Jump to content

Լև Տերմեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Լև Տերմեն
ռուս.՝ Лев Сергеевич Термен
Դիմանկար
Ծնվել էօգոստոսի 15 (27), 1896[1]
ԾննդավայրՍանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն
Մահացել էնոյեմբերի 3, 1993(1993-11-03)[2] (97 տարեկան)
Մահվան վայրՄոսկվա, Ռուսաստան
ԳերեզմանԿունցևսկոե գերեզմանատուն[3]
Քաղաքացիություն ԽՍՀՄ,  Ռուսական կայսրություն,  ԱՄՆ և  Ռուսաստան
ԿրթությունՍանկտ Պետերբուրգի առաջին դասական գիմնազիա, Սանկտ Պետերբուրգի կոնսերվատորիա (1916)[4], Սանկտ Պետերբուրգի պետական պոլիտեխնիկական համալսարան (1926), Q16684052? (1916)[4] և Նիկոլաևի ճարտարագիտական ուսումնարան (1916)
ԵրկերՏերմեն[5], The Thing?[6] և Rhythmicon?[7]
Մասնագիտությունգյուտարար, ֆիզիկոս, երաժիշտ և թավջութակահար
ԱշխատատուՄոսկվայի կոնսերվատորիա, Մոսկվայի պետական համալսարան, Ա. Ֆ. Իոֆեի անվան ֆիզիկա-տեխնիկական ինստիտուտ, Երաժշտական գիտությունների պետական ինստիտուտ և TsKB-29 NKVD?
ԱմուսինԼավինիա Ուիլիամս
Զբաղեցրած պաշտոններամբիոնի վարիչ և գլխավոր գործադիր տնօրեն
ԿուսակցությունԽՄԿԿ[8]
Պարգևներ և
մրցանակներ
Ստալինյան 1-ին աստիճանի մրցանակ և Ստալինյան մրցանակ[8]
ԵրեխաներՆատաշա Տերմեն
 Léon Theremin Վիքիպահեստում

Լև Տերմեն (ռուս.՝ Ле́в Серге́евич Терме́н, անգլ.՝ Léon Theremin, օգոստոսի 15 (27), 1896[1], Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 3, 1993(1993-11-03)[2], Մոսկվա, Ռուսաստան), ռուսական և խորհրդային գյուտարար, էլեկտրամեխանիկ, երաժիշտ, ակուստիկ ֆիզիկոս, օրիգինալ Էլեկտրոնային երաժշտական գործիք Տերմենվոքսի ստեղծող (1920)[9][10], I կարգի Ստալինյան մրցանակի դափնեկիր (1947)՝ գաղտնալսող սարքերի ստեղծման համար։

Կենսագրություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լև Տերմենը ծնվել է Սանկտ Պետերբուրգում՝ ֆրանսիական հուգենոտական արմատներով ազնվական ուղղափառ ընտանիքում (ֆրանսերենով նրա տոհմական ազգանունը գրվում է Theremin): Տարբեր աղբյուրների համաձայն՝ Գրիգորյան օրացույցով նրա ծննդյան ամսաթիվը նշվում է 1896 թվականի օգոստոսի 28-ը կամ 27-ը , նրա անձնագրում և տապանաքարի վրա նշված է օգոստոսի 28-ը: Ծնվել է իրավաբան Սերգեյ Էմիլևիչ Տերմենի և Եվգենիա Անտոնովնայի ընտանիքում: Եղել է ընտանիքի առաջնեկը: Ծնողները նպաստել են Լևի կարողությունների զարգացմանը․ հաճախել է թավջութակի դասերի, բնակարանը կահավորված է եղել ֆիզիկայի լաբորատորիայով, ավելի ուշ՝ տնային աստղադիտարանով: Լևը սովորել է Սանկտ Պետերբուրգի տղաների առաջին գիմնազիայում[11]: Երրորդ դասարանում հետաքրքրվել է ֆիզիկայով, չորրորդ դասարանում ցուցադրել է «Տեսլայի տիպի ռեզոնանս»: 1914 թվականին գիմնազիան ավարտել է արծաթե մեդալով[12]:

Կարիերայի սկիզբ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1916 թվականին ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի կոնսերվատորիայի թավջութակի բաժինը։ Զուգահեռաբար սովորել է Պետրոգրադի համալսարանի ֆիզիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետում, որտեղ եղել է պրիվատ-դոցենտ Աբրամ Իոֆեի ֆիզիկայի դասախոսությունների ունկնդիր[13][14]։

