Հերակլիտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Հերակլիտ
Ἡράκλειτος ὁ Ἐφέσιος
Hendrik ter Brugghen - Heraclitus.jpg
Ծնվել է մ. թ. ա. 535 Եփեսոս
Մահացել է մ. թ. ա. 475 Եփեսոս
Քաղաքացիություն Հին Հունաստան
Մասնագիտություն փիլիսոփա և գրող
Ազդել է Պարմենիդես, Պլատոն, Արիստոտել, Գեորգ Վիլհելմ Ֆրիդրիխ Հեգել, Ֆրիդրիխ Էնգելս, Ֆրիդրիխ Նիցշե և Մարթին Հայտըկէր
Heraclitus Վիքիպահեստում

Հերակլիտ[1], Հերակլիտոս կամ Հերակլայդես (հին հուն․՝ Ἡράκλειτος ὁ Ἐφέσιος, մ.թ.ա. 544-484), անտիկ դարաշրջանի հույն փիլիսոփա։

Հերակլիտ Եփեսացին ծնվել է Փոքր Ասիայի Եփեսոս քաղաքում։

Իրեն նախորդող փիլիսոփաներից տարբերվում է նրանով, որ աշխարհասկզբի իր տեսության կառուցման մեջ շեշտում է դիալեկտիկական հակադրությունը և շարժումը համարում երևույթների ներբնակ ուժը։ Բնության մեջ իշխում է շարժումը, չկա հանգիստ վիճակ, առերևույթ հանգիստը նույնպես շարժում է, ամեն բան ենթակա է փոփոխման, անփոփոխ ոչինչ չկա։ Տիեզերական ոչ մի երևույթ չի կարելի պատկերացնել անշարժության մեջ, որովհետև շարժման ենթակա են բոլոր առարկաները, բոլոր երևույթները առանց բացառության։ «Ամեն բան շարժվում է և ոչինչ հանգիստ չէ»,- ասում է Հերակլիտը։ Միևնույն գետը չի կարելի մտնել երկու անգամ։

Հերակլիտի այս ուսմունքի մեջ շարժումը պայմանավորված է հակադրությամբ, հակադրությունը կազմում է նրա՝ այդ շարժման ներբնակ ուժը։ Ողջ տիեզերքի մեջ գոյություն ունի հակադրությունների մշտնջենական փոխանակություն։ Հակադրություններից առաջանում է կատարյալ ներդաշնակություն, համաշխարհային ներդաշնակությունը լարվածության և մերձեցման համակեցությունն է։

Կրակի մահը օդի ծնունդն է, օդի մահը՝ ջրի ծնունդը։ Հողի մահից ծնվում է ջուրը, ջրի մահից ծնվում է օդը, օդի մահից՝ կրակը և ընդհակառակը։ Ամեն բան փոխանակություն է։[2]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Հովհաննես Բարսեղյան (2006). «Աշխարհագրական անունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում». Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու. Երևան: 9-րդ հրաշալիք. p. 58. ISBN 99941-56-03-9. http://issuu.com/5420/docs/texekatu?e=3902245/2725897. 
  2. Ա.Առաքելյան (1968). Հունական գրականության պատմություն. Երևան: «Լույս». p. էջ 163-164.