1960-ից 1973 թվականների ընթացքում աճի տարեկան տեմպը միջին հաշվով կազմեում էր 2,9%, չնայած որ այդ ցուցանիշը զիջում էր եվրոպական այնպիսի երկրների, ինչպիսիք են Ֆրանսիան, Արևմտյան Գերմանիան և Իտալիան[23]։

Դադարեցվեց գործազրկությունը հանքարդյունաբերության, ծանր արդյունաբերության և արտադրության ոլորտում, ինչը հանգեցրեց բարձր վարձատրվող աշխատավոր դասակարգի աշխատատեղերի կորստին[24]։ Մեծ Բրիտանիայի մասնաբաժինը արտադրական արտադրանքի մեջ 9.5% էր, իսկ արդյունաբերական հեղափոխությունից հետո հասավ 22.9%-ի 1870-ական թվականներին։ Սակայն այն հասավ ճգնաժամային կետի 1970-ականներին, համաշխարհային էներգետիկ ճգնաժամի և բարձր գնաճի ֆոնի վրա ։

Աշխատուժի բաշխումը Մեծ Բրիտանիայում 1841–1911 թվականներից, իսկ Անգլիայում և Ուելսում ՝ 1921–2011 թվականներից

1976 թ.-ին Մեծ Բրիտանիան ստիպված էր դիմել Արժույթի միջազգային հիմնադրամից $ 2,3 միլիարդ ֆունտ վարկ ստանալու համար:

1979 ից 1997[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1980-ականների ընթացքում մասնավորեցվեցին բազմաթիվ պետական ձեռնարկություններ և կոմունալ ծառայություններ, տեղի ունեցավ հարկերի կրճատում, արհմիությունների բարեփոխումներ և կարգավորվոցին ապօրինի շուկաները: Սկզբում ՀՆԱ-ն ընկավ 5,9% -ով[25], բայց աճը հետագայում հասավ 5% տարեկան տեմպի ՝ իր գագաթնակետին ՝ 1988 թ-ին, ունենալով Եվրոպայի ցանկացած երկրի ամենաբարձր ցուցանիշներից մեկը[26][27]։

Գործազրկության մակարդակը Միացյալ Թագավորությունում 1881 թվականից մինչև 2017 թվականը: 1980-ականներին գործազրկությունը հասավ այն մակարդակներին, որ Մեծ Բրիտանիայում չէր եղել 1930-ականների Մեծ անկումից ի վեր:

Տետչերի տնտեսության արդիականացումը հեռու չէր վտանգներից. նրա ճակատամարտը գնաճի հետ, որը 1980-ին բարձրացել էր 21.9% -ի, հանգեցրեց գործազրկության էական աճի ՝ 1979 թ.-ին 5.3% -ից մինչև 10.4% 1982 թվականի սկզբին, հասնելով գրեթե 11,9% -ի 1984 թ.-ին։ Գործազրկության աճը հիմնականում կապված էր կառավարության տնտեսական քաղաքականության հետ։ Անգլիայում և Ուելսում արտադրությունը նվազեց աշխատատեղերի շուրջ 38% -ից 1961 թ.-ին ՝ հասնելով շուրջ 22%-ի, 1981 թ-ին[28]։ 1990-ի վերջին Մեծ Բրիտանիայի տնտեսությունը ենթարկվեց ևս մեկ համաշխարհային անկման, այն ընկավ ընդհանուր 6% -ով [29]։

Չնայած երկու անկումներին ՝ աշխատավարձերը աճում էին հետևողականորեն տարեկան 2% -ով ՝ իրական առումով 1980 թվականից մինչև 1997 թվականը և շարունակեցին աճել մինչև 2008 թվականը[30]։

1997 ից 2008[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1992-ից մինչև 2007 թ. աճի միջին տեմպերը կազմել են 2,68%[26]։ Միևնույն ժամանակ, երկրի տնտեսության պարտքը աճել էր 1994 թ.-ին հասնելով 420 միլիարդ ֆունտից մինչև 1 տրլն, իսկ 2008-ին `ավելին, քան Մեծ Բրիտանիայի ամբողջ ՀՆԱ-ն[31]։ Մեծ անկումը, ինչպես հայտնի դարձավ, գործազրկության մակարդակը հասցրեց մոտ 2.5 միլիոնի[32][33]։

2009 ից 2020[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ի համար պահանջվել է 30 քառորդ ՝ վերականգնելու անկումը:

