Լիպոմա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Լիպոմա
Lipoma 02.jpg
Տեսակհիվանդություն[1]
Ենթադասբարորակ ուռուցք ըստ բջջային տեսակի[1] և adipose tissue neoplasm
Բուն պատճառC3192[1], C4248[1] և C4502[1]
Բժշկական մասնագիտությունմաշկաբանություն և ընդհանուր վիրաբուժություն
OMIM151900
Հիվանդությունների բազա7493
MedlinePlus003279
eMedicine191233 և 1057855
MeSHIDD018205 և D008067
Disease OntologyDOID:3315
NCI ThesaurusC3192[1], C4248[1] և C4502[1]
Lipomas Վիքիպահեստում

Լիպոմա, ճարպային հյուսվածքի բարորակ ուռուցք[2]։ Շոշափելիս այն փափուկ է, շարժուն և անցավ[2]։ Սովորաբար տեղակայվում է ենթամաշկային ճարպաբջջանքում, սակայն երբեմն կարող է ունենալ ավելի խորը տեղակայում[2]։ Սովորաբար չափերը փոքր են 5 սմ-ից։ Լիպոմաները հիմնականում տեղակայվում են մեջքի վերին հատվածում, ուսերի և որովայնի շրջանում։ Որոշ մարդկանց մոտ առկա են մի շարք լիպոմաներ[3]։

Առաջացման պատճառը հիմնականում պարզ չէ[4]։ Ռիսկի գործոնները ներառում են հիվանդության ընտանեկան պատմությունը, ճարպակալումն ու սահմանափակ ֆիզիկական ակտիվությունը[4][5]։ Ախտորոշվում է ֆիզիկական զննման հիման վրա[4]։ Ախտորոշման հաստատման նպատակով հնարավոր է ճառագայթային պատկերման կամ հյուսվածքային բիոպսիայի կարիք զգացվի[6]։

Բուժումը հիմնականում կատարվում է զննման կամ վիրահատական հեռացման ճանապարհով[7]։ Լիպոման կարող է կրկնվել հեռացումից հետո և այդ պատճառով հնարավոր է կրկին վիրահատության կարիք զգացվի[7]։ Լիպոմայի դեպքում չկա քաղցկեղի զարգացման ռիսկ[7]։

Մարդկանց շուրջ 2%-ն ունի լիպոմա։ Սովորաբար այն հանդիպում է մեծահասակ մարդկանց մոտ՝ 40-60 տարեկան հասակում[8]։ Ավելի հաճախ հանդիպում է տղամարդկանց, քան կանանց մոտ[8]։ Լիպոման հանդիսանում է տարածված փափուկ հյուսվածքային բարորակ ուռուցք[9]։ «Լիպոմա» տերմինն առաջին անգամ կիրառվել է 1709 թվականին[10]։

Տեսակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լիպոմաների ենթատեսակներից են՝[11]

