Գեներալ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Կարլ Կ․ Պիրատսկի, Հետևակային գեներալներ և գեներալ–ադյուտանտ, 1862 թ․ մարտի 2։ Քաղաքային շքերթային համազգեստով։ Ռուս․՝ Пиратский, Карл Карлович, Пехотные Генералы и Генерал-Адъютант. 1862 г.[1]
Փոփոխությունները Ռուսաստանի կայսերական բանակի զորքերի համազգեստում և սպառազինությունում։ Ռուս․՝ Губарев, Пётр Кириллович, Перемены в обмундировании и в вооружении войск русской императорской армии․[2]

Գեներալ (գերմ.՝ General, ծագում է լատ.՝ generālis — «ընդհանուր», «գլխավոր» բառից), բանակի բարձր հրամկազմի զինվորական կոչում կամ աստիճան։ Ունի մի շարք նշանակություններ․

  1. Սպայական բարձր աստիճան, Զորավար,
  2. Զինվորական կոչումների բարձրագույն խումբ,
  3. անհատական զինվորական կոչում (երբեմն կոչվում է «լրիվ գեներալ» կամ «չորսաստղանի գեներալ», որն առկա էր Ռուսական կայսրության և արդի անգլոսաքսոնական երկրների բանակներում։ Զինվորական կոչումների արդի հայկական համակարգում, որը բխում է խորհրդային և արդի ռուսաստանյան կոչումների համակարգից՝ «լրիվ գեներալ» կոչումը բացակայում է։ Դրան համապատասխանում կամ փոխարինում է "բանակի գեներալ" կոչումը։

Մեր օրերում գեներալը բարձրագույն զինվորական, սպայական կոչում է։

  1. Գեներալ են անվանում նաև որոշ օտարերկրյա վանական միաբանությունների և ասպետական միաբանությունների ղեկավարների։

Գեներալի աստիճանն առաջին անգամ սահմանվել և շնորհվել է Ֆրանսիայում XVI դարում։

ԽՍՀՄ գերագույն խորհրդի (գերագույն սովետի) նախագահության 1940 թվականի մայիսի 7-ի հրամանագրով խորհրդային զինված ուժերի ցամաքային զորքերում՝ խորհրդային բանակում սահմանվել են գեներալական հետևյալ կոչումները.

  • գեներալ-մայոր,
  • գեներալ-լեյտենանտ,
  • գեներալ-գնդապետ,
  • բանակի գեներալ (համազորային հրամանատարների համար)։

Զանազան երկրներում զորքի զանազան տեսակների համար գոյություն ունեն նաև բրիգադի գեներալից մինչև բանակի գեներալ կոչումներ, որոնք ավելացվում ևն համապատասխան զորատեսակների կամ հատուկ զորքերի անվանը (օրինակ' ավիացիայի գեներալ-գնդապետ, այսինքն՝ օդուժի գեներալ–գնդապետ, ինժեներական կամ ճարտարագիտական զորքերի գեներալ–մայոր, ռազմական ոստիկանության գեներալ–մայոր, երկաթուղային զորքերի գեներալ–մայոր, բժշկական ծառայության գեներալ–մայոր)։ Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժերում սահմանված են հետևյալ գեներալական կոչումները[3]

  • գեներալ-մայոր,
  • գեներալ-լեյտենանտ,
  • գեներալ-գնդապետ,
  • բանակի գեներալ (համազորային հրամանատարների համար, պատերազմական պայմաններում)։

Գեներալական կոչումների համակարգերը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գեներալական կոչումների ֆրանսիական համակարգը

Ֆրանսիացի գեներալ Ժոզեֆ Գալիենին՝ դիվիզիայի գեներալի կեպիով
Հայկական ազգային բանակային կորպուսի հրամանատար, ապա՝ Հայաստանի առաջին Հանրապետության զորքերի սպարապետ Թովմաս Նազարբեկյանը գեներալական համազգեստով
Հայկական ազգային բանակային կորպուսին ենթակա փաստացի 3–րդ՝ այսինքն՝ Արևմտահայ դիվիզիայի հրամանատար Անդրանիկ Օզանյանը՝ զաուրյադ գեներալ–մայորի համազգեստով
Գարեգին Նժդեհը՝ Լեռնահայաստանի սպարապետի համազգեստով

Գեներալի աստիճանն առաջին անգամ սահմանվել և շնորհվել է Ֆրանսիայում XVI դարում։ Գեներալական կոչումների ֆրանսիական համակարգը ստեղծվել է Լյուդովիկոս XIV արքայի ժամանակ․

  1. Ֆրանսիայի մարշալ
  2. Գեներալ–լեյտենանտ
  3. Ճամբարի մարշալ կամ Ճամբարի մարաջախտ

Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության տարիներին այն զգալի փոփոխություններ է կրել (Ֆրանսիայի մարշալի կոչումը վերացվել է, ճամբարի մարշալն սկսել է կոչվել բրիգադի գեներալ, իսկ գեներալ–լեյտենանտը՝ դիվիզիայի գեներալ)։ Կայսրության հռչակումից և Ֆրանսիայի մարշալի կոչման վերականգնումից հետո (1804) Նապոլեոնյան պատերազմների դարաշրջանը ֆրանսիական բանակը դիմավորեց հետևյալ գեներալական կոչումներով․