2009-ի մարտին Անգլիայի Բանկը իջեցրեց տոկոսադրույքները մինչև պատմական ցածր 0,5% և սկսեց քանակական մեղմացում ՝ վարկավորումը խթանելու և տնտեսությունը զարգացնելու համար [34]։ 2011-ին Մեծ Բրիտանիայում ֆինանսական և բիզնեսի պարտքերը կազմում էին ՀՆԱ-ի 420% -ը [35]։ Երկիրն ապավինում էր օտարերկրյա ներդրողներին ՝ իր վճարային հաշվեկշռի թերությունը խափանելու համար[36]։ Եվրամիությունից դուրս գալու Մեծ Բրիտանիայի 2016-ի որոշմանը զուգահեռ՝ ԵԽ-ն տոկոսադրույքները իջեցրեց նոր պատմական ցածր մակարդակի ՝ 0.25% -ով ՝ ավելի քան մեկ տարվա ընթացքում: 2020 թվականի մարտին, ի պատասխան կորոնավիրուսային համաճարակի, Բրիտանական Բանկը իջեցրեց տոկոսադրույքները 0,1% -ի[37]։ Մայիսին բանկը գնահատեց, որ տնտեսությունը կարող է նեղանալ 30% -ով `2020 թվականի առաջին կիսամյակում` ոչ հիմնական բիզնեսի և ժամանակավոր արգելքի պատճառով `պայմանավորված վիրուսի տարածման հետ։

Կառավարության ծախսերը և տնտեսության կառավարումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեծ Բրիտանիայի տոկոսադրույքը 1800-ից մինչև 2020 թվականը

Կառավարության ներգրավվածությունը տնտեսության մեջ հիմնականում իրականացվում է Պետական Գանձարան-ի կողմից։ Վերջին տարիներին Մեծ Բրիտանիայի տնտեսությունը ղեկավարվել է շուկայի ազատականացման և ցածր հարկման և կարգավորման սկզբունքներին համապատասխան: 1997 թվականից ի վեր Անգլիայի Բանկի Դրամավարկային քաղաքականության հանձնաժողովը, որը ղեկավարում է Անգլիայի Բանկի ղեկավարը, պատասխանատու է տոկոսադրույքները սահմանել անհրաժեշտ մակարդակով[38]։ Իսկ Շոտլանդիայի Կառավարությունը, որը ղեկավարվում է Շոտլանդիայի խորհրդարանի կողմից, իրավունք ունի փոփոխել Շոտլանդիայում վճարվող եկամտահարկի հիմնական դրույքաչափը: 1986/87 թվականից մինչև 2006/07 թվականների 20-ամյա ժամանակահատվածում Մեծ Բրիտանիայում պետական ծախսերը միջին հաշվով կազմել են ՀՆԱ-ի շուրջ 40% -ը:

Հարկումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միացյալ Թագավորություններում հարկումը կարող է ներառել վճարումներ կառավարման առնվազն երկու տարբեր մակարդակների վրա ՝ տեղական ինքնակառավարման մարմին և կենտրոնական իշխանության։ Տեղական ինքնակառավարումը ֆինանսավորվում է կենտրոնական կառավարության միջոցներից դրամաշնորհների, բիզնեսի դրույքաչափերի, ավագանու հարկի և, ավելի ու ավելի, վճարների և վճարների կողմից, ինչպիսիք են փողոցային կայանատեղիներից ստացվող դրամաշնորհները: Կենտրոնական կառավարության եկամուտները հիմնականում եկամտահարկից, ազգային ապահովագրության ներդրումներից, ավելացված արժեքի հարկից, կորպորացիայի հարկերից և վառելիքի տուրքերից են:

Գյուղատնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

A combine harvester in use
Շոտլանդիայում օգտագործման կոմբայն

Գյուղատնտեսությունը Մեծ Բրիտանիայում ինտենսիվ, խիստ մեխանիզացված և արդյունավետ է եվրոպական ստանդարտներով ՝ 2008 թ.-ին արտադրելով պարենային կարիքների մոտ 50%- ը [39]։ Այն նպաստում է բրիտանական ազգային ավելացված արժեքի մոտ 0,6% -ին: Արտադրության շուրջ երկու երրորդը անասունների վրա է ծախսվում, իսկ մեկ երրորդը ՝ վարելահողերի: Գյուղատնտեսությունը սուբսիդավորվում է Եվրամիության միասնական գյուղատնտեսական քաղաքականությամբ:

Մեծ Բրիտանիան պահպանում է կարևոր, չնայած կրճատված ձկնորսական արդյունաբերությունը:

«Կապույտ գիրք, 2013» -ը հայտնում է, որ «Գյուղատնտեսությունը» 2011 թ.-ին բերել է 9,438 միլիոն ֆունտ ստերլինգ[40]։

Շինարարություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2011-ին Միացյալ Թագավորության շինարարական արդյունաբերությունը 86 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ ներդրեց տնտեսության մեջ[40]։ Արդյունաբերությունը 2009 թ.- ի չորրորդ եռամսյակում ստեղծել է շուրջ 2,2 միլիոն աշխատատեղ[41]։ 2009 թ.-ին Միացյալ Թագավորությունում գործում էր շուրջ 194,000 շինարարական ձեռնարկություն, որից շուրջ 75.400-ը պատկանում էր ընդամենը մեկ մարդու , իսկ 62-ը `ավելի քան 1200 մարդու[41]։

Արտադրական արդյունաբերություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էլեկտրաէներգիա, գազ և ջրամատակարարում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Կապույտ գիրք 2013» -ը հայտնում է, որ այս ոլորտը 2011 թ.-ին ավելացրեց 33.2289 միլիոն ֆունտ ստերլինգ տնտեսությանը[40]։ Ակնկալվում է, որ Միացյալ Թագավորությունը կսկսի նոր միջուկային ռեակտորների կառուցումը ՝ առկա գեներատորները փոխարինելու և Մեծ Բրիտանիայի էներգետիկ պաշարները խթանելու համար[42]։

Արտադրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ինքնաթիռի շարժիչը ՝ Airbus A380

1970-ականներին արտադրությունը կազմում էր տնտեսության 25 տոկոսը:

Վերջին 50 տարիների ընթացքում արտադրությունը աճել է 36 անգամ, իսկ 2007 թ.-ին կրկնակի անգամ գերազանցել է 1958-ին։ 2008 թվականին Մեծ Բրիտանիան վեցերորդ խոշորագույն արտադրողն էր աշխարհում։ Մեծ Բրիտանիան շարժիչների արտադրության խոշոր կենտրոն է, և 2008 թվականին երկրում արտադրվել է շուրջ 3,16 միլիոն շարժիչ[43]։

Մեծ Բրիտանիայի ավիացիոն տիեզերական արդյունաբերությունն աշխարհում երկրորդ կամ երրորդ խոշորագույն օդատիեզերական արդյունաբերությունն է ՝ կախված չափման մեթոդից[44][45]։

Դեղագործական արդյունաբերությունը Մեծ Բրիտանիայում 67,000 աշխատատեղ է ապահովում, իսկ 2007-ին ՝ 8,4 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգով նպաստել է երկրի ՀՆԱ-ին[46][47]։

Հանքարդյունաբերություն, քարհանք և ածխաջրածիններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեծ Բրիտանիայի նավթի առևտրային հաշվեկշիռը 1890 թվականից մինչև 2015 թվականը: 25 տարվա զուտ արտահանումներից հետո, Մեծ Բրիտանիան 2005 թվականին դարձել է նավթի զուտ ներմուծող:

2010 թվականի դրությամբ Մեծ Բրիտանիան ունի շուրջ 3,1 միլիարդ բարել ապացուցված հում նավթի պաշար, որը ԵՄ-ի անդամ ցանկացած պետությունից ամենամեծն է[48]։ 2009 թվականին Մեծ Բրիտանիան աշխարհում բնական գազի 13-րդ խոշորագույն արտադրողն էր[49]։

Մեծ Բրիտանիան հարուստ է նաև մի շարք բնական ռեսուրսներով `ածուխ, թիթեղ, կրաքար, երկաթ հանքաքար, աղ, կավ, կավիճ, գիպս, կապար և սիլիցա: Ելնելով Մեծ Բրիտանիայի ածխի ներկայիս սպառումից ՝ այդ ծավալները ներկայացնում են պաշարներ, որոնք կարող են ծառայել Մեծ Բրիտանիային 200-ից 400 տարի։

Ծառայությունների արդյունաբերություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծառայությունների ոլորտը Մեծ Բրիտանիայի տնտեսության գերիշխող հատվածն է և 2016 թվականի դրությամբ նպաստում է ՀՆԱ-ի շուրջ 80,2% -ին:

Արտահանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեծ Բրիտանիան արտահանում է 160 երկիր։

Ստեղծագործական արդյունաբերություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ստեղծագործական արդյունաբերությունները 2005 թ. կազմել են համախառն ավելացված արժեքի 7% -ը և 1997-ից 2005-ի միջև աճը եղել է միջինը տարեկան 6% [50]։ Հիմնական ոլորտները ներառում են Լոնդոնը և Անգլիայի հյուսիս-արևմուտքը, որոնք Եվրոպայում ստեղծագործական արդյունաբերության երկու ամենամեծ կլաստերներն են[51]։ Ըստ Բրիտանիայի նորաձևության խորհրդի տվյալների, նորաձևության արդյունաբերության ներդրումը Մեծ Բրիտանիայի տնտեսության մեջ 2014 թվականին կազմում է 26 միլիարդ ֆունտ ՝ 2009 թվականի 21 միլիարդ ֆունտի դիմաց[52]։ Մեծ Բրիտանիայում տեղակայված է աշխարհի խոշորագույն գովազդային ընկերությունը:

Կրթություն, առողջապահություն և սոցիալական աշխատանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թագուհի Ելիզավետի անվան հիվանդանոց Բիրմինգհեմում

Համաձայն «Կապույտ գիրք 2013» -ի, կրթության ոլորտը 2011 թվականին ավելացրել է 84,556 միլիոն ֆունտ ստեռլինգ[40]։

Մեծ Բրիտանիայում առողջապահության ոլորտի մեծամասնությունը ղեկավարվում է պետության կողմից ֆինանսավորվող և գործող Առողջապահության ազգային ծառայության կողմից։ Այն ներառում է Միացյալ Թագավորության ամբողջ առողջապահության ծախսերի ավելի քան 80% -ը և ունի աշխատուժ ՝ շուրջ 1,7 միլիոն, ինչը նրան դարձնում է Եվրոպայի ամենամեծ գործատուն՝ երկիրը դնելով աշխարհի խոշորագույն գործատուների շարքում[53][54][55]։