  • Ադենոլիպոմաներ, իրենցից ներկայացնում են լիպոմաներ, որոնք փոխկապված են քրտնագեղձերի հետ[12]։
  • Անգիոլիպոլեյոմիոմաները ձեռքբերովի, միայնակ, անախտանիշ, ծայրամասային հանգույցներ են։ Հյուսվածաբանորեն հանդիսանում են հստակ սահմաններով, ենթամաշկային ճարպաբջջանքում տեղակայված ուռուցքներ, կազմված հարթ մկանային բջիջներից, արյունատար անոթներից, շարակցական հյուսվածքից և ճարպից[11]։
  • Անգիոլիպոմաները ցավոտ, ենթամաշկային բջջանքում տեղակայված հանգույցներ են և ունեն լիպոմային բնորոշ բոլոր առանձնահատկությունները[13][11]։
  • Կամուրջ-ուղեղիկային անկյան և ներքին լսողական ուղու լիպոմաներ[14]
  • Խոնդրոիդ լիպոմաներն իրենցից ներկայացնում են խորը տեղակայված, պինդ, դեղին ուռուցքներ, որոնք հիմնականում հանդիպում են կանանց մոտ՝ ոտքերի շրջանում[11]
  • Բրտամարմնի լիպոման գլխուղեղի բնածին, հազվադեպ հանդիպող հիվանդություն է, որը կարող է ունենալ կամ չունենալ ախտանշաններ[15]։ Սկսվում է բրտամարմնից(բրտամարմնի կպուկից), որն իրենից ներկայացնում է հարթ, լայն նյարդաթելեի խուրձ տեղակայված գլխուղեղի կեղևի տակ։
  • Հիբերնոման հանդիսանում է գորշ ճարպի լիպոմա։
  • Ներմաշկային, երկարավունբջջային լիպոմաներն առանձնահատուկ են նրանով, որ հանդիպում են հիմնականում կանանց մոտ և ունեն լայն տարածվածություն։ Հավասար հաճախականությամբ հանդիպում են գլխի և պարանոցի, իրանի, վերին և ստորին վերջույթների շրջանում[11][13]։
  • Նյարդային ֆիբրոլիպոման իրենից ներկայացնում է նյարդային ցողունի շուրջ տեղակայված ֆիբրոզ-ճարպային հյուսվածքի գերաճ, որը բերում է նյարդի սեղմման[11]։
  • Պլեոմորֆ լիպոմաները, ինչպես երկարավունբջջային լիպոմաները, հանդիպում են մեծահասակ տղամարդկանց մոտ, տեղակայվելով հիմնականում մեջքի և պարանոցի հատվածում և բնորոշվում հսկա բջջային, իրար ծածկող կորիզներով[11]։
  • Երկարավունբջջային լիպոման անախտանիշ, դանդաղ աճող ենթամաշկային ուռուցք է, որը հիմնականում տեղակայվում է ծեր տղամարդկանց մեջքի, պարանոցի և ուսերի շրջանում[11]։
  • Մակերեսային ենթամաշկային լիպոմաները տեղակայված են մաշկի մակերեսից քիչ խորը և ամենատարածված տեսակն են լիպոմաների շրջանում[16]։ Հիմնականում տեղակայվում են իրանի, ազդրի և նախաբազկի շրջանում, չնայած, որ կարող են հանդիպել մարմնի յուրաքանչյուր հատվածում, որտեղ կա ճարպ։

Պատճառներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լիպոմայի զարգացման համար պարտադիր պայման չի հանդիսանում ժառանգական նախատրամադրվածությունը, չնայած որ ժառանգական կարգավիճակը, օրինակ՝ ընտանեկան բազմակի լիպոմատոզը, կարող է նպաստել լիպոմայի առաջացմանը[17][18]։ Մկների վրա կատարված գենետիկ հետազոտությունները գտել են կապ HMG I-C-ի գենի (նախկինում տարբերակված էր որպես ճարպակալման հետ կապված գեն) և լիպոմայի զարգացման միջև։ Այս հետազոտությունները հաստատում են նախնական համաճարակաբանական տվյալները մարդկանց մոտ, ցույց տալով կապը HMG I-C գենի և մեզենքիմալ ուռուցքների միջև[19]։

Դեպքեր են գրանցվել, երբ թեթև վնասվածքն առաջացրել է լիպոմայի աճ, այսպես կոչված «հետվնասվածքային լիպոմա»[20]։ Սակայն վնասվածքի և լիպոմայի առաջացման միջև ընկած կապը շարունակում է մնալ խնդրահարույց[21]։

Այլ պայմաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գտնում են, որ լիպոմատոզը համարվում է ժառանգական հիվանդություն , որի առկայությամբ մարմնի վրա առաջանում են բազմաթիվ լիպոմաներ։

