Կանադական տիեզերական գործակալություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Կանադական տիեզերական գործակալություն
Տեսակ տիեզերական գործակալություն և Կանադական դաշնային վարչություն կամ գործակալություն
Երկիր Flag of Canada.svg Կանադա
Հիմնադրված մարտի 1, 1989
Գլխադասային գրասենյակ John H. Chapman Space Centre
Անձնակազմ 670 մարդ
Կայք asc-csa.gc.ca

Կանադական տիեզերական գործակալություն (ԿՏԳ, ֆր.՝ Agence Spatiale Canadienne, ASC), հիմնադրվել է Կանադական տիեզերական գործակալության ակտի հիման վրա, որը թագավորական հավանության է արժանացել 1990 թվականի մայիսի 10-ին: Գործակալությունը հաշվետու է Կանադայի Նորարարության, գիտության և տնտեսական զարգացման նախարարությանը: Կանադական տիեզերական գործակալության ներկայիս նախագահն է Սիլվան Լապորտը, որն այս պաշտոնը ստանձնել է 2015 թվականի մարտի 9-ին 2015 թվականի փետրվարի 27-ի նշանակումից հետո[1]:

ԿՏԳ գլխամասը գտնվում է Լոնգեյի Ջոն Հ. Չեփմեն տիեզերական կենտրոնում: Գործակալությունը գրասենյակներ ունի նաև Օտտավայում` Դեյվիդ Ֆլորիդա լաբորատորիա, կապի փոքրիկ գրասենյակներ Հյուստոնում, Վաշինգտոնում և Փարիզում:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կանադական տիեզերական գործակալության զինանշանը, 1991 թվականի հուլիսի 25, Կանադայի հերալդիական հեղինակության կողմից

Կանադայի վերին մթնոլորտի և տիեզերական ծրագրի ծագումը կարելի է դիտարկել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո[2]: 1945-1960 թվականներին Կանադան, պաշտպանական հետազոտությունների հովանու ներքո, ձեռնամուխ եղավ մի շարք փոքրիկ գործարկիչ և արբանյակային հարակից նախագծերի` ներառյալ Black Brant rocket-ի զարգացումը, ինչպես նաև առաջադեմ ուսումնասիրություններ[3]: 1957 թվականին Կանադայի պաշտպանության հետազոտությունների հեռահաղորդակցության ցանցի (DRTE) գիտնականներն ու ճարտարագետները, ղեկավար Ջոն Հ. Չափմանի ղեկավարությամբ սկսեցին նախապես հայտնի S-27 կամ Topside Sounder Project նախագիծը: Այս աշխատանքը շուտով կհանգեցնի Կանադայի առաջին ալիքին, որը հայտնի է որպես Alouette 1: Այս աշխատանքը շուտով կհանգեցներ Կանադայի առաջին արբանյակի զարգացմանը, որը հայտնի է որպես Alouette 1:

1962 թվականի սեպտեմբերին Alouette-ի մեկնարկի շնորհիվ Կանադան դարձավ երրորդ երկիրը, որն արհեստական արբանյակ տարածեց, տեղադրեց տիեզերքում: Այդ ժամանակ Կանադան միայն ուներ վերին մթնոլորտային գործարկման հնարավորություններ (օդերևութաբանական հրթիռներ), հետևաբար Alouette 1-ը ամերիկյան ՆԱՍԱ-ն դեպի վեր ուղարկեց Կալիֆոռնիայի Լոմպոկի Վանդենբերգ օդուժի բազայից:

1980-ականներին այս և այլ տիեզերքի հետ կապված գործողությունները ստիպեցին Կանադայի կառավարությանը հրապարակել Կանադայի տիեզերական գործակալության ակտը, որը հաստատեց Կանադայի տիեզերական գործակալությունը: Օրենքը ստացավ թագավորական համաձայնություն 1990 թվականի մայիսի 10-ին և ուժի մեջ մտավ 1990 թվականի դեկտեմբերի 14-ին[4]:

