Ատազանավիր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ատազանավիր
Atazanavir.svg
Քիմիական բանաձևC₃₈H₅₂N₆O₇
Մոլային զանգված704,39 զանգվածի ատոմական միավոր[1] գ/մոլ
Քիմիական հատկություններ
Դասակարգում
CAS համար198904-31-3
PubChem148192
EINECS համար812-543-8
SMILESCC(C)(C)C(C(=O)NC(CC1=CC=CC=C1)C(CN(CC2=CC=C(C=C2)C3=CC=CC=N3)NC(=O)C(C(C)(C)C)NC(=O)OC)O)NC(=O)OC
ЕС812-543-8
ChEBI130642
Եթե հատուկ նշված չէ, ապա բոլոր արժեքները բերված են ստանդարտ պայմանների համար (25 °C, 100 կՊա)

Ատազանավիր, վաճառվում է ռեյատազ անվան տակ, հակառետրովիրուսային դեղամիջոց, որն օգտագործվում է ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ բուժելու և կանխելու համար[2]։ Սովորաբար խորհուրդ է տրվում օգտագործել այլ հակառետրովիրուսայինների հետ[2]։ Կարող է օգտագործվել ասեղով վնասման և այլ պոտենցիալ ազդեցությունների դեպքերում[2]։ Տրվում է պեր օրալ (բերանացի) օրվա մեջ մեկ անգամ[2]։

Հիմնական կողմնակի ազդեցություններն են գլխացավը, սրտխառնոցը, դեղնավուն մաշկը, որովայնային ցավը, խնդիրներ քնի հետ և տենդը[2]։ Ծանր կողմնակի ազդեցություններն են ներառում են բազմաձև էրիթեման և գլյուկոզի բարձր քանակը արյան մեջ[2]։ Ատանազավիրը անվնաս է հղիության ընթացքում ևս[2]։ Պատկանում է պրոտեազայի ինհիբիտորներին, հետևաբար ընկճում է պրոտեազա ֆերմենտը[2]։

Ատազանավիրը հաստատվել է բժշկական օգտագործման համար 2003-ին ԱՄՆ-ում[2]։ ԱՀԿ-ի էսենցիալ դեղամիջոցների շարքին է դասվում, ամենաարդյունավետ և ապահով դեղամիջոցներից է, որի կարիքը կա առողջապահության համակարգում[3]։ ԱՄՆ-ում ատազանավիրը հասանելի չէ որպես ջեներիկ դեղամիջոց[4]։ Զարգացող աշխարհում մեծածախ գինը կազմում է 15,72 ԱՄՆ դոլար ամսեկան[5]։ 2015 թվականից ամսեկան արժեքը ԱՄՆ-ում 200 դոլարից ավել է եղել[4]։

Կիրառում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օգտագործվում է ՄԻԱՎ-ի բուժման ընթացքում։ Ատազանավիրի արդյունավետությունը գնահատվել է մի շարք լավ նախագծված փորձերում[6]։

Ատազանավիրը տարբերվում է իր շարքի դեղերից, քանի որ ունի քիչ ազդեցություններ լիպիդային սպեկտրի վրա և քիչ է հանգեցնում լիպոդիստրոֆիայի։ Կա որոշակի խաչաձև դիմացկունություն մյուս պրոտեազայի ինհիբիտորների հետ[2]։ Ռիտոնավիրով զուգակցման դեպքում արդյունքները համարժեք են, ինչ լոպինավիրով զուգակցման դեպքում։ Օգտագործվում է դեղամիջոցների նկատմամբ դիմացկուն հիվանդներին բուժելու նպատակով։ Սակայն ռիտոնավիրով զուգակցման դեպքում իջնում է ատազանավիրի նյութափոխանակային առավելությունները։

Հղիություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ատազանավիրը ԱՄՆ-ում դասվում է հղիության B կատեգորիա դասին։ Այս ամենը նշանակում է, որ չի հայտնաբերվել ոչ մի վնասակար ազդեցություն հղիների շրջանում, ովքեր հղիության ընթացքում օգտագործել են ատազանավիր։ Սա նախընտրելի տարբերակ է ՄԻԱՎ վարակ ունեցող և դեղ չօգտագործած հղի կանանց համար[7]։ 2500 հետազոտված նորածինների շրջանում չի հայտնաբերվել որևէ բնածին արատ, որը կապված է ատազանավիրի օգտագործման հետ։ Դրական է ազդում խոլեստերինի վրա և հաստատված է որպես ապահով դեղամիջոց հղիության ընթացքում[7]։

Հակացուցումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ատազանավիրը հակացուցված է այն անձանց, ովքեր ունեն բարձր գերզգայունություն (Ստիվեն-Ջոնսոնի համախտանիշ․ բազմաձև էրիթեմա)։ Չպետք է տրվի միդազոլամի, էրգոտի ածանցյալների, ցիզապրիդի, սրոհունդի, լովաստատինի, սիլդենաֆիլի, ինդինավիրի կամ նեվիրապինի հետ[8]։