2007/08 թվականներին Մեծ Բրիտանիայի բարձրագույն ուսումնական հաստատություններն ունեին 23 միլիարդ ֆունտ ընդհանուր եկամուտ, իսկ աշխատողներն ընդհանուր առմամբ 169,995 էին[56]։ 2007/08 թվականներին Մեծ Բրիտանիայում կային 2 306,000 միլիոն բարձրագույն կրթություն ունեցող ուսանողներ (Անգլիայում `1.922.180, Շոտլանդիայում` 210.180, Ուելսում `125.540 և Հյուսիսային Իռլանդիայում` 48.200)[56]։

Ֆինանսական և բիզնես ծառայություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեծ Բրիտանիայի ֆինանսական ծառայությունների արդյունաբերությունը 2011 թվականին տնտեսությանը ավելացրեց 116 363 միլիոն ֆունտ ստեռլինգ[40]։

Պատրնոստերի հրապարակ, Լոնդոնի ֆոնդային բորսայի տուն

Լոնդոնը միջազգային բիզնեսի և առևտրի խոշոր կենտրոն է և հանդիսանում է համաշխարհային տնտեսության երեք կենտրոններից մեկը (Նյու Յորքի և Տոկիոյի կողքին)։ Լոնդոնում գործում են 500-ից ավելի բանկեր, որոնք հանդիսանում են բանկային, ապահովագրական, արտարժույթի, առևտրի առաջատար միջազգային կենտրոններ: Քաղաքում տեղակայված են Լոնդոնի ֆոնդային բորսան, Լոնդոնի մետաղների բորսան և Անգլիայի բանկը ։ Լոնդոնը նաև այլ բիզնեսի և մասնագիտական ծառայությունների խոշոր կենտրոն է, և աշխարհի վեց խոշոր իրավաբանական ընկերություններից չորսը գտնվում են այնտեղ։ Մեծ Բրիտանիայի մի շարք այլ քաղաքներ ունեն խոշոր ֆինանսական հատվածներ և հարակից ծառայություններ: Էդինբուրգը ունի Եվրոպայի խոշորագույն ֆինանսական կենտրոններից մեկը[57]։

Հյուրանոցներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Կապույտ գիրք 2013» -ը հայտնում է, որ այս արդյունաբերությունը 2011 թ.-ին ավելացրեց 36.554 միլիոն ֆունտ ստերլինգ[40]։ Միջմայրցամաքային հյուրանոցների խումբը , որի կենտրոնակայանը գտնվում է Դենհեմ քաղաքում, ներկայումս հանդիսանում է աշխարհի խոշորագույն հյուրանոցային ցանցը:

ոչ պաշտոնական[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2014-ին կատարված ուսումնասիրության արդյունքում պարզվեց, որ մարմնավաճառությունն ու հարակից ծառայություններն ամեն տարի 5 միլիարդ ֆունտ գումար են ավելացնում տնտեսությանը[58]։

Մանչեսթերի Թրաֆորդ Կենտրոնի առևտրային համալիրը 2011 թվականին վաճառվել է 1,6 միլիարդ ֆունտով բրիտանական պատմության ամենամեծ գույքի վաճառքում:

Անշարժ գույքի և վարձակալության գործունեության ոլորտը ներառում է տների վարձակալության և բիզնեսի աջակցմանն ուղղված գործողություններ: «Կապույտ գիրք 2013» -ը հայտնում է, որ 2011 թ.-ին անշարժ գույքի արդյունաբերությունը տնտեսությանն ավելացրել է 143,641 միլիոն ֆունտ ստեռլինգ։

1985 թվականից ի վեր վարձավճարը գրեթե կրկնապատկվել է որպես ՀՆԱ-ի մասնաբաժին և այժմ ավելի մեծ է, քան արտադրական հատվածը: 2014-ին վարձավճարը և ենթադրյալ վարձավճարը `նախահաշիվը, թե որքան են տանտերերը վճարելու իրենց տունը վարձելու դեպքում, կազմում էին ՀՆԱ-ի 12.3% -ը[59]։

Տուրիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տուրիզմը Բրիտանիայի տնտեսության կարևորագույն մասն է կազմում։ Միայն 2014թ․ երկիրն ունեցել է 32.6միլիոն զբոսաշրջիկ։Միացյալ Թագավորությունը դասվում է որպես աշխարհում զբոսաշրջության ութերորդ խոշոր ուղղություն[60]: Լոնդոնը աշխարհում երկրորդ ամենաշատ այցելված քաղաքն է ՝ 2014 թվականին 17,4 միլիոն այցելուով ՝ առաջին հորիզոնականում գտնվող Հոնկոնգից (27,8 միլիոն այցելու) հետո[61]։

Տրանսպորտ, պահեստավորում և կապ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տրանսպորտի մոդուլի ցուցադրումը՝ 1952թ․-ից մինչև 2006թ, որն սկսեց նվազել, երբ երկաթուղին շահագործվեց ։[62]

Տրանսպորտի և պահեստի արդյունաբերությունը 2011 թվականին Մեծ Բրիտանիայի տնտեսությանը ավելացրեց 59,179 միլիոն ֆունտ ստերլինգ համախառն արժեք, իսկ հեռահաղորդակցման արդյունաբերությունը նույն տարում ավելացրեց համախառն արժեք ՝ 25,098 միլիոն ֆունտով[40]։

