Հայնի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քաղաք
Հայնի
Կոորդինատներ: 38°24′49″ հս․ լ. 40°23′33″ ավ. ե. / 38.41361° հս․. լ. 40.39250° ավ. ե. / 38.41361; 40.39250
Վարչական տարածք Արևմտյան Հայաստան
Վիլայեթ Դիարբեքիրի վիլայեթ
Գավառակ Լճեի գավառակ
Պաշտոնական լեզու Հայերեն
Ազգային կազմ Հայեր (մինչև Մեծ եղեռնը)
Կրոնական կազմ Քրիստոնյա (մինչև Մեծ եղեռնը)
Ժամային գոտի UTC+3
Պաշտոնական կայք http://www.hani.bel.tr/
##Հայնի (Աշխարհ)
Red pog.png

Հայնի, (Հայնե, Հանի), քաղաք, համանուն գյուղախմբի կենտրոնը Արևմտյան Հայաստանի Դիարբեքիրի նահանգի Լըջե գավառակում, Դիարբեքիր (Ամիդ) քաղաքից մոտ 60 կմ հյուսիս-արևելք, Անբար (Ամբըրչայ) գետի գեղատեսիլ հովտում։

Հանդիսացել է համանուն գյուղախմբի կենտրոնը:[1]

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շրջակայքում կային մեծ քանակությամբ ջերմուկներ, աղի, քարի, կրաքարի չօգտագործվող հանքեր։ Հայնիի մերձակա Ներիբ լեռնաշղթայի երբեմնի խիտ կաղնու անտառները, անխնա հատման հետևանքով, XX դարի սկզբին գրեթե վերացել էին։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայկական աղբյուրներում առաջին անգամ հիշատակվում է Տարոնի Սուրբ Հովհաննես (Եղրդուտի) վանքի 1445 թվականի կոնդակում։

1915 թվականի Հայոց Ցեղասպանության ժամանակ Հայնիի հայերը բռնությամբ տեղահանվել և բնաջնջվել են։ Սակավաթիվ փրկվածներն ապաստանել են տարբեր երկրներում։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1878 թվականին՝ ավելի քան 3000, 1914 թվականին՝ մոտ 8000 հայ բնակչություն։ Հայնիում բնակվում էին նաև դմլիկներ (զազաներ)։

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զբաղվում էին արհեստներով (հատկապես ջուլհակությամբ և կոշկակարությամբ), այգեգործությամբ, առևտրով։

Պատմամշակութային կառույցներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայկական 2 համայնքները (լուսավորչական և բողոքական) ունեին մեկական եկեղեցի (լուսավորչականը՝ Սուրբ Աստվածածին), 5 վարժարան՝ ավելի քան 700 աշակերտով։ Նշանավոր էր քաղաքի կենտրոնում գտնվող Էնգեբիր (Այնի Քեբիր) աղբյուրը, որից, ըստ ժողոովրդական ստուգաբանության, առաջացել է Հայնի անվանումը։

Անվանի մարդիկ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայնիում է ծնվել հայ կրթական գործիչ, մանկագիր և հրապարակախոս Բենիամին Ժամկոչյանը։

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է Հայկական համառոտ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png
  1. «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հտ 3, էջ 341