Ազիթրոմիցին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Blue pill container spilled icon.svg
Ազիթրոմիցին
Azithromycin structure.svg
Azithromycin.png
Նույնացուցիչներ
CAS համար83905-01-5
PubChem CID447043
DrugBank00207
CompTox Dashboard (EPA)
ECHA InfoCard100.126.551 Խմբագրել Վիքիդատայում

Ազիթրոմիցին, հակաբակտերիային դեղամիջոց, որն օգտագործվում է մի շարք վարակիչ հիվանդությունների, մասնավորապես, միջին ականջի վարակների, կոկորդի բորբոքային հիվանդությունների, թոքաբորբերի, փորլուծության և մարսողական համակարգի որոշ հիվանդությունների բուժման համար[1][1]։ Այն նաև օգտագործվում է սեռական ճանապարհով փոխանցվող այնպիսի վարակների բուժման համար, ինչպիսիք են՝ քլամիդիան և սուսանակը[1]։ Մի շարք այլ դեղամիջոցների հետ միասին ազիթրոմիցինն օգտագործվում է մալարիայի բուժման համար[1]։ Այն կարող է օգտագործվել ինչպես բերանացի, այնպես էլ ներերակային ներարկումների միջոցով, օրը մեկ անգամ[1]։

Ընդհանուր կողմնակի ազդեցությունները ներառում են սրտխառնոցը, փորլուծությունը և ստամոքսի բորբոքումը[2]։ Կարող են դրսևորվել ալերգիկ փոխազդեցություններ անաֆիլակտիկ շոկի, QT երկարաձգման տեսքով և փորլուծություն պայմանավորված Clostridium difficile տեսակի բակտերիաներով[2]։ Կիրառումը հղիության ժամանակ անվտանգ է[2]։ Կրծքով կերակրման ժամանակ անվտանգությունն ապացուցող տվյալներ չկան[3]։ Ազիթրոմիցինը մակրոլիդային հակաբիոտիկների շարքին պատկանող ազալիդ է[2]։ Այն դանդաղեցնում է բակտերիային սպիտակուցների կենսասինթեզը` դրանով իսկ արգելակելով բակտերիաների աճն ու բազմացումը[2]։

Ազիթրոմիցինը հայտնաբերվել է 1980թ և հաստատվել է բժկության մեջ կիրառման համար 1988թ[4][5]։ Այն ԱՀԿ դեղամիջոցների ցանկում է`որպես ամենաանվտանգ և արդյունավետ դեղամիջոցներից մեկը[6]։ Այն ունի գեներիկ դեղամիջոցներ և վաճառվում է տարբեր ապրանքային անուններով, ամբողջ աշխարհում[7][8]։ 2016թ․ ԱՄՆ-ում այն նշանակվել է 15 միլիոն անգամ և զբաղեցրել 49-րդ հորիզոնականն ամենաշատ նշանակված դեղամիջոցների շարքում[9]։

Կիրառումը բժշկության մեջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ազիթրոմիցինն օգտագործվում է բազմաթիվ վարակիչ հիվանդությունների բուժման համար, ներառյալ`