Մեծ Բրիտանիան ունի 246,700 մղոն ընդհանուր ճանապարհային ցանց (397.025 կմ) ՝ 50.533 կմ գլխավոր ճանապարհներով[63] ։ Երկաթուղային ենթակառուցվածքը Մեծ Բրիտանիայում ներառում է 31.046 կմ երկաթուղային գծեր, որից 9,866 մղոնը (15.878 կմ) բաց է երթևեկության համար[64]։

Պետական սեփականություն հանդիսացող ընկերությունը պատասխանատու է Անգլիայի միջքաղաքային ճանապարհների և մայրուղիների համար։ Երթևեկի գերբնակվածությունը տրանսպորտի ամենալուրջ խնդիրներից մեկն է Անգլիայում։

2017-ի փետրվարից մինչև 2018-ի հունվարին Միացյալ Թագավորության օդանավակայանները տեղափոխել են ընդհանուր առմամբ 284,8 միլիոն ուղևոր[65]։ Կան 3 գլխավոր օդանավակայաններ [65]։

Մեծածախ և մանրածախ առևտուր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս ոլորտը ներառում է ավտոմոբիլային առևտուր, ավտոմեքենաների նորոգում, անձնական և կենցաղային ապրանքների արդյունաբերություն: «Կապույտ գիրք 2013» -ը հայտնում է, որ այս ոլորտը 2011 թվականին Մեծ Բրիտանիայի տնտեսությանը ավելացրեց 151,785 միլիոն ֆունտ ստերլինգ[40]։

Քանի որ Միացյալ Թագավորությունում գնված ապրանքների 75% -ը արտադրվում է արտերկրում, այդ ոլորտը բաժին է ընկնում միայն բրիտանական տնտեսությանը ավելացված համախառն արժեքի 5,7% -ը[66]։ Առցանց վաճառքից բաժին է ընկնում Մեծ Բրիտանիային մանրածախ ծախսերի 22% -ը, ինչը երկիրը դարձնում է երրորդը՝ Չինաստանից և Հարավային Կորեայից հետո աշխարհում ամենաբարձր ցուցանիշով[67]։

Արժույթ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անգլիայի Բանկ, Միացյալ Թագավորության կենտրոնական բանկ

Լոնդոնը արտարժույթի առևտրի համաշխարհային մայրաքաղաքն է։ 2013 թվականին համաշխարհային շուկայական մասնաբաժինը կազմում է գրեթե 41% ՝ օրական 5,3 տրիլիոն դոլար՝ ընդհանուր շրջանառության մեջ:

Մեծ Բրիտանիայի արժույթը ֆունտ ստեռլինգն է, որը ներկայացված է «£» խորհրդանիշով: Անգլիայի Բանկը կենտրոնական բանկն է, որը պատասխանատու է արտարժույթի թողարկման համար: Շոտլանդիայի և Հյուսիսային Իռլանդիայի բանկերը պահպանում են իրենց սեփական դրամները թողարկելու իրավունքը ։ Ֆունտ ստեռլինգը օգտագործվում է նաև որպես պահուստային արժույթ այլ կառավարությունների և հաստատությունների կողմից և երրորդն է ԱՄՆ դոլարից և եվրոյից հետո[68]։

Մեծ Բրիտանիան որոշեց արժույթի գործարկման ընթացքում չմիանալ եվրոյին: Նախկին վարչապետ Թոնի Բլերի կառավարությունը խոստացել էր անցկացնել հանրային հանրաքվե ՝ անդամակցության մասին որոշման համար: Մինչև համեմատաբար վերջերս քննարկումներ էին ընթանում այն մասին, թե արդյոք Մեծ Բրիտանիան պետք է վերացնի իր արտարժույթը և ընդունի եվրոն: 2005 թվականին Մեծ Բրիտանիայի կեսից ավելին (55%) դեմ էին արտարժույթի ընդունմանը, մինչդեռ 30% -ը կողմ էին:

Ներդրումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2013-ին Մեծ Բրիտանիան առաջատար երկիր էր Եվրոպայում ՝ արտաքին ուղղակի ներդրումների համար՝ 26,51 միլիարդ դոլար: Դա նրան տվեց Եվրոպայում 19,31% մասնաբաժին շուկայում[69]։

Ներքին ներդրումները, սակայն, նվազել են ՝ 2016 թվականի առաջին կիսամյակի 120 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգից մինչև 2017 թվականի նույն ժամանակահատվածի 25 միլիարդ ֆունտ դեֆիցիտ[70]։

