Իրյո Վյայսյալյա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto Info sciences exactes.png
Իրյո Վյայսյալյա
Yrjö Väisälä
Yrjö Väisälä.jpg
Ծնվել է սեպտեմբերի 6, 1891({{padleft:1891|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:6|2|0}})[1]
Kontiolahti, Հյուսիսային Կարելիա, Eastern Finland Province, Ֆինլանդիա
Մահացել է հուլիսի 21, 1971({{padleft:1971|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:21|2|0}})[1] (79 տարեկանում)
Rymättylä, Finland Proper, Turku and Pori Province, Ֆինլանդիա[2]
Գերեզման Turku Cemetery
Քաղաքացիություն Flag of Finland.svg Ֆինլանդիա
Ուղղություն Esperanto movement
Մասնագիտություն աստղագետ, էսպերանտիստ և համալսարանի պրոֆեսոր
Հաստատություն(ներ) Tuorla Observatory
Ալմա մատեր Հելսինկիի համալսարան
Տիրապետում է լեզուներին էսպերանտո
Երեխա(ներ) Մարյա Վյայսյալյա

Իրյո Վյայսյալյա (ֆին.՝ Yrjö Väisälä, սեպտեմբերի 6, 1891, Կոնտիոախտի, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 21, 1971, Ռիմատյուլյա, Ֆինլանդիա), ֆինն աստղագետ, օպտիկ և գեոդեզիստ, պրոֆեսոր, ակադեմիկոս, աշխատել է Տուրկուի աստղադիտարանում։

Հայտնի մաթեմատիկոս Կալե Վյայսյալյայի և օդերևութաբան Վիլխո Վյայսյալյայի եղբայրը։ Տաղանդավոր աստղագիտության ջատագով, կազմակերպել է սիրողական աստղագիտական միություններ Հելսինկիում և Տուրկուում։

Հայտնի է նաև որպես էսպերանտո լեզվի միջազգային շարժման ակտիվ անդամ, որոշ ժամանակ ղեկավարել է Գիտնական էսպերանտիստների միջազգային միությունը[3]։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է 1891 թվականի սեպտեմբերի 6-ին Ուտրայում, Կոնտոլախտի, որն այդ ժամանակ մտնում էր Ռուսական կայսրության Մեծ ֆիննական դքսության կազմը։ Ավարտել է Հելսինկիի համալսարանը, ապա աշխատել է որպես մաթեմատիկոս ապահովագրական կազմակերպությունում և հետագայում 1918-1923 թվականներին՝ Ֆիննական գեոդեզիական ինստիտուտում։

1923 թվականից աշխատել է Տուրկուի համալսարանում (1925-1951 թվականներին ֆիզիկայի պրոֆեսոր, և 1927-1961 թթ. նույնպես կատարել է աստղագիտության պրոֆեսորի պարտականությունները)։

1951 թվականին Տուրկուի համալսարանին առընթեր ստեղծել է աստղագիտական-օպտիկական ինստիտուտ (Տուորլա աստղադիտարան[4]) և եղել է նրա տնօրենը մինչև իր մահը։ Ֆիննական գիտությունների ակադեմիայի և Ֆինլանդիայի ակադեմիայի անդամ (1951

Ի հիշատակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Իրյո Վյայսյալյայի անունն է կրում Տուրկուի համալսարանի տիեզերական ֆիզիկայի և աստղագիտության ինստիտուտը[5]։
  • Վյայսյալյայի պատվին անվանվել են լուսնային խառնարան և (1573) Վյայսյալյա աստերոիդը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Encyclopædia Britannica
  2. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/621627/Yrjo-Vaisala
  3. (էսպ.) «Esperanta Finnlando» ամսագիր, 1968/1 (հղումը ստուգված է 9 հունվարի 2011)
  4. (անգլ.) Տուորլա աստղադիտարանի պատմությունը (հղումը ստուգված է 9 հունվարի 2011)
  5. (անգլ.) [http://www.astro.utu.fi/VISPA/ Տուրկույի համալսարանի տիեզերական ֆիզիկայի և աստղագիտության ինստիտուտի կայքը (հղումը ստուգված է 9 հունվարի 2011)

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]