Լուիս Բոտա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Լուիս Բոտա
Louis Botha.jpg
 
Կուսակցություն՝ South African Party?
Մասնագիտություն՝ քաղաքական գործիչ
Ծննդյան օր սեպտեմբերի 27, 1862(1862-09-27)[1] կամ 1862[2][3]
Ծննդավայր Greytown, Umzinyathi District Municipality, Նատալ, ՀԱՀ
Վախճանի օր օգոստոսի 27, 1919(1919-08-27)[1]
Վախճանի վայր Պրետորիա, ՀԱՀ[4]
Քաղաքացիություն Red Ensign of South Africa (1912–1951).svg ՀԱՀ
Հայր unknown Botha?[5]
 
Ինքնագիր Louis Botha sign.png

Լուիս Բոտա (աֆրիկաանս՝ Louis Botha, սեպտեմբերի 27, 1862(1862-09-27)[1] կամ 1862[2][3], Greytown, Umzinyathi District Municipality, Նատալ, ՀԱՀ - օգոստոսի 27, 1919(1919-08-27)[1], Պրետորիա, ՀԱՀ[4]), բուրական ռազմական և քաղաքական գործիչ, դիվանագետ:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծագումով՝ հայրական կողմից ֆրանսիացի, մայրական կողմից՝ հոլանդացի: 1884 թվականին կամավորական ջոկատներում մարտնչել է զուլուսների հետ, 1897 թվականին ընտրվել է Հարավաֆրիկյան Հանրապետության խորհրդարանի պատգամավոր, լիբերալների կուսակցությունից:

Երբ սկսվեց Անգլիայի հետ պատերազմը, նա մասնակցեց դրան որպես գեներալ Լուկաս Կեյերի համհարզ[6], աչքի ընկավ մի շարք մարտերում, մասնավորապես՝ Կոլեսնոյի հայտնի ճակատամարտում: Գլխավոր հրամանատար Պետրուս Ժուբերի մահից հետո (1900 թվական մարտի 27) նշանակվեց տրանսվաալյան զորքերի գլխավոր հրամանատար[7]:

Նրա ռազմավարական տաղանդը ի հայտ է եկել Բելֆաստի և Դալմանութի ճակատամարտերում, որտեղ նա հաջողությամբ է մարտնչել, չնայած անգլիական զորքերի թվային գերակշռությանը: Իր կազմակերպչական տաղանդի շնորհիվ նա կարողանում էր համալրել զորքերի կորուստները նորանոր ուժերով: 1901 թվականի փետրվարին Անգլիայի կողմից առաջարկվող խաղաղության պայմանները Բոտայի կողմից չընդունվեցին և նա համառորեն շարունակեց պատերազմել, բայց երբ անհրաժեշտ եղավ պատերազմը փոխել պարտիզանականի, նա սկսեց պնդել խաղաղության կնքման համար:

Լուիս Բոտա

1902 թվականին խաղաղության կնքումից հետո, Բոտան ենթարկվում էր անգլիական իշխանություններին և նա դարձավ բուրական ընդդիմության խոշորագույն գործիչներից մեկը: Եվրոպա կատարած այցի ընթացքում նա բանակցություններ վարեց Ֆրանսիայի նախագահի և Անգլիայի թագավոր Էդուարդ VII-ի հետ, ձգտելով միջոցներ հանգանակել Հարավային Աֆրիկայի վերականգնման համար: 1905 թվականի մայիսին, երբ հռչակվեց տրանսվալյան սահմանադրությունը, Բոտան վճռական բողոք սկսեց դրա դեմ: Այնուամենայնիվ այդ սահմանադրության համաձայն նա 1907 թվականին ընտրվեց Տրանսվալի առաջին վարչապետ, իսկ 1910 թվականին Հարավաֆրիկյան Միության առաջին վարչապետ: Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Բոտան Աֆրիկայում հանդես եկավ որպես անգլիական գեներալ, նա ճնշեց Գերմանիայի աջակցությունը ստացող ծայրահեղ ազգայնականների ապստամբությունը և 1915 թվականին գրավեց Գերմանական Հարավարևմտյան Աֆրիկան (այժմ՝ Նամիբիա):

1919 թվականին որպես ՀԱՄ ներկայացուցիչ մասնակցեց Փարիզի խաղաղության վեհաժողովին, որտեղ նա հասավ ողջ Հարավարևմտյան Աֆրիկայի տեղափոխմանը ՀԱՄ-ի մանդատի կառավարման ներքո: Այդ ժամանակ էլ, որպես հատուկ ռազմական հանձնաժողովի ղեկավար, հանդես գալով որպես միջնորդ նա անհաջող փորձ կատարեց առաջարկելով Լեհաստանի և Արևմտաուկրաինական Հանրապետության միջև սահմանազատման գիծ անցկացնելու վերաբերյալ (առաջարկությունը մերժվեց Լեհաստանի կողմից 1919 թվականի մայիսին):

Մահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիվանդանալով իսպանական գրիպով՝ Լուիս Բոտան մահացավ 1919 թվականի օգոստոսի 27-ին Պրետորիայում, սրտի կաթվածից: Բոտային թաղել են Պրետորիայի Հերոսների գերեզմանատանը[8][9]:

Հիշատակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լուիս Բոտայի ձիարձանը Պրետորիայի Միության շենքերի տարածքում
  • Ի պատիվ Լուիս Բոտայի աստերոիդներից մեկը (1354) կոչվել է Բոտա:
  • Քանդակագործ Ռաֆաելլո Ռոմանելին ստեղծել է Բոտայի ձիարձանը, որը տեղադրված է Հարավային Աֆրիկայի Պրետորիա քաղաքի Միության շենքերի տարածքում:
  • 20-րդ դարի սկզբում Ամստերդամի փողոցներից մեկը կոչվել է Լուիս Բոտայի անունով: Քանի որ անունը հիշեցնում էր նաև ապարտհեյդի կողմանկից քաղաքական գործիչ Պիտեր Վիլեմ Բուային, փողոցը 1986 թվականին վերանվանվել է Ալբերտ Լութուլիի անունով[10]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 SNAC — 2010.
  2. 2,0 2,1 Akyeampong E. K., Gates H. L. Dictionary on African Biography, افریقی سوانحی لغتNew York City: OUP, 2012. — ISBN 978-0-19-538207-5
  3. 3,0 3,1 Digital Library for Dutch Literature — 1999.
  4. 4,0 4,1 4,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118513958 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  5. Lundy D. R. The Peerage — ed. size: 717826
  6. Italian Volunteer Legion (The English War 1899-1902) - Piet Rudolph
  7. "Transvaal Cabinet Sworn In. Message from the Premier". Wanganui Herald. 6 March 1907. p. 6
  8. Engelenburg, 1928, էջ 355
  9. Meintjes, 1970, էջ 302
  10. mdegraaf@onsamsterdam.nl։ «Nummer 4: April 2012»։ Ons Amsterdam։ Վերցված է 2018-11-01 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]