Եվրամիության անդամակցություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2016-ի հունիսին Մեծ Բրիտանիան քվեարկեց ԵՄ կազմից դուրս գալու ազգային հանրաքվեի անցկացման վերաբերյալ: Լիսաբոնի պայմանագրի 50-րդ հոդվածի ակտիվացումից հետո Մեծ Բրիտանիան պետք է հեռանար 2019-ի մարտի 29-ին: Այնուամենայնիվ, արձակուրդի ժամկետը երկարաձգվեց մինչև 2019 թվականի ուրբաթ 12-ը, իսկ այնուհետև կրկին երկարաձգվեց մինչև 2019 թվականի հինգշաբթի 31-ը [71], և ապա նորից երկարաձգվեց մինչև 2020 թվականի հունվարի 31-ի ուրբաթ: Մեծ Բրիտանիայի և ԵՄ միջև ապագա հարաբերությունները բանակցությունների փուլում էին մինչև 2019 թվականի հոկտեմբերի վերջը:

Անգլիայի Բանկը և մի շարք ֆինանսական մարմիններ նախազգուշացրել են, որ ԵՄ-ից դուրս գալը կարող է խորը բացասական հետևանքներ ունենալ Բրիտանիայի տնտեսության համար [72]։

Մեծ Բրիտանիան լքեց ԵՄ-ն 2020-ի հունվարին:

Աղքատություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միացյալ Թագավորությունը զարգացած երկիր է սոցիալական բարեկեցության ենթակառուցվածքով, ուստի աղքատության վերաբերյալ քննարկումները միտված են հարաբերական նվազագույն եկամուտ օգտագործել ՝ զարգացող երկրների համեմատ: Մեծ Բրիտանիան զարգացած երկրների վարկանիշային աղյուսակում գտնվում է աղքատության ցածր մակարդակի վրա՝ ավելի բարձր, քան Իտալիան և ԱՄՆ-ն, բայց ավելի ցածր, քան Ֆրանսիան, Ավստրիան, Հունգարիան, Սլովակիան և հյուսիսային երկրները[73]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. https://www.mitpressjournals.org/doi/pdfplus/10.1162/jinh_a_01448
  2. https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-1-349-20315-4_12
  3. Nigel Hawkins (հոկտեմբերի 13, 2010)։ «Privatization Revisited»։ Վերցված է սեպտեմբերի 25, 2014 
  4. Alan Griffiths & Stuart Wall (հուլիսի 16, 2011)։ «Applied Economics»։ Արխիվացված է օրիգինալից հունիսի 20, 2013-ին։ Վերցված է սեպտեմբերի 25, 2014 
  5. «Global Economy Watch - Projections > Real GDP / Inflation > Share of 2016 world GDP»։ PWC։ Վերցված է հունիսի 23, 2017 
  6. Lorna Booth (հունիսի 9, 2017)։ «Components of GDP: Key Economic Indicators»։ UK Parliament։ House of Commons Library։ Վերցված է հունիսի 25, 2017 
  7. David Reid (սեպտեմբերի 19, 2019)։ «New York stretches lead over London as the world's top financial center, survey shows»։ CNBC 
  8. Laura Wipfer (հունիսի 12, 2017)։ «Facts and Figures 2017»։ ADS Group։ Վերցված է հունիսի 25, 2017 
  9. Angela Monaghan (ապրիլի 22, 2014)։ «Pharmaceutical industry drives British research and innovation»։ The Guardian։ Վերցված է հունիսի 25, 2017 
  10. «The Fortune 2016 Global 500»։ Fortune։ Վերցված է հոկտեմբերի 18, 2016  Number of companies data taken from the "Country" box for Britain and Britain/Netherlands.
  11. Perry Marvin, Jacob Margaret C., Chase Myrna, Jacob James R. (2009)։ Western Civilization: Ideas, Politics, and Society (9th ed.)։ Boston: Houghton Mifflin Harcourt։ էջ 503։ ISBN 978-0-547-14701-7 
  12. «Productivity Growth In The Industrial Revolution»։ Վերցված է փետրվարի 8, 2014 
  13. «Archived copy»։ Արխիվացված է օրիգինալից մայիսի 14, 2013-ին։ Վերցված է դեկտեմբերի 26, 2012 
  14. Ferguson Niall (2004)։ Empire, The rise and demise of the British world order and the lessons for global power։ Basic Books։ ISBN 0-465-02328-2 
  15. Angus Maddison (2006)։ The World Economy։ Development Centre of the Organisation for Economic Co-operation and Development։ էջ 263։ ISBN 978-92-64-02261-4 
  16. https://ukdefencejournal.org.uk/uk-ranked-second-most-powerful-country-in-the-world-in-audit-of-major-powers/
  17. CIA World Factbook (est. 2011): https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2012.html#uk, which also roughly correspond to figures given by Eurostat (est. 2010): «Archived copy»։ Արխիվացված է օրիգինալից օգոստոսի 14, 2012-ին։ Վերցված է փետրվարի 22, 2012  (i.e. combination of "Industry, including energy" and "construction")
  18. Charles Levy, Andrew Sissons and Charlotte Holloway (հունիսի 28, 2011)։ «A plan for growth in the knowledge economy»։ The Work Foundation։ Արխիվացված է օրիգինալից հունիսի 2, 2013-ին։ Վերցված է սեպտեմբերի 25, 2014 
  19. «A Regional Perspective on the Knowledge Economy in Great Britain»։ Արխիվացված է օրիգինալից սեպտեմբերի 21, 2013-ին։ Վերցված է փետրվարի 8, 2014 
  20. Bolshaw Liz (փետրվարի 29, 2012)։ «The future of work is the knowledge economy»։ FT.com։ Վերցված է փետրվարի 1, 2013 
  21. David Parker (2009)։ The Official History of Privatisation: The Formative Years 1970–1987 1։ Routledge։ էջ 7։ ISBN 978-1-134-03140-5 
  22. James Denman, Paul McDonald (1996)։ «Unemployment statistics from 1881 to the present day»։ Labour Market Trends (The Government Statistical Office) 104 (15–18) 
  23. J. Christopher R. Dow, Christopher Dow (2000)։ Major Recessions: Britain and the World, 1920-1995։ Oxford University Press։ ISBN 978-0-19-924123-1 
  24. High Steven (November 2013)։ «"The wounds of class": a historiographical reflection on the study of deindustrialization, 1973–2013»։ History Compass (Wiley) 11 (11): 994–1007։ doi:10.1111/hic3.12099 
  25. Phillip Inman, "Reports of recovery much exaggerated, says CBI", The Guardian (UK), 15 June 2009, p. 21.
  26. 26,0 26,1 «Edit/Review Countries»։ Imf.org։ ապրիլի 29, 2003։ Արխիվացված է օրիգինալից հունիսի 11, 2010-ին։ Վերցված է սեպտեմբերի 5, 2012 
  27. The ONS figures, reproduced by the Local Government Association, "From Recession to recovery", November 2008. Retrieved 13-05-09, p. 7, are slightly lower, giving 4.5% in 1988. Archived 2 November 2011 at the Wayback Machine.
  28. ONS (հունիսի 5, 2013)։ «170 Years of Industrial Change across England and Wales»։ The National Archives։ Արխիվացված է օրիգինալից հունվարի 5, 2016-ին։ Վերցված է դեկտեմբերի 6, 2016 
  29. Larry Elliott (դեկտեմբերի 22, 2009)։ «UK recession longest and deepest since war, says ONS»։ The Guardian։ Վերցված է հուլիսի 9, 2009 
  30. Stephen Machin (ապրիլի 6, 2015)։ «Real wages and living standards: the latest UK evidence»։ London School of Economics։ Վերցված է հոկտեմբերի 31, 2016 
  31. Mark Horsley (մարտի 28, 2015)։ The Dark Side of Prosperity: Late Capitalism's Culture of Indebtedness։ Ashgate Publishing։ էջ 31։ ISBN 978-1-4724-3657-3 
  32. «UK unemployment falls by 32,000»։ BBC News։ մարտի 19, 2008։ Վերցված է սեպտեմբերի 5, 2012 
  33. «Unemployment rise continues to slow»։ BBC News։ դեկտեմբերի 16, 2009։ Վերցված է սեպտեմբերի 5, 2012 