Համալսարանի երկրորդ կուրսում՝ 1916 թվականին, զորակոչվել է բանակ և ուղարկվել Նիկոլաևի ճարտարագիտական ուսումնարան արագացված ուսուցման, այնուհետև սպաների էլեկտրատեխնիկական դասընթացների։ Հեղափոխությունը դիմավորել է որպես պահեստի կրտսեր սպա էլեկտրատեխնիկական գումարտակում, որը սպասարկել է Պետրոգրադի մոտ գտնվող Ցարսկոյե Սելոյի ռադիոկայանը։ 1917 թվականի Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո շարունակել է աշխատել նույն ռադիոկայանում, հետագայում տեղափոխվել Մոսկվայի ռազմական ռադիոլաբորատորիա։ 1920 թվականին ընդունվել է Պետրոգրադի (Լենինգրադ) պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ֆիզիկա-մեխանիկական ֆակուլտետ, որտեղ 1926 թվականի մայիսին պաշտպանել է իր դիպլոմային աշխատանքը։

Կարիերայի ծաղկման շրջան

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1919 թվականին Լև Տերմենը դարձել է Պետրոգրադի ֆիզիկատեխնիկական ինստիտուտի լաբորատորիայի վարիչ[10]։ Որպես ռադիոտեխնիկայի մասնագետ՝ Աբրամ Իոֆեն նրան հրավիրել է աշխատելու իր մոտ ինստիտուտում։ Նոր աշխատակցին հանձնարարվել է չափել գազերի էլեկտրական հաստատունը տարբեր ճնշումների և ջերմաստիճանների պայմաններում[13][14]։ Տերմենի չափման համակարգի առաջին տարբերակը էլեկտրոնային լամպով էլեկտրական տատանումների գեներատորն է։ Մետաղական թիթեղների միջև ընկած խոռոչում գտնվող փորձարկման գազը տատանողական կոնտուրի տարր է, որի կոնդենսատորն ազդում է էլեկտրական տատանումների հաճախականության վրա։ Համակարգի զգայունության բարձրացման վրա աշխատելիս առաջացել է երկու գեներատորների միավորման գաղափար, որոնցից մեկը ստեղծում է որոշակի հաստատուն հաճախականության տատանումներ։ Երկու գեներատորներից եկող ազդանշանները անցնում են կաթոդային ռելեին, որի ելքում ձևավորվում է տարբերության հաճախականությամբ ազդանշան։ Փորձարկման գազի պարամետրերի տարբեր հաճախականության հարաբերական փոփոխությունը շատ ավելի մեծ է։ Ընդ որում, եթե տարբերության հաճախականությունը ընկնում է ձայնային տիրույթի մեջ, ապա ազդանշանը կարող է լսվել։

1920 թվականին Լև Տերմենը հայտնագործել է «Տերմենվոկս» էլեկտրական երաժշտական գործիքը՝ հիմնված փորձարարական չափման համակարգի վրա, որը հետագայում նրան լայն ճանաչում է բերել։

1922 թվականի մարտին Կրեմլում տեղի է ունեցել Տերմենի գյուտերի ցուցադրություն, որին մասնակցել է նաև Լենինը։ Տերմենը ներկայացրել է անվտանգության ազդանշանային սարքը՝ տերմենվոկսը և բացատրել դրա աշխատանքի սկզբունքը, իսկ Լենինը փորձել է տերմենվոկսով նվագել Գլինկայի «Արտույտը»[13][14][15]։

Լինելով բազմակողմանի զարգացած անձնավորություն՝ Տերմենը հայտնագործել է բազմաթիվ տարբեր ավտոմատ համակարգեր (ավտոմատ դռներ, ավտոմատ լուսավորություն և այլն) և անվտանգության ազդանշանային համակարգեր: Միաժամանակ, 1923 թվականից, եղել է Մոսկվայի Երաժշտական գիտությունների պետական ինստիտուտի գիտաշխատող[9]: 1925-1926 թվականներին հայտնագործել է առաջին հեռուստատեսային համակարգերից մեկը՝ «էլեկտրական հեռուստացույցը»՝ պատկերի 64 գծի բաժանմամբ և 1.5 x 1.5 մետր էկրանի չափսերով, իսկ ավելի ուշ՝ 100 գծի բաժանմամբ[16]։

1927 թվականին Տերմենը հրավեր է ստացել մասնակցելու Մայնի Ֆրանկֆուրտում կայանալիք միջազգային երաժշտական ցուցահանդեսին։ Տերմենի զեկույցը և նրա գյուտերի ցուցադրությունը մեծ հաջողություն են ունեցել և նրան համաշխարհային ճանաչում բերել։