1999 թվականին ԿՏԳ 'A-base' ֆինասավորման նախագծից անցավ 300 միլիոն դոլար ֆիքսված տարեկան բյուջեի: Իրական բյուջեն տարեցտարի տարբերվում է լրացուցիչ ծախսերի և հատուկ նախագծերի պատճառով:

Կանադայի տիեզերական գործակալության մանդատն է նպաստել տիեզերքի խաղաղ օգտագործմանն ու զարգացմանը, գիտության միջոցով տիեզերքի գիտելիքները զարգացնելու և ապահովելու տիեզերական գիտությունն ու տեխնոլոգիան կանադացիների համար սոցիալական և տնտեսական օգուտներ ապահովելու համար: Կանադական տիեզերական գործակալության առաքելության հայտարարության մեջ նշվում է, որ գործակալությունը հավատարիմ է տիեզերական գիտելիքների մշակմանը և կիրառմանը` ի օգուտ Կանադայի և մարդկության:

Նախագահներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1989- մայիսի 4, 1992 – Լարկին Կերվին[5]
  • Մայիսի 4, 1992– հուլիսի 15, 1994 - Ռոլանդ Դորե[6]
  • Նոհեբերի 21, 1994– 2001 - Ուիլյամ ՄաքԴոնալդ Էվանս[7]
  • Նոյեբերի 22, 2001– նոյեմբերի 28, 2005– Մարկ Գարնո[8]
  • Ապրիլի 12, 2007– December 31, 2007 - Լորիեր Բուասվերտ[9]
  • Հունվարի 1, 2008- սեպտեմբերի 2, 2008 - Գայ Բյուժոլդ
  • Սեպտեմբերի 2, 2008 – փետրվարի 1, 2013 - Սթիվեն Մաքքլեյն[10]
  • Փետրվարի 2, 2013 – օգոստոսի 5, 2013 - Գիլես Լեկլերկ (ժամանակավոր)
  • Օգոստոսի 6, 2013 - նոյեմբերի 3, 2014 - Ուոլթեր Նատինչիկ
  • Նոյեմբերի 3, 2014 - մարտի 9, 2015 - Լյուկ Բրյուլե, ժամանակավոր[11]
  • Մարտի 9, 2015 - Սիլվան Լապորտ[12]

Կանադական արբանյակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Alouette 1` առաջին արբանյակը, որը կառուցվել էր ոչ Միացյալ Նահանգներում, ոչ էլ Խորհրդային Միությունում
Անվանում Մեկնարկ Դադարեցում Նպատակ
Alouette 1 Սեպտեմբերի 29, 1962 1972 Իոնոսֆերային հետազոտություն
Alouette 2 Նոյեմբերի 29, 1965 Օգոստոսի 1, 1975 Իոնոսֆերային հետազոտություն
ISIS 1 Հունվարի 30, 1969 1990 Իոնոսֆերային հետազոտություն
ISIS 2 Ապրիլի 1, 1971 1990 Իոնոսֆերային հետազոտություն
Hermes Հունվարի 17, 1976 Նոյեմբեր, 1979 Փորձարարական հեռահաղորդակցության արբանյակ
RADARSAT-1 Նոյեմբերի 4, 1995 March 29, 2013 Կոմերցիոն երկրազննման արբանյակ[13]
MOST Հունիսի 30, 2003 Գործում է տիեզերական հեռադիտակ
SCISAT-1 Օգոստոսի 12, 2003 Գործում է Երկիրը զննող արբանյակ (Երկրի մթնոլորտ)
RADARSAT-2 Դեկտեմբերի14, 2007 Գործում է Կոմերցիոն երկրազննման արբանյակ
NEOSSat Փետրվարի 25, 2013 Գործում է Զննում է երկրամերձ օբյեկտները[14]
Sapphire Փետրվարի 25, 2013 Գործում է Ռազմական տիեզերական հսկողություն[14][15]
BRITE Փետրվարի 25, 2013 Գործում է տիեզերական հեռադիտակ[14][16]
CASSIOPE Սեպտեմբերի 29, 2013 Գործում է Իոնոսֆերային հետազոտություն, փորձնական հեռահաղորդակցություն[17][18]
M3MSat Հունիսի 22, 2016 Գործում է Կապի արբանյակ[19]
RADARSAT Constellation 2018 Պլանավորված է Կոմերցիոն երկրային դիտարկման արբանյակ

