Հին անգլերեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Infoboxforlang.png
Հին անգլերեն
Ænglisc, Anglisc, Englisc
Beowulf.Kenning.jpg
Պատառիկ «Բեովուլֆ» ձեռագրի առաջին էջից։
Տեսակբնական լեզու, մեռած լեզու, պատմական լեզու և մեռած լեզու
Ենթադասանգլիական լեզուներ
Մասն էանգլիական լեզուներ
ՇրջաններԱնգլիա (բացի ծայրագույն հարավ-արևմուտքից և հյուսիս-արևմուտքից), հարավային և արևելյան Շոտլանդիա և ժամանակակից Ուելսի արևելյան հատվածը
Խոսողների քանակ0 մարդ
ԴասակարգումՀնդեվրոպական լեզուներ
Գերմանական լեզուներ
Արևմտագերմանական լեզուներ
Ինգվիոնական լեզուներ
Անգլո-ֆրիզյան լեզուներ
Անգլիական լեզուներ
Գրերի համակարգՌունական, ապա լատինական գիր
IETFang
ԳՕՍՏ 7.75–97ста 623
ISO 639-2ang
ISO 639-3ang
ISO 639-6ango
Old English Վիքիպահեստում

Հին անգլերեն կամ անգլո-սաքսոներեն (Ænglisc, Anglisc, Englisc), 5-6-րդ դարերում Անգլիան նվաճած ցեղերի՝ անգլերի, սաքսերի, յուտերի լեզուն։ Սա անգլերենի զարգացման հին շրջանն է, որը ներառում է զարգացման սկզբից մինչև 11-րդ դարի վերջերը։ Ունի գրավոր հուշարձաններ։ Մինչ 9-րդ դարն օգտագործվել է ռունական գիրը, ապա՝ անգլո-սաքսոնական գիրը, որը 9-րդ դարի լատինական գրի ձևափոխությունն է։ Նրանում կա ռունագիր երկու նշան։ Պահպանվել են այս գրով գրված ոտանավորներ և արձակ գործեր[1]։

Այս լեզվով խոսում էին Անգլիայում, հարավային և արևելյան Շոտլանդիայում՝ վաղ Միջնադարում։ Լեզուն Անգլիա են բերել անգլո-սաքսոնյան ցեղերը ենթադրաբար 5-րդ դարի կեսերին. առաջին հին անգլերեն գրական գործը թվագրվում է 7-րդ դարի կեսերով։ 1066 թվականին Նորմանդական նվաճումից հետո, հին անգլերենը որոշ ժամանակահատվածով փոխարինվում է անգլո-նորմաներենով, որը ֆրանսերենի ազգակից լեզու է, հին անգլերենը սկսում է ձևափոխվել միջին անգլերենի։

Հին անգլերենը ձևավորվել է անգլո-ֆրիզերեն կամ հյուսիսծովյան գերմանական բարբառներից, որոնցով սկզբնապես խոսում էին գերմանական ցեղերը՝ անգլերը, սաքսերը ու յուտերը։ Անգլիայում անգլո-սաքսոներենի գերակշռման հետ նրանց լեզուն փոխարինեց հռոմեական Բրիտանիայի լեզուներին՝ կելտական լեզու ընդհանուր բրիտոներենին և լատիներենին, որը Հռոմեական նվաճման արդյունք էր։ Հին անգլերենն ուներ չորս հիմնական բարբառ, որոնք հիմնականում կապված էին անգլ-սաքսոնական թագավորությունների հետ՝ մերսյան, նորթումբրյան, քենթիշ և արևմտասաքսոնական բարբառները։ Հենց արևմտյան սաքսոներենի հիման վրա էր ձևավորվել է հին անգլերեն գրական լեզուն[2], այն դեպքում, երբ միջին և ժամանակակից անգլերեն լեզուները ձևավորվել են մերսյան բարբառի հիման վրա։ Անգլիայի արևելյան և հյուսիսային հատվածները սկանդինավյան իշխանության հետևանքով մեծ ազդեցություն են կրել հին նորվեգերենից։

Հին անգլերենը երևմտագերմանական լեզուներից մեկն է, որը շատ մոտ է հին ֆրիզերենին և հին սաքսոներենին։ Ինչպես մյուս գերմանական լեզուները, այն շատ տարբեր է ժամանակակից անգլերենից. ժամանակակից անգլերենով խոսողները չեն կարողանում հասկանալ այն։ Հին անգլերենի քերականությունը նման է ժամանակակից գերմաներենի քերականությանը՝ գոյականները, ածականները, դերանուններն ու բայերը ունեն շատ թեքումային վերջավորություններ և ձևեր, բառերի դասավորությունն ավելի շարժուն է[2]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Հ. Զ. Պետրոսյան, Ս. Ա. Գալստյան, Թ. Ա. Ղարագյուլյան, Լեզվաբանական բառարան (խմբ. Էդ. Բ. Աղայան), Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի հրատարակչություն», 1975, էջ 11։
  2. 2,0 2,1 Baugh Albert (1951)։ A History of the English Language։ London: Routledge & Kegan Paul։ էջեր 60–83; 110–130 (Scandinavian influence).