Երաժշտական ցուցահանդեսում համերգային հաջողությունից հետո Տերմենը բազմաթիվ հրավերներ է ստացել։ Դրեզդենում, Նյուրնբերգում, Համբուրգում և Բեռլինում նրան դիմավորել են ծափահարություններով և ծաղիկներով։ Հանդիսատեսի արձագանքները «օդային երաժշտության», «եթերային ալիքների երաժշտության» և «գնդերի երաժշտության» մասին ոգևորել են նրան։ Երաժիշտները նշում են, որ վիրտուոզի գաղափարը սահմանափակված չէ իներտ նյութով. «վիրտուոզը շոշափում է տարածությունը»։ Հնչյունի ծագման անորոշությունը զարմանալի է։ Ոմանք տերմենվոքսն անվանել են «երկնային» գործիք, մյուսները՝ «սֆերոֆոն»։ Հնչերանգը ցնցող է, միաժամանակ հիշեցնում է լարային և փողային գործիքներ, և նույնիսկ եզակի մարդկային ձայն,որը կարծես «հնչում է հեռավոր ժամանակներից և տարածություններից»[13]։

Ամերիկյան ժամանակաշրջան

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1928 թվականին Տերմենը, դեռևս խորհրդային քաղաքացի լինելով, տեղափոխվել է Միացյալ Նահանգներ: Ժամանելուց հետո նա արտոնագրել է տերեմենվոքսը և իր անվտանգության ազդանշանային համակարգը: Նա լիցենզավորել է նաև տերեմենվոքսի պարզեցված տարբերակի զանգվածային արտադրության իրավունքը RCA ընկերությանը (Ամերիկյան ռադիոընկերություն):

Տերմենը հիմնադրել է Teletouch և Theremin Studio ընկերությունները և 99 տարով վարձակալել վեցհարկանի շենք Նյու Յորքում՝ երաժշտական և պարային ստուդիայի համար: 1931-1938 թվականներին Տերմենը եղել է Teletouch Inc.-ի տնօրեն: Այդ ընթացքում նա նաև մշակել է ազդանշանային համակարգեր Սինգ Սինգ և Ալկատրաս բանտերի համար:

Լև Տերմենը Նյու Յորքում դարձել է հայտնի անձ: Նրա ստուդիա հաճախ այցելել են Ջորջ Գերշվինը, Մորիս Ռավելը, Յաշա Հայֆեցը, Եհուդի Մենուհինը, Չարլի Չապլինը և Ալբերտ Այնշտայնը: Նրա ծանոթների շրջանակում էին ֆինանսական մագնատ Ջոն Դևիսոն Ռոքֆելլերը և ԱՄՆ ապագա նախագահ Դուայթ Էյզենհաուերը[17]:

Կնոջից՝ Եկատերինա Կոնստանտինովայից բաժանվելուց հետո 1938 թվականի օգոստոսի 2-ին ամուսնացել է Լավինիա Ուիլյամսի հետ, ով եղել է առաջին աֆրոամերիկյան բալետային խմբի պարուհի[18]։

Բռնաճնշումներ, աշխատանք պետական անվտանգության ծառայությունների համար

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1938 թվականին Տերմենը հետ է կանչվել Մոսկվա[19]։ Նա գաղտնի լքել է Միացյալ Նահանգները՝ Teletouch ընկերության սեփականատեր Բոբ Զինմանին տրամադրելով լիազորագիր՝ իր ունեցվածքը կառավարելու և իր արտոնագրային ու ֆինանսական գործերը կարգավորելու համար։ Տերմենը ցանկացել է կնոջը՝ Լավինիային իր հետ տանել ԽՍՀՄ, բայց նրան հայտնել են, որ նա ավելի ուշ կժամանի։ Երբ եկել են նրա ետևից, Լավինիան պատահաբար տանն է եղել, և նա այն տպավորությունն է ստացել, որ ամուսնուն բռնի կերպով են տարել։բՏերմենը անհաջող փորձեր է կատարել Լենինգրադում աշխատանք գտնելու նպատակով, ապա տեղափոխվել է Մոսկվա, բայց այնտեղ էլ աշխատանք չի գտել։