  1. Ֆրանսիայի մարշալ
  2. Դիվիզիայի գեներալ
  3. Բրիգադի գեներալ

Հետագայում այդ համակարգը բազմիցս փոխվել է, մինչև որ 1936 թվականին, երբ հայտնվեց դիվիզիայի գեներալների կատեգորիան երեք դասի բաժանելու մասին Դեկրետը, ստացավ հետևյալ տեսքը․

  1. Ֆրանսիայի մարշալ
  2. Բանակի գեներալ
  3. Կորպուսի գեներալ
  4. Դիվիզիայի գեներալ
  5. Բրիգադի գեներալ

Գեներալական կոչումների անգլոսաքսոնական համակարգը

  1. Լրիվ գեներալ
  2. Գեներալ–լեյտենանտ
  3. Գեներալ-մայոր
  4. Բրիգադային գեներալ

Գեներալական կոչումների իսպանական համակարգը

  1. Գեներալ–կապիտան (կամ էլ՝ մարշալ)
  2. (լրիվ) Գեներալ
  3. Գեներալ–լեյտենանտ
  4. Դիվիզիայի գեներալ
  5. Բրիգադի գեներալ

Ռուսական համակարգը

XVII դարի երկրորդ կեսին գոյություն ունեին հետևյալ գեներալական աստիճանները․

  1. Գեներալ
  2. Գեներալ–պորուչիկ կամ գեներալ–տեղապահ
  3. գեներալ–մայոր

Պետրոս I–ի բարեփոխումից հետո․

  1. Ռուսաստանի Գեներալ–ֆելդմարշալ
  2. Զորատեսակի գեներալ, այնուհետև՝ գեներալ–անշեֆ, իսկ XVIII դարի վերջին՝ Պավել I–ը վերադարձրեց զորատեսակների և զինատեսակների գեներալների աստիճանները (հետևակի գեներալ կամ ինֆանտերիայի գեներալ, հեծելազորի գեներալ կամ կավալերիայի գեներալ, հրետանու գեներալ կամ արտիլերիայի գեներալ, ճարտարագետ–գեներալ կամ ինժեներ–գեներալ, Ծովակալության գեներալ կամ Ադմիրալտեյստվայի գեներալ, Ծովային հրետանու գեներալ)․
  3. Գեներալ–պորուչիկ կամ գեներալ–լեյտենանտ
  4. գեներալ–մայոր

Գեներալական կոչումների խորհրդա–ռուսաստանյան համակարգը

ԽՍՀՄ–ում գեներալական կոչումները սահմանվել են 1–ին համաշխարհային պատերազմի առաջին տարվա ընթացքում։ Մասնավորապես, ԽՍՀՄ գերագույն խորհրդի (գերագույն սովետի) նախագահության 1940 թվականի մայիսի 7-ի հրամանագրով խորհրդային զինված ուժերի ցամաքային զորքերում՝ խորհրդային բանակում սահմանվել են գեներալական հետևյալ կոչումները.

  • գեներալ-մայոր,
  • գեներալ-լեյտենանտ,
  • գեներալ-գնդապետ,
  • բանակի գեներալ (համազորային հրամանատարների համար)։

Այժմ ռուսական գեներալական կոչումների համակարգը հետևյալ տեսքն ունի․

  1. Ռուսաստանի Դաշնության մարշալ (նախկինում՝ Խորհրդային Միության մարշալ)
  2. Բանակի գեներալ
  3. Գեներալ-գնդապետ
  4. Գեներալ-լեյտենանտ
  5. Գեներալ-մայոր

Գեներալական կոչումների հայկական համակարգը

1918-1920 թթ․ Հայաստանի առաջին Հանրապետության զինված ուժերում առկա էր ռուսական կայսրության գեներալական համակարգին նման գեներալական կոչումների համակարգ․, սակայն անվանումները առավելագույնս հայացված էին․

  1. Լրիվ Գեներալ, հայերեն, դասական ուղղագրութեամբ՝ Զօրավար,
  2. Գեներալ–լեյտենանտ, հայերեն, դասական ուղղագրութեամբ՝ Աւագ Զօրավար,
  3. Գեներալ-մայոր, հայերեն, դասական ուղղագրութեամբ՝ Փոխ–Զօրավար,
  4. Բրիգադի գեներալ, հայերեն, դասական ուղղագրութեամբ՝ Դեր–Զօրավար։

Ներկայիս Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժերում սահմանված են հետևյալ գեներալական կոչումները[3]

  • գեներալ-մայոր,
  • գեներալ-լեյտենանտ,
  • գեներալ-գնդապետ,
  • բանակի գեներալ (համազորային հրամանատարների համար, պատերազմական պայմաններում)։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Կոչումներ զինվորական
Wiktionary-logo-hy.png Ընթերցե՛ք «գեներալ» բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 10 CC-BY-SA-icon-80x15.png

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]