  • Թոքերի քրոնիկական օբստրուկտիվ հիվանդության սրացումներ պայմանավորված H. Influenze, M. Catarrhalis կամ S. Pneumoniae բակտերիաներով[10]։ Երկարաժամկետ կրառման դեպքում, յուրաքանչյուր բուժառուի համար պետք է հաշվի առնվեն բոլոր կողմնակի ազդեցությունները, հատկապես պետք է ուշադրություն դարձնել սիրտ-անոթային համակարգի հետ կապված հնարավոր բարդությունների ի հայտ գալուն։
  • Արտահիվանդանոցային թոքաբորբեր` պայմանավորված C. pneumoniae, H. influenzae, M. pneumoniae, կամ S. pneumoniae բակտերիաներով[11]։
  • Մաշկի չբարդացած վարակներ` պայմանավորված S. aureus, S. pyogenes, կամ S. agalactiae բակտերիաներով։
  • Միզասեռական համակարգի վարակներ` պայմանավորված C. trachomatis or N. gonorrhoeae բանկտերիաներով։ Ազիթրոմիցինը ցեֆտրիաքսոնի հետ կոմբինացված կիրառվում է սուսանակի բուժման համար։ Դեպքերի մեծամասնությունում ազիթրոմիցինն արդյունավետ է միայնակ կիրառման ձևով, սակայն գոնոկոկերի մոտ դեղամիջոցի նկատմամբ կայունության առաջացման ցածր շեմի և C. trachomatis ու N. gonorrhoeae վարակների հաճախակի համակցման հետ կապված` այն խորհուրդ է տրվում համակցել ցեֆտրիաքսոնի հետ[12]։
  • Տրահոմա պայմանավորված C. trachomatis բակտերիայով[13]։
  • Տղամարդկանց մոտ սեռական օրգանների խոցային հիվանդություն` (շանկր) պայմանավորված H. ducreyi բակտերիայով։
  • Սուր բակտերիալ սինուսիտ` պայմանավորված H. influenzae, M. catarrhalis կամ S. pneumoniae բակտերիաներով։ Այնուամենայնիվ, նման ազդեցությամբ այլ դեղամիջոցներ, ինչպիսին է ամոքսիցիլին/կլավուլոնաթթուն, այս դեպքում առավել նախըտրելի են[14][15]։
  • Միջին ականջի սուր բորբոքում` պայմանավորված H. influenzae, M. catarrhalis կամ S. pneumoniae բակտերաներով[16]։ Այս դեպքում ազիթրոմիցինը չի հանդիսանում առաջին ընտրության դեղամիջոց։ Ամոքսիցիլինը կամ այլ բետա-լակտամային հակաբիոտիկների շարքի ներկայացուցիչներ այս դեպքում առավել նախընտրելի են։
  • S. pyogenes բակտերայով պայմանավորված ֆարինգիտ կամ լարինգիտ, որի ժամանակ առաջին շարքի դեղամիջոցների կիրառումն անհնար է[17]։

Բակտերիալ զգայունություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ազիթրոմիցինն ունի համեմատաբար լայն, սակայն ոչ խորը հակաբակտերիալ ազդեցություն։ Այն դանդաղեցնում է որոշ գրամ դրական, գրամ բացասական և որոշ չդասակարգված բակտերիաների աճն ու զարգացումը։

2015թ․ հայտնաբերվել է ազիթրոմիցինի նկատմամբ կայուն սուսանակի շտամմ։ Neisseria gonorrhoeae բակտերիան՝ որպես կանոն, զգայուն է ազիթրոմիցինի նկատմամբ, սակայն այս դեպքում դեղամիջոցի միայնակ չի կիրառվում դրա նկատմամբ կայունության առաջացման բարձր ռիսկի հետ պատճառով[18][19]։ Մեծ քանակությամբ ազիթրոմիցնի կիրառումն ամբողջ աշխարհում հանգեցրել է Streptococcus pneumonia բակտերիայի մոտ դեղամիջոցի նկատմամբ կայունության առաջացման[20]։

Աէրոբ և ֆակուլտատիվ գրամ դրական միկրոօրգանիզմներ

  • Staphylococcus aureus (զգայուն է միայն մեթիցիլինի նկատմամբ)
  • Streptococcus agalactiae
  • Streptococcus pneumoniae
  • Streptococcus pyogenes

Աէրոբ և ֆակուլտատիվ գրամ բացասական միկրոօրգանիզմներ

  • Haemophilus ducreyi
  • Haemophilus influenzae
  • Moraxella catarrhalis
  • Neisseria gonorrhoeae
  • Bordetella pertussis
  • Legionella pneumophila

Աէրոբ միկրոօրգանիզմներ

  • Peptostreptococcus
  • Prevotella bivia

Այլ միկրոօրգանիզմներ

  • Chlamydophila pneumoniae
  • Chlamydia trachomatis
  • Mycoplasma genitalium
  • Mycoplasma pneumoniae
  • Ureaplasma urealyticum

Հղիություն և կրծքով կերակրում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հղիության ժամանակ կիրառման դեպքում վնասակար ազդեցություններ չեն հայտնաբերվել[21]։ Այնուամենայնիվ հղի կանանց կիրառման ադեկվատ հետազոտություններ չկան[22]։

Դեղամիջոցի անվտանգությունը կրծքով կերակրման ժամանակ կիրառելիս ապացուցված չէ։ Հաշվի առնելով այն փաստը, որ կրծքի կաթում դեղամիջոցը հայտնաբերվում է միայն ցածր խտություններով և որ այն կիրառելի է նաև երեխաների համար, համարվում է որ այն կարող է անվտանգ լինել[23]։ Ամեն դեպքում կրծքով կերակրման ժամանակ խորհուրդ է տրվում զգուշությամբ կիրառել դեղամիջոցը[21]։