1939 թվականի մարտին Տերմենը ձերբակալվել է։ Նրան մեղադրել են ֆաշիստական կազմակերպությանը մասնակցելու, իսկ մեկ այլ վարկածի համաձայն՝ Սերգեյ Կիրովի դեմ մահափորձ կազմակերպելու մեջ[17], իբր, նրան ստիպել են ինքն իրեն մեղադրել՝ պնդելով, որ Պուլկովոյի աստղադիտարանի աստղագետների խումբը պատրաստվել է ական տեղադրել Ֆուկոյի ճոճանակի մեջ, և որ Տերմենը պետք է ռադիոազդանշան ուղարկեր Միացյալ Նահանգներից և պայթեցներ ականը, հենց որ Կիրովը մոտենար ճոճանակին[20]։ Սակայն Տերմենի քրեական գործի նյութերը չեն հաստատում այդ տարբերակը, Տերմենին մեղադրում են «հակահեղափոխական կազմակերպությանը մասնակցելու» մեջ, սակայն իրական մեղադրանքն այն է եղել, որ նա լքել է երկիրը 1927 թվականին և ԽՍՀՄ չի վերադարձել մինչև 1938 թվականը: 1939 թվականի օգոստոսի 15-ին ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ-ին կից հատուկ խորհրդակցական մարմինը Տերմենին դատապարտել է ութ տարվա ազատազրկման՝ ՌՍՖՍՀ քրեական օրենսգրքի 58-4 հոդվածի («միջազգային բուրժուազիային ԽՍՀՄ-ի դեմ թշնամական գործունեության մեջ օգնություն ցուցաբերելը») համաձայն[18]:

Տերմենը սկզբում իր պատիժը կրել է Մագադանում՝ աշխատելով որպես շինարարական բրիգադի բրիգադավար։ Նրա բազմաթիվ ռացիոնալիզատորական առաջարկները գրավել են ճամբարի վարչակազմի ուշադրությունը, և 1940 թվականին նա տեղափոխվել է Տուպոլևի նախագծային բյուրո՝ ՑԿԲ-29 (այսպես կոչված «Տուպոլևյան շարագա»), որտեղ աշխատել է շուրջ ութ տարի։ Նրա օգնականն է եղել Սերգեյ Պավլովիչ Կորոլյովը, ով հետագայում հայտնի տիեզերական տեխնոլոգիաների կոնստրուկտոր է դարձել[17]։ Տերմենի և Կորոլյովի աշխատանքային գործունեության ոլորտներից մեկը եղել է ռադիոյով կառավարվող անօդաչու թռչող սարքերի ժամանակակից թևավոր հրթիռների նախատիպերի մշակումը։

Խորհրդային էնդովիբրատոր ԱՄՆ-ի զինանշանի կրկնօրինակի ներսում, ԱՄՆ Ազգային անվտանգության գործակալությանը կից Ազգային գաղտնագրական թանգարան

Տերեմինի մշակումներից մեկը «Բուրան» գաղտնալսման համակարգն է, որն օգտագործել է անդրադարձված ինֆրակարմիր ճառագայթները՝ գաղտնալսվող շինության պատուհաններում տատանումները հայտնաբերելու համար։

Մյուս մշակումը եղել է «Զլատուստ» էնդովիբրատորը՝ բարձր հաճախականության ռեզոնանսային գաղտնալսման սարք՝ առանց մարտկոցների կամ էլեկտրոնիկայի, որը յոթ տարի աննկատելիորեն գործել է ամերիկյան դեսպանության գրասենյակում[21]։ Գաղտնալսող սարքը ներդրված է եղել թանկարժեք փայտից պատրաստված փայտե վահանակի մեջ, որը պատկերել է ԱՄՆ-ի զինանշանը: Վահանակը 1945 թվականին նվիրաբերվել է ԱՄՆ դեսպան Վիլյամ Ավերել Հարիմանին, որը հրավիրվել է Արտեկի պիոներական ճամբարի 20-ամյակի տոնակատարությանը: Վիլյամ Ավերել Հարիմանն այն կախել է իր աշխատասենյակում: Գաղտնալսող սարքի կառուցվածքն այնքան հաջողված է եղել, որ ամերիկյան հատուկ ծառայությունները նվերի ստուգման ժամանակ ոչինչ չեն նկատել: Գաղտնալսող սարքը՝ «բզեզիկը» հայտնաբերվել է 1952 թվականին և ավելի ուշ ներկայացվել ՄԱԿ-ին՝ որպես խորհրդային հետախուզական գործունեության ապացույց, սակայն դրա գործողության սկզբունքը մի քանի տարի մնացել է չբացահայտված[21][22]:

1947 թվականին Տերմենը ազատ է արձակվել բանտից, նրա քրեական գործը կարճվել է և դատվածությունը հանվել[18], սակայն շարունակել է աշխատել ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ համակարգի փակ նախագծային բյուրոներում, մասնավորապես, գաղտնալսման համակարգերի մշակման վրա: 1947 թվականին արժանացել է Ստալինյան առաջին կարգի մրցանակի՝ գաղտնալսման համակարգերի մշակման համար (նա չի ներառվել պարբերական մամուլում հրապարակված ցուցակում)[23]։

