Մարս (դիցաբանություն)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Մարս
Berlin - Brandenburger Tor - Mars cropped.jpg
Տեսակ Roman deity և war deity
Դիցաբանություն հինհռոմեական կրոն
Սեռ արական
Երևի համընկնում է Արես և Budenicus
Հայր Յուպիտեր
Մայր Յունոնա
Կողակից Rhea Silvia
Զավակներ Remus, Հռոմուլոս, Picus, Բելլոնա, Formido և Հռոմուլոս
Ասպսրեզ պատերազմ և Գյուղատնտեսություն
Mars (god) Վիքիպահեստում

Մարս (լատ.՝ Mārs, ինչպես նաև` լատ.՝ Mārspiter կամ առանձին` Mārs pater «Մարս հայր», սաբինների լեզվով` Māmers), հռոմեական դիցարանի գլխավոր աստվածներից: Հին հռոմեական դիցաբանության մեջ Մարսն Իտալիայի և Հռոմի հնագույն աստվածներից է, մտել է հռոմեական պանթեոնն ի սկզբանե գլխավորող աստվածների տրիադայի մեջ (Յուպիտեր, Մարս և Կվիրին): Այս աստծո անունով է կոչվել Արեգակնայաին համակարգի Արևից հեռավորությամբ չորրորդ տեղում գտնվող Մարս մոլորակը:

Հռոմեական աստված[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ի սկզբանե համարվել է Հռոմի նախահայրն ու պահապանը: Հին Իտալիայում Մարսը բերքառատության աստվածն էր: Համարվում էր, որ նա կարող է կա՛մ ոչնչացնել բերքն ու ընտանի կենդանիներին, կա՛մ ապահովել դրանց առատությունը: Նրա անունով է կոչվում հռոմեական օրացույցի տարվա առաջին ամիսը, երբ իրականացվում էր ձմեռը քշելու ծես: Ամիսը կոչվել է մարտ: Ավելի ուշ նույնացվել է հունական Արեսի հետ և դարձել է պատերազմի աստված: Արդեն որպես պատերազմի աստված Մարսի տաճարը գտնվել է Մարսի դաշտում, քաղաքային պատերից դուրս, քանի որ զինված զորքը չպետք է մտներ քաղաքի տարածք: Համարվում է, որ վեստալուհի Ռեյա Սիլվիան Մարսից ունեցել է Հռոմուլոս և Հռեմոս զույգ եղբայրներին: Որպես Հռոմուլոսի հայր` Մարսը համարվում էր նաև Հռոմի նախահայրն ու պահապանը: Մարսի խորհրդանիշը նիզակն էր, որը պահվում էր հռոմեական կայսեր պալատում: Այնտեղ էր գտնվում նաև 12 վահան, որոնցից մեկն, ըստ ավանդության, ընկել էր երկնքից Նումա Պոմպիլիոս կայսեր ժամանակ, այդ պատճառով էլ համարվում էր հռոմեացիների անհաղթելիության գրավականը: Մնացած 11 վահանները պատրաստված էին կայսեր հրամանով` երկնքից ընկած օրինակի ճիշտ նմանողությամբ, որպեսզի թշնամիները չկարողանային տարբերել ու գողանալ իսկականը: Պատերազմի մեկնելիս հրամանատարը կանչում էր Մարսին` գործողության մեջ դնելով նիզակն ու վահանները: Ինքնակամ շարժումը համարվում էր սարսափելի դժբախտությունների նախազգուշացում: Մարսի կինը ոչ շատ նշանակալի աստվածուհի Ներիոն էր, ում նույնացնում էին Վեներայի և Միներվայի հետ: Պատմում են, որ մի անգամ Մարսը սիրահարվում է Միներվային և դիմում է ծերացած աստվածուհի Աննա Պերենային` խնդրելով միջնորդի դեր ստանձնել: Որոշ ժամանակ անց Աննա Պերենան տեղեկացնում է նրան, որ Միներվան համաձայն է դառնալ նրա կինը: Այդ ժամանակ Մարսը ուղևորվում է հարսնացուի հետևից և բարձրացնելով իրեն ներկայացված աստվածուհու քողը, հայտնաբերում է, որ իր առջև ոչ թե Միներվան է, այլ պառավ Աննա Պերենան: Մյուս աստվածները երկար ժամանակ զվարճացել են այս կատակով:

Մարսի սրբազան կենդանիները համարվում էին գայլը, փայտփորիկը, ձին և ցուլը:

Մշակույթում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարսի հետ կապված սյուժեները տարածվել են եվրոպական գեղանկարչության մեջ Վերածննդի ժանանակաշրջանում, նա դրանց մեջ երբեմն պատկերված է որպես ծաղրանքի առարկա («Մարսը և Վեներան շախմատ են խաղում», Պադովանինո, 1530—1540, Landesmuseum für Kunst und Kulturgeschichte Augusteum, Օլդենբուրգ):

Կինոյում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1961-«Սաբինուհիների առևանգումը» (Il Ratto delle sabine)-գեղարվեստական ֆիլմ, ռեժիսոր-Ռիշար Պոտտե, Մարսի դերը խաղում է Ժան Մարեն:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]