Դիսֆորիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Դիսֆորիա (հին հունարենից δύσφορος (dúsphoros), որտեղ δυσ- (dus-) վատ, դժվար և φέρω (phérō) կրել), խորը անհանգստության կամ դժգոհության զգացողություն։ Դիսֆորիան էյֆորիայի իմաստային հակադրությունն է։ Այն կարող է ուղեկցվել դեպրեսիայով, անհանգստությամբ կամ գրգռվածությամբ։

Դիսֆորիա
Dysphoria
ՏեսակՏրամադրություն և ախտանիշ
Բժշկական մասնագիտությունՀոգեբուժություն, կլինիկական հոգեբանություն

Հոգեբուժության մեջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անհարմարության և անհանգստության ինտենսիվ վիճակները մեծացնում են ինքնասպանության փորձի ռիսկը, ինչպես նաև անձի՝ իր նկատմամբ տհաճության զգացողությունը։ Հետևաբար, դիսֆորիայի վերացումը հոգեբուժական բուժման առաջնահերթություն է։ Կարելի է բուժել դիսֆորիայի հիմքում ընկած պատճառները, ինչպիսիք են դեպրեսիան (հատկապես մշտական դեպրեսիվ խանգարումը (նախկինում դիսթիմիա) կամ հիմնական դեպրեսիվ խանգարումը) կամ երկբևեռ խանգարումը, ինչպես նաև դիսֆորիկ ախտանիշները։

Հիվանդությունների միջազգային դասակարգման (ICD-11) 11-րդ վերանայումը դիսֆորիան սահմանում է որպես «տհաճ տրամադրության վիճակ», որը կարող է ներառել դեպրեսիայի, անհանգստության, դժգոհության, դյուրագրգռության և դժբախտության զգացողություններ[1]։

Հոգեկան խանգարումների ախտորոշիչ և վիճակագրական ձեռնարկը (DSM-5) դասակարգում է հատուկ դիսֆորիաները օբսեսիվ-կոմպուլսիվ սպեկտրում։

Ըստ հիվանդությունների միջազգային դասակարգման (ICD-11), աշխատունակության հետ կապված դժգոհության, անհանգստության, դեպրեսիայի, դյուրագրգռության զգացողությունը ախտորոշվում է որպես մարմնի ամբողջականության դիսֆորիա[2]։

Սեռական դիսֆորիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սեռական դիսֆորիան անհարմարությանն, դժգոհության, անհանգստության, դեպրեսիայի, դյուրագրգռության զգացողությունն է, կապված առաջնային և երկրորդական սեռական հատկանիշների հետ։ Հոգեկան խանգարումների ախտորոշիչ և վիճակագրական ձեռնարկի ընթացիկ հրատարակությունը՝ DSM-5, օգտագործում է «սեռական դիսֆորիա» տերմինը, որը նախկինում կոչվում էր «սեռական ինքնության խանգարում»։

Առնչվող պայմաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խորը դեպրեսիվ խանգարում և դիսթիմիա

Դիսֆորիան կարող է ներկայացվել որպես ստորև ներկայացված վիճակների ախտանիշ՝

Անհանգստության խանգարում

Դեղորայքից առաջացած դիսֆորիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Որոշ դեղամիջոցներ կարող են առաջացնել դիսֆորիա, ներառյալ κ-օփիոիդային ընկալիչների ագոնիստները, ինչպիսիք են սալվինորին A-ն (հալյուցինոգեն բույսի Salvia divinorum-ի ակտիվ բաղադրիչը), բուտորֆանոլը և պենտազոցինը[3], μ-օփիոիդային ընկալիչների անտագոնիստները, ինչպիսիք են նալտրեքսոնը և նալմեֆենը[4], և հակափսիխոտիկ դեղամիջոցներ, ինչպիսիք են հալոպերիդոլը և քլորպրոմազինը (գործունեության հիմքում ընկած է դոֆամինային ընկալիչների պաշարումը)[5], և այլ դեղամիջոցներ։ Դեպրեսիա և/կամ անհանգստություն առաջացնող դեղամիջոցները կարող են կապված լինել նաև դիսֆորիայի հետ։

Հայտնի մշակույթում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իմ դեմ! թողարկեց Transgender Dysphoria Blues ալբոմը, որտեղ մենակատար Լորա Ջեյն Գրեյսը կիսվել է սեռական դիսֆորիայի իր փորձառությամբ[6]։

Շեյն Նիլսոնը թողարկել է պոեզիայի գիրք «Դիսֆորիա» վերնագրով (Erin, ON: The Porcupine's Quill, 2017), որտեղ նա ուսումնասիրել է դիսֆորիայի զարգացումը[7]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «MB24.7 Dysphoria»։ ICD-11 for Mortality and Morbidity Statistics (Version 01/2023)։ World Health Organization (WHO)։ Վերցված է 2 August 2023։ «An unpleasant mood state, which can include feelings of depression, anxiety, discontent, irritability, and unhappiness» 
  2. «ICD-11 - Mortality and Morbidity Statistics»։ icd.who.int (անգլերեն)։ Վերցված է 2018-11-11 
  3. Lemke Thomas L., Williams David A. (24 January 2012)։ Foye's Principles of Medicinal Chemistry։ Lippincott Williams & Wilkins։ էջեր 682–683։ ISBN 978-1-60913-345-0 
  4. Lowinson Joyce H. (2005)։ Substance Abuse: A Comprehensive Textbook։ Lippincott Williams & Wilkins։ էջեր 648–։ ISBN 978-0-7817-3474-5 
  5. Wu Hanjing Emily, Okusaga Olaoluwa O. (2014)։ «Antipsychotic Medication-Induced Dysphoria: Its Meaning, Association with Typical vs. Atypical Medications and Impact on Adherence»։ Psychiatric Quarterly 86 (2): 199–205։ ISSN 0033-2720։ PMID 25164199։ doi:10.1007/s11126-014-9319-1 
  6. Thompson, Stephen. "First Listen: Against Me!, 'Transgender Dysphoria Blues'" NPR. NPR, 12 Jan. 2014. Web. 27 May 2014
  7. «Dysphoria»։ The Porcupine's Quill