Էմիլի Կեմպին-Սփիրի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Էմիլի Կեմպին-Սփիրի
Դիմանկար
Ծնվել էմարտի 18, 1853(1853-03-18)[1]
ԾննդավայրAltstetten կամ Ցյուրիխ[2]
Մահացել էապրիլի 12, 1901(1901-04-12)[1] (48 տարեկան)
Մահվան վայրԲազել, Շվեյցարիա[3][2]
ՔաղաքացիությունFlag of Switzerland.svg Շվեյցարիա[2]
ԿրթությունՑյուրիխի համալսարան
Մասնագիտությունփաստաբան և խմբագիր
Commons-logo.svg Emilie Kempin-Spyri Վիքիպահեստում

Էմիլի Կեմպին-Սփիրի (գերմ.՝ Emilie Kempin-Spyri, մարտի 18, 1853(1853-03-18)[1], Altstetten և Ցյուրիխ[2] - ապրիլի 12, 1901(1901-04-12)[1], Բազել, Շվեյցարիա[3][2], ամուսնական անունը՝ Կեմպին), Շվեյցարիայում առաջին կինը, որն իրավաբանի աստիճան է ստացել և աշխատել որպես ակադեմիական դասախոս։ Բայց և այնպես, իր սեռի պատճառով նրան չէր թույլատրվում փաստաբան լինել, այդ պատճառով արտագաղթել է Նյու Յորք, որտեղ դասավանդել է կանանց համար նախատեսված իրավաբանական դպրոցում։

Արձակագիր Յոհաննա Սփիրիի եղբոր դուստրը։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1883 թվականին ընդունվել է Ցյուրիխի համալսարան՝ դառնալով իրավաբանական ֆակուլտետի առաջին կին ուսանողը։ 1887 թվականին դարձել է Եվրոպայի առաջին կին Իրավունքի դոկտորը[4]։ Այնուամենայնիվ, նրան չի տրվել փաստաբանի խարտիան` ակտիվ քաղաքացիության բացակայության պատճառով։ Bundesgericht-ում (Շվեյցարիայի Դաշնային Գերագույն դատարան) Դաշնային Սահմանադրության 4-րդ հոդվածի վերանայման իր առաջարկը, որի իրենից ենթադրում էր, որ «Շվեյցարիայի քաղաքացիներ» կարող են լինել նաև կայանք, մերժվել էր որպես «ebenso neu als kühn» (անգլ.՝ just as novel as audacious)[5]։

Երբ նրան մերժեցին դասախոսել Ցյուրիխի համալսարանում, նա կարճ ժամանակով արտագաղթել է Նյու Յորք, որտեղ հիմնել է կանանց առաջին իրավաբանական դպրոցը։ Ամուսնու՝ Վոլտեր Կեմպինի հայրենաբաղձության պատճառով, որը չէր հարմարվում Նյու Յորքի կյանքին, ընտանիքը շուտով հետ է վերադառնում Շվեյցարիա։

1891 թվականին նա Ցյուրիխի համալսարանի դասախոսի պաշտոնի համար նոր հայտ է ուղարկում։ Չնայած բուհական սենատը ևս մեկ անգամ մերժում է դիմումը, նա կրթության բաժնում որպես բացառություն ստացում է «Venia Legendi» (դասախոսության իրավունք)։ Էմիլին չէր կարողանում դասախոսի աշխատավարձով պահել իր ընտանիքը։ Իր կյանքի ընթացքում Կեմպին-Սփիրին շատ անգամներ է պայքարել իրավաբանի պաշտոնին հասնելու համար, և վերջնականապես կոտրվում է այդ անհաջող պայքարում։ Նա մահանում է աղքատության մեջ 1901 թվականին Բազելում՝ արգանդի քաղցկեղից։

Էմիլի Կեմպին-Սփիրիի շնորհիվ 1898 թվականին Ցյուրիխի համալսարանի կանտոնը կանանց՝ չնայած ակտիվ քաղաքացիության բացակայությանը, իրավաբանություն ուսումնասիրելու համար նոր կանոնադրություն էր մշակում։ Կանանց փաստաբան դառնալու որոշումՆ առաջին անգամ ընդունվել է 1923 թվականին։ Աննա Մաքկենրոթը շվեյցարացի առաջին կին փաստաբանն էր[6]։

Հիշատակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2004 թվականի ապրիլի 19-ին «Gesellschaft zu Fraumünster» շվեյցարացի կանանց միությունը Էմիլի Կեմպին-Սփիրիին արժանացրել էր Ցյուրիխի պատվավոր քաղաքացու կոչման, թեև նրա գերազանց գործունեությունը մոռացության էր մատնվել։ Միջոցառումը տեղի էր ունեցել Ցյուրիխի համալսարանում[7][8]։ Հուշատախտակը, որը բացվել էր այդ ժամանակ, 2009 թվականի մայիսի 28-ին տեղափոխվել է Bibliothek des Rechtswissenschaftlichen ինստիտուտի ֆոե[9][10][11]։

2008 թվականի հունվարի 22-ին տեղի ունեցած արարողության ժամանակ Ցյուրիխի համալսարանի դահլիճում բացվել էր Պիպիլոտիի Ռիստի կողմից նախագծված գավիթը․ այսպիսով, Էմիլի Կեմպին-Սփիրին ճանաչվել էր որպես Ցյուրիխի համալսարանի առաջին կին դասախոսը և որպես կանանց համար հավասար իրավունքների պիոներ[12][13]

Դասախոսություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Marianne Delfosse: Emilie Kempin-Spyri (1853-1901). Das Wirken der ersten Schweizer Juristin unter besonderer Berücksichtigung ihres Einsatzes für die Rechte der Frau im schweizerischen und deutschen Privatrecht. Jur. Diss. Zürich 1994.
  • Christiane Berneike: Die Frauenfrage ist Rechtsfrage. Die Juristinnen der deutschen Frauenbewegung und das bürgerliche Gesetzbuch. Baden-Baden 1995. 3-7890-3808-3. Zu Kempin: u.a. S. 81-102.
  • Jiro Rei Yashiki: Emilie Kempin-Spyri 1853-1901). Eine Skizze des Lebens und Werkes der Ersten promovierten Juristin Europas, Hitotsubashi Journal of Law and Politics 33 (2005), S. 7–17 [1] und 34 (2006), S. 45–56 [2].
  • Eveline Hasler: Die Wachsflügelfrau, Geschichte der Emily Kempin-Spyri, München 1995 (dtv), 3-423-12087-8
  • Verein Feministische Wissenschaft Schweiz (Hg.): Ebenso neu als kühn: 120 Jahre Frauenstudium an der Universität Zürich. Verantwortlich für die Redaktion dieses Bandes: Katharina Belser, Gabi Einsele, Rachel Gratzfeld, Regula Schnurrenberger. Zürich 1988. (Schriftenreihe / Verein Feministische Wissenschaft), 3-905493-01-2

Ծանոթագրություննր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 FemBio: Банк інформації про видатних жінок, Frauendatenbank, Банк данных о выдающихся женщинах, Görkəmli qadınlar haqqında məlumat bankı
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 WeChangEd
  3. 3,0 3,1 3,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library, Austrian National Library Record #119011026 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  4. Ulrich Klöti: Rede anlässlich der Ehrung durch die Fraumünsterzunft Archived 2012-04-26 at the Wayback Machine., Zürich 2004.
  5. Entscheidungen des Schweizerischen Bundesgerichts| 13 I, S. 1 ff., 4
  6. Einsele, Gabi (1992)։ «Anna Mackenroth, erste Schweizer Anwältin»։ Emanzipation : feministische Zeitschrift für kritische Frauen 18 (3) – via e periodica 
  7. Ehrung durch die Gesellschaft zu Fraumünster (2004) Archived 2012-04-26 at the Wayback Machine., Website der Universität Zürich, retrieved 28 June 2009
  8. Brigitte Blöchlinger: Postume Ehrung von Emilie Kempin-Spyri Archived 2008-06-14 at the Wayback Machine., 7 April 2004
  9. Marita Fuchs: Ehrentafel für die erste Dozentin der Universität Zürich
  10. «Frauenehrungen» (German)։ Gesellschaft zu Fraumünster։ Վերցված է 2014-11-30 
  11. «Frauenehrungen der Gesellschaft zu Fraumünster» (German)։ Gesellschaft zu Fraumünster։ 2014։ Արխիվացված է օրիգինալից 2015-02-07-ին։ Վերցված է 2014-11-30 
  12. Denkmal von Pipilotti Rist zu Ehren von Emilie Kempin-Spyri (2008) Archived 2011-12-11 at the Wayback Machine., Website der Universität Zürich, retrieved 28 June 2009
  13. NZZ Eine Chaiselongue als Erinnerungsort

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]