Հիվանդագին ճարպակալումը (Դերկումի հիվանդություն) հազվադեպ հանդիպող հիվանդություն է, որի ժամանակ առաջանում են բազմաթիվ հիվանդագին լիպոմաներ, այտուցներ և թուլություն։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ այն տարածված է ճարպակալմամբ տառապող կանանց մոտ՝ հետմենոպաուզայի շրջանում։ Ներկայիս գրականությունը փաստում է, որ Դերկումի հիվանդությունը գերակշռում է կանանց, քան տղամարդկանց մոտ, իսկ ախտորոշման միջին տարիքը համարվում է 35 տարեկանը[22]։

Բարորակ սիմետրիկ լիպոմատոզը (Մադելունգի հիվանդություն) մեկ այլ ախտահարում է, որը ներառում է լիպոմատոզ։ Սովորաբար այն հանդիպում է միջին տարիքի տղամարդկանց մոտ՝ որպես բազմամյա ալկոհոլիզմի հետևանք, սակայն կարող է ի հայտ գալ ալկոհոլիզմով չտառապող կանանց և տղամարդկանց մոտ նույնպես։

Ախտորոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆիզիկական քննությունը, որպես կանոն, ախտորոշման ամենապարզ մեթոդն է։ Հազվադեպ կարող է հյուսվածքային բիոպսիայի կամ ճառագայթային պատկերման անհրաժեշտություն լինել։

Բուժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սովորաբար լիպոմաները չեն ենթարկվում բուժման, եթե ցավոտ չեն կամ չեն առաջացնում շարժման սահմանափակում։ Լիպոմաները հիմնականում հեռացվում են կոսմետիկ պատճառներից ելնելով, երբ դառնում են մեծ չափի կամ հյուսվածաբանական նպատակներով, որպեսզի համոզվեն նրանց վտանգավոր լինելու մեջ, ինչպիսին լիպոսարկոման է[23]։ Այս վերջին պահը շատ կարևոր է, քանի որ ուռուցքի բնութագիրը կորոշվի նրա հեռացումից և բժշկական տեսանկյունից զննելուց հետո միայն։

Լիպոմաները սովորաբար հեռացվում են մեկ վիրահատական մոտեցմամբ[24]։ Այն իրականացվում է տեղային անզգայացման պայմաններում և տևում 30 րոպեից պակաս։ Մեծ մաս դեպքերում լիպոման բուժվում է, սակայն 1-2% դեպքերում այն կարող է կրկնվել հեռացումից հետո[25]։ Բուժման տարբերակներից է լիպոսակցիան, եթե լիպոման փափուկ է և պարունակում է շարակցական հյուսվածքի ոչ մեծ բաղադրիչ; Լիպոսակցիայից հետո ձևավորվում են քիչ քանակությամբ սպիեր, իսկ մեծ լիպոմաների ամբողջական հեռացումը կարող է ձախողվել, բերելով նրանց հետագա աճին[26]։

Ենթադրվում է, որ նոր մեթոդների օգնությամբ լիպոմաների հեռացումից հետո չեն ձևավորվում սպիեր։ Այդ եղանակներից է ուռուցքի հեռացումն այնպիսի միացությունների ներարկման ճանապարհով, որոնք խթանում են լիպոլիզը․ օրինակ՝ ստերոիդներ, ֆոսֆատիդիլխոլին[24][27]։

Կանխատեսում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ենթամաշկային լիպոմաները հազվադեպ են կյանքին վտանգ սպառնում և չեն համարվում լուրջ հիվանդություն։ Ներքին օրգաններում աճող լիպոմաները կարող են ավելի վտանգավոր լինել․ օրինակ՝ ստամոքս-աղիքային տրակտի լիպոմաները կարող են առաջացնել արյունահոսություն, խոցագոյացում և ցավոտ խցանումներ (այսպես կոչված «ըստ տեղակայման չարորակ», սակայն հյուսվածաբանորեն բարորակ ուռուցքներ)[28][29]։ Լիպոմայի չարորակացումը դեպի լիպոսարկոմա շատ հազվադեպ է հանդիպում և լիպոսարկոմաների մեծ մասը չեն ծագում իրենց նախորդող բարորակ ախտահարումներից[30]։ Նկարագրվել են երիկամների և ոսկրերի լիպոմաների չարորակացման մի քանի դեպքեր, սակայն հնարավոր է, որ այդ մի քանի գրանցված դեպքերն եղել են լավ տարբերակված լիպոսարկոմաներ, որոնց չարորակ լինելն առաջին անգամ հետազոտելիս բաց են թողել[31]։ Խորը լիպոմաներն ավելի շատ են միտված կրկնվելուն, քան մակերեսային լիպոմաները, քանի որ խորը լիպոմաների ամբողջական վիրահատական հեռացումը ոչ միշտ է հնարավոր[31][32]։

