Թեյախմության շարժում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Թեյախմության շարժման ցուցադրություն Կապիտոլիումի արևմտյան բացատում և ազգային պուրակում, 2009 թվականի սեպտեմբերի 12

Թեյախմության շարժում (անգլ.՝ Tea Party movement), Միացյալ Նահանգներում պահպանողական-ազատական քաղաքական շարժում[1][2], որն ի հայտ է եկել 2009 թվականին որպես տեղական և ազգային մակարդակով համակարգված բողոքների շարք[3][4], որոնք, ի թիվս այլոց, պայմանավորված էին 2008 թվականի արտակարգ տնտեսական կայունացման ակտով[5][6] և Բարաք Օբամայի վարչակազմի առողջապահական ապահովագրության ոլորտում բարեփոխումներով[7]։

«Թեյախմության շարժում» անվանումը հղում է 1773 թվականի Բոստոնի «թեյախմությանը»՝ «ոչ հարկերին առանց խորհրդարանական ներկայացուցչության»[8] կարգախոսով բողոքի ցույցին, որի ընթացքում ամերիկացի գաղութարարները ոչնչացրել են թեյի անգլիական բեռը, իրադարձություն, որը խորհրդանշական է դարձել ամերիկյան պատմության մեջ։ Երբեմն շարժման անունը վերծանվում է որպես «Taxed Enough Already» («բավական է մեզանից հարկերը»)[9]։ Թեյախմության շարժումը քաղաքական կուսակցություն չէ, և դրա թեկնածուները չեն առաջադրվում ինչպես Կոնգրեսի, այնպես էլ այլ ընտրությունների համար[10]։ Հանրապետական որոշ թեկնածուներ, սակայն, վայելում են շարժման աջակցությունը։ Օրինակ՝ «թեյախմության շարժման» նշանավոր գործիչ Ռենդ Փոլը (ԱՄՆ նախագահի թեկնածու Ռոն Փոլի որդին) 2010 թվականի ընտրություններում ընտրվել է Կենտուկի նահանգի սենատոր։ Շարժումը չունի կենտրոնական ղեկավարություն, և դրա համակարգումը հիմնված է ոչ խիստ հարակից տեղական խմբերի համագործակցության վրա։

Շարժման նպատակները ներառում են կառավարության ապարատի կրճատումը[11], հարկերի[12] և պետական ծախսերի[12] կրճատումը, ազգային պարտքի[11] և բյուջեի դեֆիցիտի կրճատում[11] և ԱՄՆ Սահմանադրության պահպանում[13]։

Շարժման պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բոստոնի թեյախմության լեյտմոտիվը տասնամյակներ շարունակ օգտագործվել է ամերիկյան հասարակության կողմից հարկերի իջեցման համար պայքարում[14][15][16], մասնավորապես՝ վերջին օրվա բողոքի ցույցերում՝ 1990-ական թվականներին և ավելի վաղ հարկային հայտարարագրեր ներկայացնելու համար[17][18][19][20]։ Ավելի ուշ «թեյախմության» թեման ազատականների կողմից օգտագործվել է 2007 թվականի դեկտեմբերի 16-ին («Բոստոնի թեյախմության» տարելիցի օրը) Ռոն Փոլի նախագահական քարոզարշավի համար առցանց միջոցներ հավաքելու համար, քարոզչությունը ֆիատ փողերի թողարկման պրակտիկան դադարեցնելու, Դաշնային պահուստների համակարգի վերացման, Իրաքից և Աֆղանստանից զորքերի դուրսբերման և նահանգների իրավունքների պահպանման համար էր[21][22][23]։

Շարժումը տարերայնորեն ձևավորվել է 2009 թվականի աշնանը ակտիվիստների խմբերից, որոնք բողոքում էին բժշկական համակարգի բարեփոխման դեմ։ Արդեն 2010 թվականին տարբեր կազմակերպություններ վերածվել էին լուրջ ուժի, որն ապացուցել է իրենց հնարավորությունները խորհրդարանական ընտրություններում։ Սկզբում դրանք ցուցարարների ցրված խմբեր էին, որոնք ինտուիտիվ կերպով չէին վստահում դաշնային իշխանությանը, որը «դիրեկտիվ ձևաչափով» լուծում էր երկրի կարևորագույն խնդիրները։

Գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Թեյ խմողների» աջակցությամբ մի քանի հանրապետական փրայմերիզներում հաղթել են ծայրահեղ պահպանողական թեկնածուները։ 2010 թվականի Կոնգրեսի ընտրություններում թեյախմության շարժման նախընտրական թեզը պարզ էր՝ «կանգնեցնենք դեմոկրատների սկսած փոփոխությունները»։ Այս ընտրություններում հանրապետականների աղմկահարույց հաղթանակը Կենտուկիից սենատոր Ռենդ Փոլի ընտրվելն էր, որը ծայրահեղ պահպանողական քաղաքական գործիչ էր, «թեյախմության շարժման» առաջնորդներից մեկը։ Ռենդ Փոլն իր պաշտոնը ստանձնելու ժամանակ ներկայացել է մանիֆեստ-ելույթով. «Մենք եկել ենք, որպեսզի կառավարությունը վերադարձնենք մեր վերահսկողության տակ։ Ամերիկացիները դժգոհ են, թե ինչ է կատարվում Վաշինգտոնում։ Եվ այսօր մենք՝ «թեյախմության շարժման» թեկնածուներս, հստակ կարգախոսով ենք գնում Վաշինգտոն։ Սա ֆիսկալ ողջամտության կարգախոս է, սա Սահմանադրությամբ սահմանափակված կառավարության և հավասարակշռված պետական բյուջեի կարգախոս է։ Ոչ թե պետությունը, այլ գործարարներն են աշխատատեղեր ստեղծում։ Ամերիկան հասել է բացառիկ հաջողության, քանի որ մենք հավատում ենք ազատությանը, որը մեր հասարակության սրբազան սկզբունքն է։ Որովհետև մենք ապրել ենք այդ սկզբունքով և պայքարել դրա համար»[24]։

2016 թվականին, ինչպես նշում է Politico-ն, երթևեկությունը գրեթե ամբողջությամբ դադարեցվել էր[25]։