1948 թվականին կնոջ՝ Մարիա Գուշչինայի հետ ունեցել են երկու դուստր՝ Նատալյա և Ելենա Տերմենները:

Հետագա տարիներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1954 թվականին Տերմենը ռեաբիլիտացիայի է ենթարկվել[18]: 1964-1967 թվականներին աշխատել է Մոսկվայի կոնսերվատորիայի լաբորատորիայում՝ իր ողջ ուժերը նվիրելով նոր էլեկտրոնային երաժշտական գործիքների մշակմանը և 1930-ականներին իր հայտնագործած համակարգերի վերականգնմանը: Որոշ աղբյուրների համաձայն, այդժամանակահատվածում Տերմենն աշխատել է «հասարակական հիմունքներով», անհատույց:

1967 թվականին երաժշտական քննադատ Հարոլդ Շոնբերգը, որն այցելել է կոնսերվատորիա, ճանաչել է այնտեղ հանդիպած Լև Տերմենին: Լուրը հրապարակվել է Նյու Յորք Թայմսում[20] և «բուրժուական մամուլի» հրապարակումը վրդովմունք է առաջացրել ԽՍՀՄ-ում: Տերմենի ստուդիան փակվել է, «նրա բոլոր գործիքները կոտրատվել են կացնով և դեն նետվել»[24], նրան հեռացրել են կոնսերվատորիայից (այլ աղբյուրների համաձայն՝ նա թոշակի է անցել)[25]:

Որոշ դժվարությամբ Տերմենն աշխատանքի է անցել Մոսկվայի պետական համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետի լաբորատորիայում: Նա սեմինարներ է անցկացրել Մոսկվայի պետական համալսարանի գլխավոր մասնաշենքում նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են եղել լսել են նրա աշխատանքների մասին և ուսումնասիրել տերմենվոկսը, սակայն միայն մի քանի մարդ է մասնակցել այդ սեմինարներին: Ձևականորեն Տերմենն աշխատել է որպես մեխանիկ Մոսկվայի պետական համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետում[26], բայց իրականում նա շարունակել է իր ինքնուրույն գիտական հետազոտությունները: Տերմենի ակտիվ գիտական գործունեությունը շարունակվել է գործնականում մինչև նրա մահը։

1989 թվականին նա (իր դստեր՝ Նատալիայի հետ միասին) մեկնել է Ֆրանսիայի Բուրժ քաղաքում անցկացվող փառատոնին[27]: 1991 թվականին դստեր՝ Նատալիայի և թոռնուհու՝ Օլգայի հետ միասին նա Սթենֆորդի համալսարանի հրավերով այցելել է Միացյալ Նահանգներ, որտեղ, հանդիպել է Կլարա Ռոքմորի հետ։

Չնայած բազմաթիվ միջնորդություններին, Տերմենին մերժել են լիարժեք աշխատել, հնարավորություն չեն տվել լաբորատորիա բացել Մոսկվայի պետական համալսարանում կամ որևէ այլ հաստատությունում։ Տարիներ անց՝ իրավիճակի վրա ինչ-որ կերպ ազդելու փորձով, Լև Տերմենը որոշել է անդամագրվել կոմունիստական կուսակցությանը, բայց մերժվել է։ Միայն 1991 թվականի մարտին՝ 95 տարեկան հասակում, ընդունվել է Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ Նա ավարտել է Մարքսիզմ-լենինիզմի ինստիտուտը՝ կուսակցությանը անդամագրվելու համար։ Տերմենի որոշ ծանոթների հիշողությունների համաձայն՝ երբ նրան հարցրել են, թե ինչու է ընդունվում փլուզվող կուսակցության շարքերը, Տերմենը պատասխանել է. «Ես խոստացել էի Լենինին»[28]։

1992 թվականին անհայտ անձինք ավերել են Լոմոնոսովսկի պողոտայում գտնվող նրա լաբորատորիա-սենյակը (սենյակը հատկացվել էր[26] Մոսկվայի իշխանությունների կողմից Վալենտինա Գրիզոդուբովայի խնդրանքով), կոտրել նրա բոլոր գործիքները և գողացել նրա արխիվների մի մասը: Ոստիկանությունը չի կարողացել բացահայտել հանցագործությունը:

