Կիրիլ Դեմյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Կիրիլ Դեմյան
Ծնվել է1772[1]
ԾննդավայրԱրմենոպոլիս
Մահացել էնոյեմբերի 1, 1847(1847-11-01)[1]
Մահվան վայրՎիեննա, Գերմանական միություն[1]
ՔաղաքացիությունFlag of Austria.svg Ավստրիա
Մասնագիտություներգեհոն պատրաստող վարպետ, դաշնամուր պատրաստող վարպետ և նվագարանների վարպետ

Կիրիլ Դեմյան (Կյուրեղ Դեմյան, 1772[1], Գեռլա, Cluj County, Ռումինիա - նոյեմբերի 1, 1847(1847-11-01)[1], Վիեննա, Գերմանական միություն[1]), նվագարաններ պատրաստող հայազգի վարպետ, որ ծնվել է Ռումինիայում, ապա հաստատվել Ավստրիայում: Իր երկու որդիների՝ Կարլի և Գվիդոնի հետ ստեղծել է ակորդեոն նվագարանը:

Տեղեկություններ կյանքի մասին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կիրիլ Դեմյանի մասին մեզ հասած տեղեկությունները խիստ կցկտուր են: Հայտնի է, որ ծնվել է 1772 թվականին Ռումինիայի Արմենոպոլիս քաղաքում, որ ներկայում անվանափոխվել ու կոչվում է Գեռլա: Այս քաղաքը 16-րդ դարում հիմնել են Կիլիկիայի հայկական թագավորության անկումից հետո այստեղ գաղթած հայերը: Կիրիլ Դեմյանը երաժշտական գործիքներ՝ ռոյալ դաշնամուրներ, երգեհոններ պատրաստող վարպետ էր, ուներ սեփական խանութը, որտեղ վաճառում էր այդ նվագարանների համար իր պատրաստած մասերը, ինչպես օրինակ իրանը՝ ստեղնաշարերի աջակողմյան և ձախակողմյան խուփերով հանդերձ, ինչպես նաև ստեղնաշարային ու փողային նվագարանների առանձին մասեր: Այսօր Վիեննայի Երաժշտության տանը ցուցադրվում են Կիրիլի պատրաստած մասերի ու աշխատանքների նմուշներ:

Ակորդեոնի ստեղծումը և տարածումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դեմյանը մտմտում էր իր երաժշտական գործիքը ստեղծելու մասին: Նա երկար տարիներ գծագրեր էր կազմում, հաշվարկներ անում, ձգտելով այդ ամենից հետո մի անգամից ստեղծել կատարելագործված նվագարան: Դեմյանի նվագարանն ուներ ընդամենը հինգ ստեղն, որոնք նախատեսված էին միայն ձախ ձեռքի համար: Ամեն մի ստեղնի համապատասխանում էր մեկ ակորդ, որից էլ ծագեց նվագարանի անունը՝ ակորդեոն: Նվագարանն առաջին անգամ պատրաստվեց 1829 թվականին և մայիսի 6-ին արտոնագրվեց Վիեննայում: 17 օր անց Դեմյանի արտոնագիրը պաշտոնապես ճանաչվեց, որից հետո էլ առ այսօր մայիսի 23-ը նշվում է որպես ակորդեոնի ծննդյան օր: Նրանով կարելի էր նվագել պարզ մեղեդիներ՝ մեկ տոնայնության մեջ: Սակայն դա երաժշտության սիրահարներին բնավ չխանգարեց նորաստեղծ նվագարանի ձեռքբերմանը նախ երաժշտական խանութներից, ապա ակորդեոնի գործարաններից: Եթե մինչ այդ Կենտրոնական Եվրոպայում մեծ ժողովրդականություն էր վայելում շրթհարմոնը, որի ստեղծողն էր Քրիստիան Բուշմանը, ակորդեոնի ի հայտ գալուց հետո նրա փառքն սկսեց խամրել:

1831 թվականից ակորդեոնը սկսեց տարածվել Բրիտանական կղզիներում, իսկ ևս երկու տարի անց Ադոլֆ Մյուլլերը իր «Ակորդեոնի դպրոցը» գրքում արդեն տալիս է նվագարանի մեծ թվով տարբեր տեսակների նկարագրություններ: Այդ շրջանում Վիեննայի ու Լոնդոնի երաժշտական միությունները սերտորեն համագործակցում էին, իսկ երաժիշտները պարբերաբար համերգային ելույթներ էին ունենում երկու մայրաքաղաքներում: Արդեն 1840-ականներին Հին աշխարհի բնակիչները գաղթելով Ամերիկա, ակորդեոնը տարածեցին ԱՄՆ-ում, որտեղ ևս շուտով լայն ճանաչում ու ժողովրդականություն ձեռք բերեց: Ակորդեոնը ներառում է տարբեր նվագարանների առանձնահատկություններ. տեսքով այն հիշեցնում է բայան նվագարանը, տեխնիկական կառուցվածքով առնչվում է շրթհարմոնի հետ, իսկ ստեղնաշարով և հնարավորություններով մոտ է դաշնամուրին: Նրա առավելություններից մեկն այն է, որ կարող է իր հնչողությամբ թողնել անսամբլի տպավորություն: Իր ստեղծման օրվանից ակորդեոնը ենթարկվել է խիստ մշակման ու նորացման, ավելի ու ավելի կատարելագործվել, բայց առաջվա պես մնում է անփոխարինելի նվագարան տարբեր անսամբլներում:

Ակորդեոնը Հայաստանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս նվագարանը Հայաստան թափանցել է 19-րդ դարավերջին ու 20-րդի սկզբին՝ Ռուսաստանից ու Թիֆլիսից, որտեղ էլ տարածվել էր Եվրոպայից: Խորհրդային տարիներին այն լայնորեն կիրառվում էր բազմաթիվ ազգագրական անսամբլներում, որտեղ նվագում էին երաժշտական կրթօջախներում մասնագիտացած ակորդեոնահարները: Դրանից բացի, սիրված էր նաև ժողովրդի շրջանում և կային բազմաթիվ սիրողական մակարդակի երաժիշտներ, ովքեր հիմնականում նվագում էին հարսանիքների, խնջույքների ժամանակ և այլ ուրախ առիթներով: Սակայն Հայաստանի անկախացումից՝ այսինքն 1991 թվականից հետո ակորդեոնը դուրս մղվեց երաժշտական դպրոցներից ու ազգագրական անսամբլներից՝ համարվելով ապազգային նվագարան: Դրանից հետո կամաց-կամաց այն սկսեց դուրս մղվել նաև խնջույքներից, և այսօր արդեն շատ փոքր թվով երաժիշտներ են մնացել, ովքեր քիչ թե շատ տիրապետում են ակորդեոնին: Վերջին շրջանում մասնագիտական կրթություն ունեցող ակորդեոնահարները Հայկ Կարապետյանի գլխավորությամբ համախմբվել են՝ հետզհետե հայ իրականությունից անհետացող նվագարանը քարոզելու և նոր սերնդին հրապուրելու համար՝ կազմակերպելով համերգներ, որոնց ընթացքում հնչում են դասական ստեղծագործություններ (Յոհան Սեբաստիան Բախի, Արամ Խաչատրյանի, Աստոր Պիացցոլայի և այլոց) և նույնիսկ կոմիտասյան մեղեդիներ: Նաև ստեղծվել է Ակորդեոնահարների համահայկական միություն, որը ևս ջանք է գործադրում ակորդեոնը Հայաստանում վերստին տարածելու ուղղությամբ:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]