Կողմնակի ազդեցություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առավել բնորոշ կողմնակի ազդեցություններն են փորլուծությունը (5%), սրտխառնոցը (3%), որովայնային ցավը (3%) և փսխումը։ Բուժառուների մոտ 1%-ը դադարեցնում են դեղամիջոցի կիրառումը կողմնակի ազդեցությունների պատճառով։ Հայտնի են նևրոզի, անաֆիլակտիկ և մաշկային որոշ փոխազդեցությունների դեպքեր[24]։ Clostridium difficile բակտերիան դուրս է հանվել ազիթրոմիցինով բուժվող վարակների շարքից[25]։ Հայտնի են նաև լսողության կորստի դեպքեր[26]։

Երբեմն բուժառուների մոտ կարող է առաջանալ լեղականգային հեպատիտ և զառանցանք։ Նորածինների մոտ գերդեղաչափավորումը կարող է հանգեցնել սրտի բլոկադայի և մնացորդային էնցեֆալոպաթիայի[27][28]։

2013թ․ FDA-ն տարածեց հայտարարություն որտեղ նշվում էր, որ ազիթրոմիցինը կարող է առաջացնել սրտի բնականոն էլէկտրական ակտիվության շեղումներ, ինչը կարող է հանգեցնել սրտի զարկերի հաճախականության փոփոխության մահացու ելքի։ Հայտարարության մեջ հիմք էր ընդունվում 2012թ․ կարատված հետազոտությունը ըստ որի դեղամիջոցը կարող է բարձրացնել մահացությունը հատկապես այն անձանց մոտ որքեր ունեն սրտանոթային համակարգի հետ կապված խնդիրներ։ Ամոքսիցիլինը և այլ հակաբակտերիալ դեղամիջոցները համեմատաբար առավել անվտանգ են։ Նախազգուշացման մեջ ասվում է, որ նախկինում QT ինտերվալի երկարաձգում, արյան մեջ կալիումի կամ նատրիումի խտության փոփոխություններ, սրտի ռիթմի փոփոխություններ տարած և սրտի աշխատանքը կարգավորող դեղամիջոցներ օգտագործող մարդիկ առավել հակված են կողմնակի ազդեցությունների ի հայտ գալուն[29][30][31]։

Ֆարմակոլոգիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ազդեցության մեխանիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ազիթրոմիցինը խաթարում է բակտերիաների աճը, դանդաղեցնելով սպիտակուցի կեսասինթեզը։ Միանալով բակտերիայի ռիբոսոմի S50 ենթամիավերի հետ այն խաթարում է բակտերիալ մՌՆԹ-ի սինթեզը[32]։

Ֆարմակոկինետիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ազիթրոմիցինը թթվակայուն դեղամիջոց է, հետևաբար այն հնարավոր է կիրառել ներընդունման ձևով առանց ստամոքսահյութից հավելյալ պաշտպանիչ թաղանթի կիրառման։ Այն հեշտ է ներծծվում հատկապես դատարկ ստամոքով կիրառման ժամանակ։ Առավելագույն խտության հասնելու ժամանակահատվածը (Tmax) մեծահասակների մոտ կազմում է 2,1-3,2 ժամ բերանացի ընդունման դեղաձևերի համար։ Ֆագոցիտներում դրա բարձր խտության շնորհիվ, ազիթրոմիցինն արագ տեղափոխվում է դեպի բերբեքման օջախ։ Ակտիվ ֆագոցիտոզի ժամանակ արտանետվում են ազիթրոմիցնի բարձդ դոզաներ։ Ազիթրոմիցնի խտությունը հյուսվածքներում կարող է 50 անգամ գերազանցել դրա խտությանն արյան պլազմայում, պայմանավորված լիպիդներում դրա բարձր լուծելիությամբ։ Ազիթրոմիցնի կիսատրոհման ժամանակահատվածը թույլ է տալիս ներարկել բարձր դեղաչաձեր և միևնույն ժամանակ վարակված հյուսվածքներում պահպանել բակտերիոստատիկ ազդեցությունը մի քանի օրվա ընթացքում[33]։