1992 թվականին Մոսկվայում ստեղծվել է «Տերմեն-կենտրոն»-ը՝ աջակցելու փորձարարական էլեկտրաակուստիկ երաժշտության ոլորտում աշխատող երաժիշտներին և հնչյունային նկարիչներին[29]: Լև Տերմենը որևէ մասնակցություն չի ունեցել իր անվամբ կոչված կենտրոնի ստեղծմանը, կոնսերվատորիայի ռեկտորին ուղված դիմումում խնդրել է իր անունը չօգտագործել առանց թույլտվության: Կոնսերվատորիան լիարժեք չի արձագանքել դիմումին[30]:

Գերեզմանը՝ Կունցևսկոե գերեզմանատանը

Լև Տերմենը մահացել է 1993 թվականի նոյեմբերի 3-ին։ Ինչպես ավելի ուշ գրել են թերթերը. «Իննսունյոթ տարեկանում Լև Տերմենը գնաց միանալու դարաշրջանի դեմքը կազմողներին, բացի դուստրերից, նրանց ընտանիքից և դագաղը տեղափոխողմի քանի տղամարդկանցից, դագաղի մոտ ոչ ոք չկար…»։ Թաղվել է Մոսկվայի Կունցևսկոե գերեզմանատանը[31]։

Հասցեներ Սանկտ Պետերբուրգում-Պետրոգրադում-Լենինգրադում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • 1896-1923 - Մարատա փողոց 50[32][33]
  • Լև Տերեմինի հասցեն, որը նշված է եղել հասցեագրքերում 1925-1931 թվականներին, եղել է «Պյոտր Լավրովի փողոց 32»[34]։

Ժառանգություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լև Տերմենի դուստրը՝ Նատալիան և ծոռը՝ Պյոտրը, համարվում են տերմենվոկսի ծրագրերի կատարողներ և տարածողներ։ Էլեկտրոնային երաժշտության ռահվիրա Ժան Միշել Ժարը Տերմենի երկրպագու է։ Ժարը տերմենվոկսը նվագում է կենդանի կատարմամբ և ներառում է այն իր ստուդիական ալբոմներում։ Լև Տերմենի հետ հարցազրույցներից հատվածներ են օգտագործվել Ժարի The Orb-ի «Switch on Leon» ստեղծագործության մեջ՝ «Electronica 2: The Heart of Noise» ալբոմից։

2011 թվականից Մոսկվայում և Սանկտ Պետերբուրգում անցկացվող տերմենվոկս-մշակույթի «Տերմենոլոգիա» փառատոնը նվիրված է Լև Տերմենի պատվին։ Փառատոնը մասայականացնում է տերմենվոկսը, որի կազմակերպիչներն են Լև Տերմենի դուստրը՝ Նատալյա Տերմենը, թոռնուհին՝ Մաշա Տերմենը և ծոռը՝ Պյոտր Տերմենը։

1989 թվականին Տերմենը Մոսկվայում հանդիպել է անգլիացի երաժիշտ Բրայան Ինոյի հետ։ Ինոն իր «Music For Films 3» ալբոմում ներառել է Միխայիլ Մալինի և Լիդիա Կավինայի կողմից ձայնագրված տերմենվոկսի ստեղծագործությունը։

2006 թվականին Պերմի «Կամրջի մոտ» թատրոնը բեմադրել է «Տերմեն» ներկայացումը, չեխ դրամատուրգ Պետր Զելենկայի պիեսի վրա։ Պիեսն անդրադառնում է Տերմենի կյանքի ամենահետաքրքիր և դրամատիկ շրջանին՝ նրա աշխատանքին Միացյալ Նահանգներում։

Ընտանիք

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • Եկատերինա Պավլովնա Կոնստանտինովա՝ Բորիս Կոնստանտինովի քույրը, առաջին կինը (1921 թվականից, երեխաներ չեն ունեցել),
  • Լավինիա Ուիլյամս՝ երկրորդ կինը (երեխաներ չեն ունեցել),
  • Մարիա Ֆեդորովնա Գուշչինա՝ երրորդ կինը (1948 թվականից),
    • Ելենա Տերմեն (Ուգարովա)՝ դուստրը,
      • երկու որդիները,
    • Նատալյա Տերմեն՝ դուստրը,
      • Օլգա Տերմեն՝ թոռնուհին,
      • Մարիա Տերմեն՝ թոռնուհին,
        • Պյոտր Տերմեն՝ ծոռը։

Երկեր

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • Термен Л. С. Физика и музыкальное искусство. М., 1966
  • Термен Л. С. Рождение, детство и юность «терменвокса» // Радиотехника, 1972. — том 27, № 9 — с. 109—111
  • Термен Л. С. Воспоминания об А. Ф. Иоффе. Л., 1973.
  • Термен Л. С. Многоголосный терменвокс // Материалы IV Всесоюзной научно-технической конференции по электромузыкальным инструментам, 1981. — часть II
  • Термен Л. С., Королёв Л. Д. Электромузыкальный инструмент типа терменвокс, Авторское свидетельство № 1048503, 1983 г.