Կողմնակի ազդեցություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հաճախ են հանդիպում սրտխառնոցը, դեղնուկը, ցանը, գլխացավը, որովայնային ցավը, փսխումը, անքնությունը, ծայրամասային նյարդաբանական ախտանիշերը, գլխապտույտը, մկանային թուլությունը, փորլուծությունը, դեպրեսիա և տենդ[8]։ Ատազանավիրի օգտագործման դեպքում բիլիռուբինի մակարդակը անախտանիշ բարձրանում է, բայց երբեմն կարող է հանգեցնել դեղնուկի։

Ազդեցության մեխանիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ատազանավիրը կապվում է ՄԻԱՎ պրոտեազայի ակտիվ մասի հետ և կանխում է պրոսպիտակուցների վերածմանը ակտիվ ձևերի[9]։ Եթե ՄԻԱՎ պրոտեազան չի աշխատում, վիրուսը վարակիչ չէ և չկան հասուն վիրիոններ[10][11]։ Ազապեպտիդ դեղը նախագծված էր նյութի սպիտակուցային շղթայից, որը ՄԻԱՎ պրոտեազան վերածում է պրոսպիտակուցը ակտիվ վիրուսային ձևի։ Ավելի կոնկրետ ատազանավիրը անցումային ձևի կառուցվածքային անալոգ է, որի դեպքում կապը ֆենիլալանինի և պրոլինի միջև խախտվում է[12][13]։ Մարդու օրգանիզմում գոյություն չունի ֆերմենտ, որը խախտում է կապը ֆենիլալանինի և պրոլինի միջև։ Այսինքն ատազանավիրը չի ազդում մարդու ֆերմենտների վրա։

Դեղանյութի չափաբաժիններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ատազանավիրը հասանելի է 150մգ, 200մգ, 300մգ պատիճներով և 50մգ օրալ փոշի[8]։ 300մգ-ը պետք է նվազեցնի դեղի բեռնվածությունը; 300մգ-ը հնարավոր է փոխարինել երկու 150մգ պատիճներով։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Atazanavir
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 2,9 «Atazanavir Sulfate»։ The American Society of Health-System Pharmacists։ Արխիվացված օրիգինալից 20 December 2016-ին։ Վերցված է 28 November 2016 
  3. «WHO Model List of Essential Medicines (19th List)»։ World Health Organization։ April 2015։ Արխիվացված օրիգինալից 13 December 2016-ին։ Վերցված է 8 December 2016 
  4. 4,0 4,1 Hamilton Richart (2015)։ Tarascon Pocket Pharmacopoeia 2015 Deluxe Lab-Coat Edition։ Jones & Bartlett Learning։ էջ 67։ ISBN 9781284057560 
  5. «Atazanavir»։ International Drug Price Indicator Guide։ Վերցված է 28 November 2016 
  6. Croom KF, Dhillon S, Keam SJ (2009)։ «Atazanavir: A Review of its Use in the Management of HIV-1 Infection»։ Drugs 69 (8): 1107–1140։ PMID 19496633։ doi:10.2165/00003495-200969080-00009 
  7. 7,0 7,1 «What's New in the Guidelines? | Adult and Adolescent ARV Guidelines | AIDSinfo»։ AIDSinfo։ Արխիվացված օրիգինալից 2016-11-15-ին։ Վերցված է 2016-11-10 
  8. 8,0 8,1 8,2 «Reyataz Package Insert»։ Drugs@FDA։ Food and Drug Administration։ September 2016։ Արխիվացված օրիգինալից November 11, 2016-ին։ Վերցված է November 10, 2016 
  9. «Atazanavir»։ DrugBank։ 9 November 2016։ Արխիվացված օրիգինալից 9 November 2016-ին 
  10. Kohl NE, Emini EA, Schleif WA, Davis LJ, Heimbach JC, Dixon RA, Scolnick EM, Sigal IS (1 July 1988)։ «Active human immunodeficiency virus protease is required for viral infectivity.»։ Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 85 (13): 4686–4690։ ISSN 0027-8424։ PMC 280500։ PMID 3290901։ doi:10.1073/pnas.85.13.4686 
  11. Lv Z, Chu Y, Wang Y (2015)։ «HIV protease inhibitors: a review of molecular selectivity and toxicity. »։ HIV/AIDS – Research and Palliative Care 7: 95–104։ PMC 4396582։ PMID 25897264։ doi:10.2147/HIV.S79956 
  12. Graziani, Amy L (June 17, 2014). "HIV protease inhibitors". UpToDate.
  13. Bold G, Fässler A, Capraro HG, Cozens R, Klimkait T, Lazdins J, Mestan J, Poncioni B, Rösel J, Stover D, Tintelnot-Blomley M, Acemoglu F, Beck W, Boss E, Eschbach M, Hürlimann T, Masso E, Roussel S, Ucci-Stoll K, Wyss D, Lang M (August 1998)։ «New Aza-Dipeptide Analogues as Potent and Orally Absorbed HIV-1 Protease Inhibitors: Candidates for Clinical Development»։ Journal of Medicinal Chemistry 41 (18): 3387–3401։ PMID 9719591։ doi:10.1021/jm970873c