Բազմակի լիպոմաները, լիպոմատոզը առավել հաճախ հանդիպում են տղամարդկանց մոտ։ Որոշ մակերեսային լիպոմաներ կարող են տեղակայվել խորը փակեղների մեջ և դժվարեցնել հեռացումը։ Լիպոսարկոմայի տարածվածությունը լիպոմաների շրջանում կազմում է 1%։ Այն հիմնականում հանդիպում է ստորին վերջույթների, ուսերի և հետորովայնամզային շրջանում։ Լիպոսարկոմայի զարգացման մյուս ռիսկի գործոններից են մեծ չափը(>5սմ), կրակալումը, արագ աճը և(կամ) թափանցումը դեպի մոտակա կառույցներ կամ փակեղի միջով դեպի մկանային հյուսվածք[33]։

Համաճարակաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակչության շուրջ 2%-ն ունի լիպոմա։ Այս ուռուցքները կարող են առաջանալ ցանկացած տարիքում, բայց հիմնականում հանդիպում են միջին տարիքում՝ 40-60 տարեկան հասակում[34]։ Մաշկային լիպոմաները հազվադեպ են հանդիպում երեխաների մոտ, սակայն կարող են հանդես գալ որպես ժառանգական հիվանդության՝ Բաննայա-Զոնանի համախտանիշի բաղկացուցիչ մաս[35][36]։

Լիպոմաները սովորաբար հարաբերականորեն փոքր են, ունեն 1-3 սմ տրամաչափ[37], սակայն եզակի դեպքերում մի քանի տարվա ընթացքում կարող են վերածվել «հսկա լիպոմաներ»-ի, որոնք ունեն 10-20 սմ լայնություն և մինչև 4-5 կգ զանգված[38][39]։