Տես նաև

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ 1,0 1,1 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 Encyclopædia Britannica
  3. ↑ http://placenote.info/fr/Cimetiere-de-Kountsevo-Moscou
  4. ↑ 4,0 4,1 https://bigenc.ru/music/text/4188844
  5. ↑ https://patentimages.storage.googleapis.com/d9/34/1a/414a8b7704b7f8/SU1048503A1.pdf
  6. ↑ https://www.cryptomuseum.com/covert/bugs/thing/index.htm
  7. ↑ https://fr.rbth.com/histoire/83628-lev-termen-theremine-instrument
  8. ↑ 8,0 8,1 https://phys.msu.ru/rus/about/sovphys/ISSUES-2009/04(73)-2009/8655/
  9. ↑ 9,0 9,1 МЭ|автор= |статья= Термен Лев Сергеевич |том=5 |ссылка= http://enc-dic.com/enc_music/Termen-L-S-7078.html
  10. ↑ 10,0 10,1 Книга:Музыкальный энциклопедический словарь||Термен Лев Сергеевич|http://www.music-dic.ru/html-music-keld/t/6570.html Արխիվացված 2022-01-25 Wayback Machine
  11. ↑ Жирнов Е. (2002-02-26). «Красный Терменатор». Коммерсантъ-Власть. Արխիվացված օրիգինալից 2014-08-12-ին. Վերցված է 2017-06-20-ին.
  12. ↑ Дрозд-Королёва О., Королёв А. (2007-02-01). «Термен не мрёт». mobimag.ru. Արխիվացված է օրիգինալից 2017-08-06-ին. Վերցված է 2017-06-20-ին.
  13. ↑ 13,0 13,1 13,2 13,3 Кокин Л. М. Из физтеха в Гранд-опера // Юность академиков: Документальная повесть. — 2-е изд., доп. — М.: Советская Россия, 1981. — С. 89—102.
  14. ↑ 14,0 14,1 14,2 Кокин Л. М. История о том, как из электроизмерительного прибора родилась электромузыка Արխիվացված է Մայիս 1, 2016 Wayback Machine-ի միջոցով: // Наука и жизнь: журнал. — 1967. — № 12. — С. 130—138.
  15. ↑ Рейнов Н. М. Физики-учителя и друзья. — Л.: Лениздат, 1975. — 255 с., [13] л. фотографий. — С. 227.
  16. ↑ «Лев Термен. Дальновидение». www.theremin.ru. Արխիվացված օրիգինալից 2024-08-10-ին. Վերցված է 2024-08-10-ին.
  17. ↑ 17,0 17,1 17,2 «Тот самый Лев Термен». Люди (ռուսերեն). «Econet». 2014-11-14. Արխիվացված օրիգինալից 2014-12-01-ին. Վերցված է 2014-12-15-ին.
  18. ↑ 18,0 18,1 18,2 18,3 «Спецслужбы рассекретили дело изобретателя терменвокса Термена, «заразившего» «жучками» посольство США». Արխիվացված օրիգինալից 2023-07-07-ին. Վերցված է 2023-07-07-ին.
  19. ↑ Термен // Телевизионная башня — Улан-Батор. — М. : Большая российская энциклопедия, 2016. — С. 69. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 32). — ISBN 978-5-85270-369-9.
  20. ↑ «Лев Термен — изобретатель электронной музыки, советский разведчик, политзаключённый и лауреат Сталинской премии». Արխիվացված օրիգինալից 2010-09-01-ին. Վերցված է 2010-08-25-ին. {{cite web}}: no-break space character in |title= at position 11 (օգնություն)
  21. ↑ 21,0 21,1 «Операция «Мягкое кресло»». История (ռուսերեն). Meduza. 2016-02-14. Արխիվացված օրիգինալից 2016-02-23-ին. Վերցված է 2016-02-16-ին.
  22. ↑ «Exhibit Information. Cold War: Great Seal» (անգլերեն). National Cryptologic Museum. Արխիվացված օրիգինալից 2020-02-15-ին. Վերցված է 2016-10-22-ին.
  23. ↑ Термен Лев Сергеевич: Досье Արխիվացված է Ապրիլ 16, 2021 Wayback Machine-ի միջոցով: на сайте Физического факультета МГУ.
  24. ↑ Harold C. Schonberg (1967-04-26). «Music: Leon Theremin; Inventor of Instrument Bearing His Name Is Interviewed in the Soviet Union (non-free access). The New York Times. p. 40» (անգլերեն). The New York Times. Արխիվացված օրիգինալից 2013-05-18-ին. Վերցված է 2014-09-28-ին.
  25. ↑ Календарь дат и событий: 28 августа 2011 Արխիվացված է Հունիս 17, 2022 Wayback Machine-ի միջոցով: // Аргументы и факты.
  26. ↑ 26,0 26,1 Петровский А. В. Психология и время. — СПб.: Питер, 2007. — ISBN 9785469016755
  27. ↑ Интервью со Львом Терменом Արխիվացված է Հուլիս 29, 2012 Wayback Machine-ի միջոցով: 16 июня 1989 года, Бурж.
  28. ↑ Галеев, 1995, էջ 80
  29. ↑ Термен-центр Արխիվացված է Ապրիլ 26, 2003 Wayback Machine-ի միջոցով:.
  30. ↑ «Официальный сайт семьи Термен». Արխիվացված օրիգինալից 2011-12-06-ին. Վերցված է 2011-11-06-ին.
  31. ↑ «Могила на Кунцевском кладбище, уч.8». Արխիվացված օրիգինալից 2013-05-16-ին. Վերցված է 2013-04-30-ին.
  32. ↑ Весь Петербург на 1897. О. III. С. 386; на 1899. С. 520; на 1901. С. 571; на 1903. С. 650; на 1905. С. 635; на 1906. С. 699; на 1907. С. 699; на 1909. С. 777; на 1911. С. 879; на 1913. С. 624; ВПг на 1915. С. 649; на 1917. С. 675; на 1923. O.XI. С. 489.
  33. ↑ Весь Петроград: Адресная и справочная книга Петрограда на 1923 год : [арх. 22 հոկտեմբերի 2017]. — Отдел Управления Петрогубисполкома. — С. 489.
  34. ↑ Весь Ленинград: Адресная и справочная книга г. Ленинграда на 1925 год : [арх. 29 սեպտեմբերի 2017]. — Организационный отдел Ленинградского губисполкома. — С. 393.

Գրականություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • Гинзбург В., Пульвер В. Телевидение. Передача движущихся изображений по способу Л. С. Термена. // Радиолюбитель, 1927. — № 1. — с. 13—16.
  • Крымский В. Первый публичный концерт Л. С. Термена в Нью-Йорке [в Метрополитэн Опера Хауз] // Новое русское слово.— Нью-Йорк, 1928.— 2 февраля (№ 5485).— С. 2.
  • Теодорчик К. Ф. Дальновидение // Успехи физических наук, 1928. — Выпуск 1. — С. 98—104.
  • Михаил Эммануилович Гольдштейн Отец электронной музыки: Изобретатель Лев Термен живет в Москве // Новое русское слово.— Нью-Йорк, 1978.— 28 мая (№ 24581).— С. 7.
  • Урвалов В. А. Очерки истории телевидения. — М.: Наука, 1990.
  • Галеев Б. М. Советский Фауст. — Казань : Библиотека журнала "Казань", 1995.
  • Ковалёва С. Не более и не менее. Жизнь Льва Термена // Русская мысль, 1998. — № 4248
  • Евгений Владимирович Назайкинский. ТВМ // Музыка и информатика. — М., 1999.
  • Lobanova Marina. Lew Termen: Erfinder, Tschekist, Spion // Neue Zeitschft für Musik, 1999, H. 4. S. 50—53.
  • Albert Glinsky, Robert Moog. Theremin: Ether Music and Espionage. — University of Illinois Press, 2005. — 403 с.
  • Махун С. Доктор Фаустус XX века. Лев Термен, опередивший время — «не более, не менее» // Зеркало недели, 2004. — № 46 (521), 13—19 ноября 2004.
  • Ковалева С. К. Л. Термен. Феномен XX в.. — М., 2008.
  • Эдуард Александрович Иванян Термен Лев Сергеевич // Энциклопедия российско-американских отношений: XVIII-XX века. — М.: Международные отношения, 2001. — ISBN 5-7133-1045-0

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Լև Տերմեն հոդվածին
Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Լև Տերմեն» հոդվածին։
 ⛭ 
  Թեմատիկ կայքեր
Բառարաններ և հանրագիտարաններ
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Լև_Տերմեն&oldid=10632536» էջից