Մեկանգամյա 500մգ դեղաչափով կիրառման ժամանակ, ազիթրոմիցնի դուրս բերումը տեղի է ունենում 68 ժամվա ընթացքում[33]։ Դեղամիջոցի դուրսբերումը հիմնականում տեղի է ունենում լեղու միջոցով։ Մեկ շաբաթվա ընթացքում ներարկված դեղաչափի 6%-ը դուրս է բերվում մեզի միջոցով առանց փոփոխությունների։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ազիթրոմիցինը հայտնաբերվել է 1980թ․ Խորվաթիայում «Փիլվա» դեղագործական ընկերության դոկտոր Սլոբոդան Լոկիչի գլխավորած գիտնականների թիմի կողմից, որի կազմում էին Գաբրիէլլա Կորբեհելլը, Գորյանա Րադոբոլյա-Լազարեվսկին և Զրինկա Տամբուրաշևը։ Այն պատենտավորվել է 1981թ.։ 1986թ․ Փիլվա և Փֆայզեր ընկերությունները կնքեցին համաձայնագիր ըստ որի Փֆայզերն իրավունք էր ստանում վաճառել ազիթրոմիցնինն արևմտյան ԵՎրոպայում և ԱՄՆ-ում։ Փիլվան բաց թողեց ազիթրոմիցին Սումամեդ ապրանքային անվանմամբ և զբաղեցրեց կենտրոնական և արևելյան ԵՎրոպայի շուկաները։ Փֆայզերը Փիլվայի լիցենզիայով բաց թողեց ազիթրոմիցինը Զիթրոմաքս ապրանքային անվանմամբ 1991թ.[34]։

Հասարակություն և մշակույթ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Zithromax (azithromycin) 250 mg tablets (CA)

Վաճառք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այն հասանելի է գեներիկ դեղամիջոցներով[35]։

Հասանելի դեղաձևեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սովորաբար ազիթրոմիցնինն օգտագործում են դեղահաբերի, կապսուլաների, բերանացի օգտագործման սուսպենզիաների, ներերակային ներարկումների, սաշեների և ակնային կաթիլների ձևով[36]։