Այլ կենդանիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լիպոմաները հանդիպում են բազմաթիվ կենդանիների մոտ, բայց առավել հաճախ հանդիպում են ծեր շների՝ հատկապես ծեր Լաբրադորների, Դոբերմանների և Շնաուցերների մոտ[40]։ Քաշի ավելցուկ ունեցող էգ շներն ունեն լիպոմայի առաջացման մեծ հավանականություն և մեծ թվով ծեր շներ կամ քաշի ավելցուկով շներ ունենում են գոնե մեկ լիպոմա[41][42]։ Շների մոտ լիպոմաները հիմնականում առաջանում են իրանի կամ վերին վերջույթի հատվածում[40]։ Լիպոմաները հանդիպում են նաև խոշոր եղջերավոր անասունների և ձիերի, իսկ առավել հազվադեպ՝ կատուների և խոզերի մոտ[42][43]։ Այնուամենայնիվ, ձիերի մոտ ոտիկով լիպոման կարող է առաջացնել աղիների ոլորում, որը հանգեցնում է մեռուկացման, աղիքային խիթի և հնարավոր է մահվան։ Աղին վնասվում է լիպոմայի ոտիկի մոտ և կորցնում արյունամատակարարումը[44]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 Disease Ontology release 2019-05-13 — 2019-05-13 — 2019.
  2. 2,0 2,1 2,2 «Lipoma-OrthoInfo - AAOS»։ orthoinfo.aaos.org։ May 2012։ Վերցված է 8 November 2017 
  3. Fletcher Christopher D. M., Unni K. Krishnan, Mertens Fredrik (2002)։ Pathology and Genetics of Tumours of Soft Tissue and Bone (անգլերեն)։ IARC։ էջ 20։ ISBN 9789283224136 
  4. 4,0 4,1 4,2 «Lipoma-OrthoInfo - AAOS»։ orthoinfo.aaos.org։ May 2012։ Վերցված է 8 November 2017 
  5. Fletcher Christopher D. M., Unni K. Krishnan, Mertens Fredrik (2002)։ Pathology and Genetics of Tumours of Soft Tissue and Bone (անգլերեն)։ IARC։ էջ 20։ ISBN 9789283224136 
  6. «Lipoma-OrthoInfo - AAOS»։ orthoinfo.aaos.org։ May 2012։ Վերցված է 8 November 2017 
  7. 7,0 7,1 7,2 «Lipoma-OrthoInfo - AAOS»։ orthoinfo.aaos.org։ May 2012։ Վերցված է 8 November 2017 
  8. 8,0 8,1 «Lipoma-OrthoInfo - AAOS»։ orthoinfo.aaos.org։ May 2012։ Վերցված է 8 November 2017 
  9. «Benign fatty tumors: classification, clinical course, imaging appearance, and treatment»։ Skeletal Radiol. 35 (10): 719–33։ October 2006։ PMID 16927086։ doi:10.1007/s00256-006-0189-y 
  10. Olson James Stuart (1989)։ The History of Cancer: An Annotated Bibliography (անգլերեն)։ ABC-CLIO։ էջ 15։ ISBN 9780313258893 
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 11,5 11,6 11,7 James William D., Berger Timothy G., Elston Dirk M. (2005)։ Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology (10th ed.)։ London: Elsevier։ ISBN 0-7216-2921-0 
  12. James William D., Berger Timothy G., Elston Dirk M. (2011)։ Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology (11th ed.)։ London: Elsevier։ ISBN 9781437703146 
  13. 13,0 13,1 Rapini, Ronald P., Bolognia, Jean L., Jorizzo, Joseph L. (2007)։ Dermatology: 2-Volume Set։ St. Louis: Mosby։ էջ 1838։ ISBN 1-4160-2999-0 
  14. «Left cerebellopontine angle lipoma with mild brainstem compression in a 13-year-old female»։ Otology & Neurotology։ doi:10.1097/mao.0b013e3182814d6e 
  15. Wallace D (December 1976)։ «Lipoma of the corpus callosum»։ J Neurol Neurosurg Psychiatry 39 (12): 1179–85։ PMC 492562։ PMID 1011028։ doi:10.1136/jnnp.39.12.1179 
  16. 2720, բաժին Lipomas(անգլ.) EMedicine կայքում
  17. «Familial multiple lipomatosis. Report of a case and a review of the literature»։ J. Am. Acad. Dermatol. 15 (2 Pt 1): 275–9։ August 1986։ PMID 3745530։ doi:10.1016/S0190-9622(86)70166-7 
  18. Toy BR (October 2003)։ «Familial multiple lipomatosis»։ Dermatol. Online J. 9 (4): 9։ PMID 14594582 
  19. «Transgenic mice expressing a truncated form of the high mobility group I-C protein develop adiposity and an abnormally high prevalence of lipomas»։ J Biol Chem 275 (19): 14394–400։ May 2000։ PMID 10747931։ doi:10.1074/jbc.M000564200 