Շարժմանը մասնակցել են մի շարք ռադիոհաղորդավարներ՝ Գլեն Բեկը, Շոն Հենիթին, Մարկ Լևինը, Ռաշ Լիմբոն և Ռաստի Համֆրիսը[26]։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Dick Morris, "The New Republican Right, " Archived 2021-10-30 at the Wayback Machine. TheHill.com October 19, 2010 (անգլ.)
  2. О консерватизме Движения чаепития см.:
  3. Servatius David (2009-03-06)։ «Anti-tax-and-spend group throws "tea party" at Capitol»։ en:Deseret News։ Արխիվացված է օրիգինալից 2009-06-13-ին։ Վերցված է 2009-06-16  (անգլ.)
  4. Tapscott Mark (2009-03-19)։ «Tea parties are flash crowds Obama should fear»։ en:The San Francisco Examiner։ Արխիվացված է օրիգինալից 2009-04-19-ին։ Վերցված է 2009-06-16  (անգլ.)
  5. Ferrara Peter (2009-04-15)։ «The Tea Party Revolution»։ en:The American Spectator։ Արխիվացված է օրիգինալից 2009-04-20-ին։ Վերցված է 2009-06-18  (անգլ.)
  6. Seleny Jeff (2009-09-12)։ «Thousands Rally in Capital to Protest Big Government»։ New York Times։ Արխիվացված է օրիգինալից 2010-07-30-ին։ Վերցված է 2009-09-28  (անգլ.)
  7. Evan McMorris-Santoro, «The Town Hall Dog That Didn’t Bite» Archived 2010-06-09 at the Wayback Machine., en:Talking Points Memo, DC, April 5, 2010. (անգլ.)
  8. Lepore, Jill The Whites of Their Eyes: The Tea Party's Revolution and the Battle over American History. — Princeton University Press, 2010. — С. 77—79. — ISBN 978-0691150277 (անգլ.)
  9. Георгий Бовт: «Супервторник в США: выбрали меньшее из зол» Archived 2012-03-09 at the Wayback Machine.. Forbes.ru, 7 марта 2012
  10. Rasmussen, Scott; Schoen, Doug Mad As Hell: How the Tea Party Movement Is Fundamentally Remaking Our Two-Party System. — HarperCollins, 2010. — С. 12. — ISBN 9780061995231 (անգլ.)
  11. 11,0 11,1 11,2 Gallup: Tea Party’s top concerns are debt, size of government Archived 2011-06-29 at the Wayback Machine. The Hill, July 5, 2010 (անգլ.)
  12. 12,0 12,1 Tea Party DC March: «Lower Taxes and Less Spending» Archived 2010-09-16 at the Wayback Machine. Fiscal Times, September 12, 2010 (անգլ.)
  13. Liptak Mark (2010-03-13)։ «Tea-ing Up the Constitution»։ Week in Review (Washington, D.C.: The New York Times)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2010-04-15-ին։ Վերցված է 2010-10-31։ «It is, of course, hard to say anything definitive about the Tea Party movement, a loose confederation of groups with no central leadership. But if there is a central theme to its understanding of the Constitution, it is that the nation’s founders knew what they were doing and that their work must be protected.»  (անգլ.)
  14. «Libertarians to plan tea party to protest tax»։ Daily News (Bowling Green, Kentucky)։ Associated Press։ 1984-04-05։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-07-02-ին։ Վերցված է 2010-04-23 
  15. «State Republicans call for anti-tax 'tea party'»։ Victoria Advocate (Victoria, Texas)։ 1991-07-12։ Վերցված է 2010-04-23 (չաշխատող հղում)
  16. «Tea bag protesters would toss away state's future» (Fee required)։ Austin American-Statesman։ 1991-07-24։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-01-12-ին։ Վերցված է 2010-04-23 
  17. «Smith refuses to defend tax proposition»։ Boca Raton News։ Associated Press։ 1983-07-14։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-07-14-ին։ Վերցված է 2010-04-23 
  18. «Demonstrators hurl tea bags in bid against raising taxes»։ Victoria Advocate։ Associated Press։ 1991-07-23։ Արխիվացված է օրիգինալից 2017-01-23-ին։ Վերցված է 2010-04-23 
  19. «'Tea Party' Protests Taxation, But Don't Expect A Revolution» (Fee required)։ 1991-10-20։ Արխիվացված է օրիգինալից 2017-01-23-ին։ Վերցված է 2010-04-23 
  20. «Boston Tea Party Is Protest Template»։ UPI.com։ UPI։ 2008-04-20։ Արխիվացված է օրիգինալից 2010-10-01-ին։ Վերցված է 2010-11-04 
  21. Levenson Michael (2007-12-16)։ «Ron Paul raises millions in today's Boston Tea Party event»։ Boston.com։ Արխիվացված է օրիգինալից 2010-07-01-ին։ Վերցված է 2010-04-09 
  22. «Paul supporters hold Tea Party re-enactment in Boston»։ Boston Herald։ Associated Press։ 2007-12-17։ Արխիվացված է օրիգինալից 2010-11-01-ին։ Վերցված է 2010-04-23 
  23. Levenson Michael (2007-12-16)։ «Ron Paul's tea party for dollars»։ Boston Globe։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-09-22-ին։ Վերցված է 2010-04-23 
  24. Yellin J., Steinhauser P., Preston M., Bolduan K., Bohn K., Snow M., Cohen T. (2010-09-15)։ «Tea Party favorites win GOP primaries in Delaware, New York» (անգլերեն)։ CNN։ Արխիվացված է օրիգինալից 2017-05-21-ին։ Վերցված է 2016-11-18 
  25. How We Killed the Tea Party Archived 2020-06-16 at the Wayback Machine. "Politico", 08.2016
  26. «The tea party radio network»։ Politico։ 2014-04-17։ Արխիվացված է օրիգինալից 2021-03-07-ին։ Վերցված է 2021-03-12