Կիրառում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2010թ․ ազիթրոմիցինն ԱՄՆ-ում զբաղեցրել է առաջին հորիզոնականը որպես ամբուլատոր հիվանդներին ամենաշատ նշանակված դեղամիջոց[37]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 «Azithromycin»։ The American Society of Health-System Pharmacists։ Արխիվացված օրիգինալից 2015-09-05-ին։ Վերցված է Aug 1, 2015 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ AHFS20152 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  3. «Azithromycin use while Breastfeeding»։ Արխիվացված օրիգինալից 5 September 2015-ին։ Վերցված է 4 September 2015 
  4. Greenwood David (2008)։ Antimicrobial drugs : chronicle of a twentieth century medical triumph (1. publ. ed.)։ Oxford: Oxford University Press։ էջ 239։ ISBN 9780199534845։ Արխիվացված օրիգինալից 2016-03-05-ին 
  5. Fischer Jnos, Ganellin C. Robin (2006)։ Analogue-based Drug Discovery (անգլերեն)։ John Wiley & Sons։ էջ 498։ ISBN 9783527607495 
  6. «WHO Model List of Essential Medicines (19th List)»։ World Health Organization։ April 2015։ Արխիվացված օրիգինալից 13 December 2016-ին։ Վերցված է 8 December 2016 
  7. Hamilton Richart (2015)։ Tarascon Pocket Pharmacopoeia 2015 Deluxe Lab-Coat Edition։ Jones & Bartlett Learning։ ISBN 9781284057560 
  8. 8,0 8,1 «Azithromycin International Brands»։ Drugs.com։ Արխիվացված օրիգինալից 28 February 2017-ին։ Վերցված է 27 February 2017 
  9. «The Top 300 of 2019»։ clincalc.com։ Վերցված է 22 December 2018 
  10. «Azithromycin for the Prevention of COPD Exacerbations: The Good, Bad, and Ugly»։ Am. J. Med. 128: 1362.e1–6։ 2015։ PMID 26291905։ doi:10.1016/j.amjmed.2015.07.032 
  11. «Infectious Diseases Society of America/American Thoracic Society consensus guidelines on the management of community-acquired pneumonia in adults»։ Clin. Infect. Dis.։ 44 Suppl 2: S27–72։ 2007։ PMID 17278083։ doi:10.1086/511159 
  12. «Gonococcal Infections - 2015 STD Treatment Guidelines»։ Արխիվացված օրիգինալից 2016-03-01-ին 
  13. «Interventions for trachoma trichiasis»։ Cochrane Database Syst Rev 11: CD004008։ 2015։ PMC 4661324։ PMID 26568232։ doi:10.1002/14651858.CD004008.pub3 
  14. «Clinical practice guideline (update): adult sinusitis»։ Otolaryngol Head Neck Surg 152 (2 Suppl): S1–S39։ 2015։ PMID 25832968։ doi:10.1177/0194599815572097 
  15. «AAP releases guideline on diagnosis and management of acute bacterial sinusitis in children one to 18 years of age»։ Am Fam Physician 89 (8): 676–81։ 2014։ PMID 24784128 
  16. «AAP, AAFP release guideline on diagnosis and management of acute otitis media»։ Am Fam Physician 69 (11): 2713–5։ 2004։ PMID 15202704 
  17. «IDSA Updates Guideline for Managing Group A Streptococcal Pharyngitis»։ Am Fam Physician 88 (5): 338–40։ 2013։ PMID 24010402 
  18. The Guardian newspaper: 'Super-gonorrhoea' outbreak in Leeds, 18 September 2015 Archived 18 September 2015 at the Wayback Machine.
  19. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ auto անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  20. Lippincott Illustrated Reviews : Pharmacology Sixth Edition։ էջ 506 
  21. 21,0 21,1 Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ AHFS20153 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  22. «US azithromycin label»։ FDA։ February 2016։ Արխիվացված օրիգինալից 2016-11-23-ին 
  23. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Breast20152 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  24. «Azithromycin anaphylaxis in children.»։ Int J Immunopathol Pharmacol 27 (1): 121–6։ 2014։ PMID 24674687։ doi:10.1177/039463201402700116։ Վերցված է 19 February 2016 
  25. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ AHFS20154 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  26. Dart Richard C. (2004)։ Medical Toxology։ Lippincott Williams & Wilkins։ էջ 23 
  27. Tilelli John A., Smith Kathleen M., Pettignano Robert (2006)։ «Life-Threatening Bradyarrhythmia After Massive Azithromycin Overdose»։ Pharmacotherapy 26 (1): 147–50։ PMID 16506357։ doi:10.1592/phco.2006.26.1.147 
  28. Baselt, R. (2008)։ Disposition of Toxic Drugs and Chemicals in Man (8th ed.)։ Foster City, CA: Biomedical Publications։ էջեր 132–133 
  29. Denise Grady (May 16, 2012)։ «Popular Antibiotic May Raise Risk of Sudden Death»։ The New York Times։ Արխիվացված օրիգինալից May 17, 2012-ին։ Վերցված է May 18, 2012 
  30. Ray Wayne A., Murray Katherine T., Hall Kathi, Arbogast Patrick G., Stein C. Michael (2012)։ «Azithromycin and the Risk of Cardiovascular Death»։ New England Journal of Medicine 366 (20): 1881–90։ PMC 3374857։ PMID 22591294։ doi:10.1056/NEJMoa1003833 
  31. «FDA Drug Safety Communication: Azithromycin (Zithromax or Zmax) and the risk of potentially fatal heart rhythms» (անգլերեն)։ FDA։ March 12, 2013։ Արխիվացված օրիգինալից October 27, 2016-ին 
  32. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ USlabel20162 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  33. 33,0 33,1 «Archived copy»։ Արխիվացված օրիգինալից 2014-10-14-ին։ Վերցված է 2014-10-10 
  34. Banić Tomišić Z. (2011)։ «The Story of Azithromycin»։ Kemija u industriji 60 (12): 603–617։ ISSN 0022-9830։ Արխիվացված օրիգինալից 2017-09-08-ին 
  35. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Ric20152 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  36. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ drugs%comINT2 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  37. Hicks LA, Taylor TH, Jr, Hunkler, RJ (Sep 19, 2013)։ «More on U.S. outpatient antibiotic prescribing, 2010.»։ The New England Journal of Medicine 369 (12): 1175–1176։ PMID 24047077։ doi:10.1056/NEJMc1306863 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]