  20. «Posttraumatic lipomas: where do they really come from?»։ Plast. Reconstr. Surg. 101 (3): 699–705։ March 1998։ PMID 9500386։ doi:10.1097/00006534-199803000-00017 
  21. «Posttraumatic lipoma: fact or fiction?»։ Skinmed 6 (6): 266–70։ 2007։ PMID 17975353։ doi:10.1111/j.1540-9740.2007.06361.x 
  22. http://www.lipomadoc.org/uploads/5/0/4/8/5048532/dd_white_paper.pdf
  23. 2720, բաժին Lipomas(անգլ.) EMedicine կայքում
  24. 24,0 24,1 Salam GA (March 2002)։ «Lipoma excision»։ Am Fam Physician 65 (5): 901–4։ PMID 11898962 
  25. «Diagnosis and management of lipomatous tumors»։ J Surg Oncol 97 (4): 298–313։ March 2008։ PMID 18286473։ doi:10.1002/jso.20975 
  26. «The use of suction-assisted surgical extraction of moderate and large lipomas: long-term follow-up»։ Aesthetic Plast Surg 26 (2): 114–7։ 2002։ PMID 12016495։ doi:10.1007/s00266-002-1492-1 
  27. «Lipolysis of lipomas in patients with familial multiple lipomatosis: an ultrasonography-controlled trial»։ J Cutan Med Surg 10 (4): 155–9։ 2006։ PMID 17234112։ doi:10.2310/7750.2006.00040 
  28. Thompson WM (1 April 2005)։ «Imaging and findings of lipomas of the gastrointestinal tract»։ AJR Am J Roentgenol 184 (4): 1163–71։ PMID 15788588։ doi:10.2214/ajr.184.4.01841163 
  29. «Gastrointestinal lipomas: a radiologic and pathologic review»։ AJR Am J Roentgenol 155 (6): 1205–10։ 1 December 1990։ PMID 2122666։ doi:10.2214/ajr.155.6.2122666 
  30. «Diagnosis and management of lipomatous tumors»։ J Surg Oncol 97 (4): 298–313։ March 2008։ PMID 18286473։ doi:10.1002/jso.20975 
  31. 31,0 31,1 Goldblum, John R., Weiss, Sharon W., Enzinger, Franz M. (2008)։ Enzinger and Weiss's soft tissue tumors (5th ed.)։ Mosby Elsevier։ ISBN 0-323-04628-2 
  32. Fletcher, C.D.M., Unni, K.K., Mertens, F. (2002)։ Pathology and Genetics of Tumours of Soft Tissue and Bone։ World Health Organization Classification of Tumours 4։ Lyon: IARC Press։ ISBN 92-832-2413-2 
  33. E.J. Mayeaux Jr. (2009). The Essential Guide to Primary Care Procedures, p.386, Wolters Kluwer Health. 978-0-7817-7390-4.
  34. Salam GA (March 2002)։ «Lipoma excision»։ Am Fam Physician 65 (5): 901–4։ PMID 11898962 
  35. «Cutaneous lipoma in children: 5 cases with Bannayan-Riley-Ruvalcaba syndrome»։ J. Pediatr. Surg. 41 (9): 1601–3։ September 2006։ PMID 16952599։ doi:10.1016/j.jpedsurg.2006.05.013 
  36. «Bannayan-Zonana syndrome: a rare autosomal dominant syndrome with multiple lipomas and hemangiomas: a case report and review of literature»։ Surg Neurol 50 (2): 164–8։ August 1998։ PMID 9701122։ doi:10.1016/S0090-3019(98)00039-1 
  37. Lipoma—topic overview at webmd.com
  38. «Gigantic lipomas»։ Plast. Reconstr. Surg. 94 (2): 369–71։ August 1994։ PMID 8041830։ doi:10.1097/00006534-199408000-00025 
  39. «Giant lipomas: a series of 12 consecutive cases and a giant liposarcoma of the thigh»։ Dermatol Surg 30 (3): 463–7։ March 2004։ PMID 15008886։ doi:10.1111/j.1524-4725.2004.30022.x 
  40. 40,0 40,1 Adipose Tissue Tumors The Merck Veterinary Manual, (9th ed.)
  41. Lipomas Veterinary & Aquatic Services Department, Purina
  42. 42,0 42,1 Lipoma Virginia Polytechnic Institute and State University
  43. Lipomas (Fatty Tumors) Veterinary Q & A
  44. The Merck Veterinary Manual (9th ed.)։ Merial։ 2005։ ISBN 0911910506 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]