  34. «UK interest rates lowered to 0.5%»։ BBC News։ մարտի 5, 2009։ Վերցված է հոկտեմբերի 2, 2016 
  35. Annette Meyer (2012)։ Value Added / 14 National Labor Forces։ Dorrance Publishing։ էջ 170։ ISBN 978-1-4349-7375-7 
  36. Katie Allen (մարտի 21, 2016)։ «Current account deficit hits record high as GDP revised higher»։ The Guardian։ Վերցված է հոկտեմբերի 23, 2016 
  37. https://www.bbc.co.uk/news/business-51962982
  38. «More About the Bank»։ Արխիվացված է օրիգինալից մարտի 12, 2008-ին։ Վերցված է օգոստոսի 8, 2008  Bank of England – Retrieved 8 August 2008
  39. «Agriculture in the United Kingdom, 2009»։ DEFRA։ Արխիվացված է օրիգինալից օգոստոսի 21, 2010-ին։ Վերցված է հունիսի 17, 2010 
  40. 40,0 40,1 40,2 40,3 40,4 40,5 40,6 40,7 «Release: United Kingdom National Accounts, The Blue Book, 2013 Edition»։ Office for National Statistics։ հուլիսի 31, 2013։ Վերցված է օգոստոսի 13, 2013 
  41. 41,0 41,1 «Construction Statistics Annual 2010»։ Office for National Statistics։ Արխիվացված է օրիգինալից հունիսի 29, 2011-ին։ Վերցված է հուլիսի 9, 2013 
  42. Britain moves a step closer to building new nuclear reactors, Financial Times, 9 January 2008
  43. «Motor Industry Facts 2010»։ SMMT։ Արխիվացված է օրիգինալից նոյեմբերի 27, 2010-ին։ Վերցված է փետրվարի 28, 2011 
  44. «Facts & Figures – 2009»։ Aerospace & Defence Association of Europe։ Արխիվացված է օրիգինալից դեկտեմբերի 24, 2010-ին։ Վերցված է մայիսի 13, 2011 
  45. «UK Aerospace Industry Survey – 2010»։ ADS Group։ Արխիվացված է օրիգինալից հունվարի 8, 2014-ին։ Վերցված է մայիսի 13, 2011 
  46. Bawden Tom, Rose David (հունվարի 27, 2009)։ «Gordon Brown plans tonic for pharmaceutical industry»։ The Times (London)։ Վերցված է հոկտեմբերի 27, 2010 
  47. «The pharmaceutical industry and market in the UK»։ The Association of the British Pharmaceutical Industry։ Արխիվացված է օրիգինալից դեկտեմբերի 14, 2014-ին։ Վերցված է դեկտեմբերի 14, 2014 
  48. «United Kingdom – Oil»։ US Energy Information Administration։ Արխիվացված է օրիգինալից սեպտեմբերի 18, 2010-ին։ Վերցված է նոյեմբերի 4, 2010 
  49. «United Kingdom – Natural Gas»։ US Energy Information Administration։ Արխիվացված է օրիգինալից սեպտեմբերի 18, 2010-ին։ Վերցված է նոյեմբերի 4, 2010 
  50. «From the Margins to the Mainstream – Government unveils new action plan for the creative industries»։ DCMS։ մարտի 9, 2007։ Արխիվացված է օրիգինալից դեկտեմբերի 4, 2008-ին։ Վերցված է մարտի 9, 2007 
  51. «MediaCityUK – Talent Pool»։ MediaCityUK։ Արխիվացված է օրիգինալից սեպտեմբերի 25, 2011-ին։ Վերցված է հոկտեմբերի 11, 2011 
  52. «LFW: Fashion industry worth 26 billion pound to UK economy»։ FashionUnited Group։ փետրվարի 17, 2014։ Վերցված է փետրվարի 17, 2014 
  53. «Which is the world's biggest employer?»։ BBC News։ մարտի 20, 2012 
  54. «Labour gets into bed with private medicine»։ The Guardian (London)։ նոյեմբերի 19, 2000։ Վերցված է նոյեմբերի 11, 2010 
  55. «At 60, the NHS needs reality check»։ Reuters։ հուլիսի 3, 2008։ Վերցված է նոյեմբերի 11, 2010 
  56. 56,0 56,1 «Higher education in facts and figures – Summer 2009»։ Universities UK։ Արխիվացված է օրիգինալից փետրվարի 15, 2010-ին։ Վերցված է հունվարի 29, 2011 
  57. Lazarowicz (Labour MP) Mark (ապրիլի 30, 2003)։ «Financial Services Industry»։ United Kingdom Parliament։ Վերցված է հոկտեմբերի 17, 2008 
  58. Davenport Justin (հոկտեմբերի 9, 2015)։ «'Chip and sin' cash boom for crooks»։ London Evening Standard։ էջ 1 
  59. «GDP boosted by £158bn of 'phantom rent'»։ New Economics Foundation։ Արխիվացված է օրիգինալից ապրիլի 20, 2016-ին։ Վերցված է ապրիլի 7, 2016 
  60. UNWTO Tourism Highlights 2015 Edition։ UNWTO։ 2015։ ISBN 9789284416899։ doi:10.18111/9789284416899 
  61. Bremner Caroline (հունվարի 28, 2016)։ «Top 100 City Destinations Ranking»։ Euromonitor International։ Վերցված է ապրիլի 13, 2016 
  62. «Department for Transport Statistics: Passenger transport: by mode, annual from 1952» 
  63. «Road Lengths in Great Britain 2017»։ Department of Transport։ հուլիսի 5, 2018 
  64. «Rail infrastructure, assets and environmental 2017-18 Annual Statistical Release»։ gov.uk։ Office of Rail and Road։ հոկտեմբերի 18, 2018 
  65. 65,0 65,1 «Size of Reporting Airports February 2017 - January 2018»։ civil Aviation Authority։ Վերցված է հունվարի 12, 2019 
  66. Allister Heath (հունիսի 16, 2016)։ «Why Britain's shopping spree will come at a cost»։ The Telegraph։ Վերցված է հունիսի 18, 2016 
  67. Judith Evans (հունիսի 22, 2019)։ «Death of the high street weighs on landlords round the world»։ Financial Times։ Վերցված է հունիսի 22, 2019 
  68. Chavez-Dreyfuss Gertrude (ապրիլի 1, 2008)։ «Global reserves, dollar share up at end of 2007-IMF»։ Reuters։ Վերցված է դեկտեմբերի 21, 2009 
  69. «The fDi Report 2014 – Europe»։ FDi Magazine։ June 2014։ Վերցված է հուլիսի 17, 2014 
  70. Ambrose Evans-Pritchard (հոկտեմբերի 15, 2017)։ «Britain's missing billions: Revised figures reveal UK is £490bn poorer than previously thought»։ The Telegraph։ Վերցված է հոկտեմբերի 15, 2017 
  71. «Brexit: All you need to know about the UK leaving the EU»։ British Broadcasting Corporation։ Վերցված է մայիսի 6, 2019 
  72. Partington Richard (2019-07-11)։ «Bank of England warns no-deal Brexit could trigger economic shock»։ The Guardian (en-GB)։ ISSN 0261-3077։ Վերցված է 2020-03-06 
  73. «Growing unequal?»։ OECD website։ 2008։ Վերցված է սեպտեմբերի 20, 2010 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]