Բացի այդ, կան կոմերցիոն արբանյակներ` թողարկված Telesat հեռահաղորդակցման ընկերության կողմից, նախկին թագավորական կորպորացիա, որը 1998 թվականին սեփականաշնորհվել է: Դրանք են Anik արբանյակները, Nimiq արբանյակները (բոլորը ներկայում օգտագործվում են Bell TV) և MSAT-1: Հետագայում տեխնոլոգիական և հետազոտական արբանյակները մշակվել են Տորոնտոյի համալսարանի Տիեզերական ուսումնասիրությունների ինստիտուտի կողմից[20]` ներառելով CanX ծրագիրը, ExactView-9 և GHGSat-D:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «PM announces changes in the senior ranks of the Public Service»։ Վերցված է March 3, 2015 
  2. Andrew Godefroy. Defence & Discovery: Canada's Military Space Program, 1945–1974. Vancouver: University of British Columbia Press, 2011. 978-0-7748-1959-6 http://www.ubcpress.ubc.ca/search/title_book.asp?BookID=299173226
  3. Andrew Godefroy. Defence & Discovery: Canada's Military Space Program, 1945–1974. Vancouver: University of British Columbia Press, 2011. 978-0-7748-1959-6, chapters 2–6.
  4. «Canadian Space Agency Act»։ Department of Justice։ Վերցված է 2011-05-29 
  5. «(John) Larkin Kerwin»։ Science.ca։ GCS Research Society։ Վերցված է 2011-05-29 
  6. Canadian Space Milestones - Canadian Space Agency. Asc-csa.gc.ca. Retrieved on 2013-08-21.
  7. «William MacDonald Evans Receives Canadian Space Award»։ Marketwire։ Վերցված է 2016-02-01 
  8. [1] History of the Canadian Astronaut Corps. Retrieved on 2014-05-04
  9. Black Chuck։ «The Commercial Space Blog»։ Վերցված է 2016-02-01 
  10. Steve MacLean annonce son départ de l'Agence spatiale canadienne - Agence spatiale canadienne. Asc-csa.gc.ca (2013-01-15). Retrieved on 2013-08-21.
  11. «Luc Brûlé, Interim President, Canadian Space Agency» 
  12. «PM announces a change in the senior ranks of the Public Service» 
  13. «RADARSAT-1: Seventeen Years of Technological Success» (Press release)։ Canadian Space Agency։ 9 May 2013։ Վերցված է 2013-05-30 
  14. 14,0 14,1 14,2 Indian rocket launches asteroid hunter, 6 other satellites - NBC News.com. Science.nbcnews.com (2013-02-25). Retrieved on 2013-08-21.
  15. SSTL's 40th satellite platform launch: Sapphire reaches orbit. Spacedaily.com. Retrieved on 2013-08-21.
  16. Canada Stays at the Forefront of տիեզերական հեռադիտակ Technology with the Launch of New Surveillance Satellite - Canadian Space Agency. Asc-csa.gc.ca (2013-02-25). Retrieved on 2013-08-21.
  17. Foust Jeff (2013-03-27)։ «After Dragon, SpaceX’s focus returns to Falcon»։ NewSpace Journal։ Վերցված է 2013-04-05 
  18. Graham Will։ «SpaceX successfully launches debut Falcon 9 v1.1»։ NASASpaceFlight։ Վերցված է 29 September 2013 
  19. «M3MSat CSA Satellite Page» 
  20. «University of Toronto Institute for Aerospace Studies - Space Flight Laboratory»։ Վերցված է 23 April 2016 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]